Phát triển năng lực tìm hiểu môi trường tự nhiên và xã hội xung quanh cho học sinh tiểu học trong dạy học chủ đề “Thực vật và động vật” môn Tự nhiên và Xã hội lớp 3
Tiểu học là cấp học nền móng của hệ thống giáo dục phổ thông, đặt cơ sở quan trọng cho việc tiếp tục học ở các cấp học cao hơn. Bởi vậy, việc tổ chức hoạt động học tập cho học sinh (HS) nhằm giúp các em chiếm lĩnh được tri thức đồng thời biết cách thể hiện những tri thức đó trong các hoạt động giao tiếp có vai trò rất quan trọng. Mức độ hình thành của các kĩ năng học tập sẽ ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng học tập của HS ở các cấp học tiếp theo.
Trong xu thế hội nhập toàn cầu, tiếp nhận thông tin, giao tiếp, nhận thức bản thân, tìm hiểu môi trường tự nhiên và xã hội xung quanh và giải quyết vấn đề nằm trong những năng lực không thể thiếu đối với mỗi công dân. TN-XH là một môn học ở tiểu học góp phần hình thành và phát triển những năng lực đó. Đây là môn học bắt buộc từ lớp 1 đến lớp 3, nội dung môn học mang tính tích hợp cao liên quan đến môi trường tự nhiên và môi trường xã hội.
Trong thực tế, đã có nhiều các công trình nghiên cứu khoa học về việc trong dạy học phát triển năng lực cho học sinh tiểu học, nhưng việc nghiên cứu phát triển năng lực tìm hiểu môi trường tự nhiên và xã hội xung quanh thông qua dạy học môn TN-XH vẫn còn hạn chế. Nhiều GV trong thực tiễn dạy học, khi dạy học môn TN-XH còn mang tính kinh nghiệm cá nhân, chưa hệ thống và triển khai có hiệu quả các phương pháp nhằm phát triển năng lực tìm hiểu môi trường tự nhiên và xã hội xung quanh.
Kế thừa những thành tựu của các công trình nghiên cứu đi trước và xuất phát từ nhu cầu thực tiễn trong dạy học môn TN-XH ở Tiểu học, chúng tôi chọn đề tài “Phát triển năng lực tìm hiểu môi trường tự nhiên và xã hội xung quanh cho học sinh tiểu học trong dạy học chủ đề “Thực vật và động vật” môn Tự nhiên và Xã hội lớp 3” làm đề tài luận văn thạc sĩ.
2. Mục đích nghiên cứu
Thiết kế tiến trình dạy học chủ đề “Thực vật và động vật” môn Tự nhiên và Xã hội lớp 3 nhằm phát triển năng lực tìm hiểu môi trường tự nhiên và xã hội xung quanh cho học sinh tiểu học. Từ đó góp phần nâng cao hiệu quả dạy học môn học.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1 Đối tượng nghiên cứu
Thiết kế tiến trình dạy học chủ đề “Thực vật và động vật” môn Tự nhiên và xã hội lớp 3
3.2 Phạm vi nghiên cứu
– Nội dung nghiên cứu: Chủ đề “Thực vật và động vật” môn Tự nhiên và Xã hội lớp 3
– Địa bàn nghiên cứu: Một số trường Tiểu học trên địa bàn thị xã Điện Bàn.
– Thời gian nghiên cứu: trong năm học 2022-2023
4.1. Phương pháp nghiên cứu lý thuyết
Phương pháp lý thuyết: Nghiên cứu những tài liệu liên quan đến đề tài, phân tích – tổng hợp những nội dung khoa học, xây dựng cơ sở lý luận về tổ chức dạy học phát triển năng lực tìm hiểu môi trường tự nhiên và xã hội xung quanh cho học sinh tiểu học.
4.2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
– Phương pháp điều tra:
Khảo sát, điều tra thực trạng việc tổ chức dạy học phát triển năng lực tìm hiểu môi trường tự nhiên và xã hội xung quanh cho học sinh tiểu học, dùng phiếu khảo sát, phỏng vấn trực tiếp đội ngũ giáo viên và học sinh.
– Phương pháp phỏng vấn
Tiến hành trao đổi trực tiếp với giáo viên để tìm hiểu những nội dung, phương pháp, hình thức mà giáo viên thường sử dụng trong quá trình tổ chức hoạt động giáo dục môn tự nhiên xã hội lớp 3.
Trò chuyện với học sinh nhằm tìm hiểu thái độ, hứng thú trong học tập và các hoạt động giáo dục của các em, những điều mà các em mong muốn có được trong những giờ học tại trường.
4.3. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
Tổ chức thực nghiệm sư phạm nhằm kiểm chứng mục tiêu và GTKH của đề tài
4.4. Phương pháp thống kê toán học trong nghiên cứu khoa học giáo dục
Xử lí các số liệu kết quả điều tra và kết quả thực nghiệm sư phạm bằng công cụ toán học thống kê
5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
Góp phần cụ thể hóa được lý luận Phát triển năng lực tìm hiểu môi trường tự nhiên và xã hội xung quanh cho học sinh tiểu học trong dạy học chủ đề “Thực vật và động vật” môn Tự nhiên và Xã hội lớp 3; quy trình thiết kế hoạt động học nhằm thát triển năng lực tìm hiểu môi trường tự nhiên và xã hội xung quanh cho học sinh tiểu học trong dạy học chủ đề thực vật và động vật môn Tự nhiên và Xã hội lớp 3.
Thiết kế một số hoạt động dạy học chủ đề “Thực vật và động vật” môn Tự nhiên và Xã hội lớp 3 nhằm phát triển năng lực tìm hiều môi trường tự nhiên và xã hội xung quanh.
Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm có 5 chương:
Chương 1: Tổng quan vấn đề nghiên cứu
Chương 2: Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu
Chương 3:Cơ sở thực tiễn của vấn đề nghiên cứu
Chương 4: Thiết kế tiến trình dạy học chủ đề “ Thực vật và động vật ” môn Tự nhiên và Xã hội lớp 3 nhằm phát triển năng lực tìm hiểu môi trường tự nhiên và xã hội xung quanh
Chương 5: Thực nghiệm sư phạm
CHƯƠNG 2
CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
Năng lực là khả năng của chủ thể kết hợp một cách linh hoạt, tổ chức hợp lí các kiến thức, kỹ năng thái độ, động cơ nhằm giải quyết hiệu quả vấn đề đặt ra của cuộc sống hoặc đáp ứng những yêu cầu của một hoạt động, đảm bảo cho hoạt động đó đạt kết quả tốt nhất trong một bối cảnh nhất định.
Cấu trúc của năng lực là tổ hợp nhiều kỹ năng thực hiện những hoạt động thành phần có liên hệ chặt chẽ với nhau.
2.1.3.1. Năng lực chung
+ Năng lực sử dụng các công cụ tương tác hiệu quả với môi trường ví dụ năng lực sử dụng công nghệ thông tin.
+ Năng lực hoạt động tương tác trong các nhóm phức hợp.
+ Năng lực hoạt động một cách tự chủ.
2.1.3.2. Năng lực đặc thù của học sinh tiểu học
Hình 2.1. 05 phẩm chất và 10 năng lực cốt lõi của học sinh trong chương trình giáo dục tổng thể.
Các thành phần của năng lực khoa học trong môn TN&XH gồm:
- Nhận thức khoa học
- Tìm hiểu môi trường tự nhiên và xã hội xung quanh
- Vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học.
- Năng lực nhận thức, học tập bộ môn giúp người học nắm vững các khái niệm, qui luật, các mối quan hệ và các kỹ năng bộ môn.
- Năng lực tư duy độc lập giúp người học có được các phương pháp nhận thức chung và nhận thức chuyên biệt, biết phân tích, thu thập xử lý, đánh giá, trình bày thông tin.
- Năng lực hợp tác làm việc nhóm, giúp người học biết phân tích đánh giá, lựa chọn và thực hiện các phương pháp học tập, giải pháp tìm hiểu môi trường TN và XH và từ đó học được cách ứng xử, quan hệ xã hội và tích lũy kinh nghiệm cho mình.
- Năng lực tự học giúp người học có khả năng tự học, tự trải nghiệm, tự đáng giá và điều chỉnh được kế hoạch tìm hiểu môi trường TN và XH, vận dụng linh hoạt vào các tình huống khác nhau.
- Năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn cuộc sống, giúp người học có khả năng phân tích, tổng hợp kiến thức trong việc phát hiện vấn đề và vận dụng nó để tìm hiểu môi trường TN và XH trong học tập có liên quan đến thực tiễn cuộc sống.
F:\DỮ LIỆU MỚI CẦN ĐỔI TÊN VÀ ĐĂNG 2025\TAI LIEU C YEN-2024\LUẬN VĂN\Thực vật và động vật” môn Tự nhiên và Xã hội lớp 3
