Hoàn thiện công tác kiểm soát thu Bảo hiểm xã hội tại Bảo hiểm xã hội quận Liên Chiểu
Thực hiện tốt chính sách BHXH là góp phần ổn định đời sống của nhân dân, thực hiện công bằng xã hội và ổn định chính trị – xã hội từ đó đẩy mạnh sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước.
Ở nước ta, trong suốt quá trình thành lập và phát triển, Đảng ta đã luôn quan tâm đến việc hình thành và phát triển chính sách BHXH, BHYT đối với lao động. BHXH vừa mang tính kinh tế nhưng cũng mang tính nhân đạo của Nhà nước ta nhằm đảm bảo cuộc sống cho người lao động trước những biến cố làm giảm hoặc mất thu nhập. Hơn hết mục tiêu cần thực hiện là mở rộng đối tượng tham gia BHXH cho mọi người dân nhưng hiện nay vì nhiều nguyên nhân mục tiêu đó chưa thực hiện được, vẫn còn có nhiều tồn tại cần được giải quyết. Kiểm soát thu BHXH là một quy trình không thể thiếu trong hoạt động BHXH nhằm đạt được các mục tiêu về hiệu lực và hiệu quả của các hoạt động.
Qua thực tế thực hiện công tác thu trên địa bàn thành phố Đà Nẵng còn bộc lộ nhiều hạn chế, đi cùng với xu thế phát triển của đất nước, với quy mô ngày càng mở rộng, các hoạt động của đơn vị diễn ra nhiều hơn với các nội dung ngày càng đa dạng, đối tượng tham gia và số thu BHXH, BHYT, BHTN ngày càng tăng; Tình trạng các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp nợ đọng BHXH, BHYT, BHTN ngày càng lớn với thời gian kéo dài, nhưng chưa có chế tài đủ mạnh để buộc các đơn vị nợ đọng nộp đầy đủ và kịp thời theo quy định của pháp luật. Vì lẽ đó, công tác quản lý BHXH đã bộc lộ nhiều hạn chế như tổ chức bộ máy chưa theo kịp yêu cầu quản lý, công tác đối chiếu thu nộp, công tác kiểm tra chưa được chú trọng, tình trạng nợ kéo dài thường xuyên, chế tài chưa đủ mạnh. Trước tình hình đó, tôi chọn đề tài “Hoàn thiện công tác kiểm soát thu Bảo hiểm xã hội tại Bảo hiểm xã hội quận Liên Chiểu” làm đề tài nghiên cứu nhằm góp phần giải quyết những vấn đề còn tồn tại, hạn chế đã nêu trên.
2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài
Hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ bản về kiểm soát thu BHXH tại BHXH quận Liên Chiểu.
Phân tích, đánh giá thực trạng về kiểm soát thu BHXH tại BHXH quận Liên Chiểu.
Đề xuất phương hướng và giải pháp nhằm hoàn thiện công tác kiểm soát thu BHXH tại Bảo hiểm xã hội quận Liên Chiểu
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu: Đề tài nghiên cứu về KSNB với cấu trúc, thành phần và sự vận hành của KSNB trong công tác kiểm soát thu BHXH.
3.2. Phạm vi nghiên cứu: Đề tài nghiên cứu về công tác kiểm soát thu BHXH đối với các đơn vị SDLĐ thực hiện Luật BHXH, BHYT do BHXH quận Liên Chiểu trực tiếp quản lý. Về mặt phạm vi số liệu tác giả sử dụng từ năm 2016 đến năm 2018.
Trước tiên, tác giả sẽ sử dụng phương pháp so sánh nhằm so sánh khuôn khổ mô hình lý thuyết theo COSO 2013 và phương pháp quan sát quy trình kiểm soát thu để đánh giá hệ thống kiểm soát thu BHXH tại BHXH quận Liên Chiểu trên cơ sở lý thuyết về KSNB.
Tiếp theo đó, tác giả sẽ liên hệ Phòng Quản lý thu, Phòng Kiểm tra, Phòng Khai thác – Thu nợ để thu thập được số liệu cần thiết cho luận văn.
Sau đó tác giả sẽ phỏng vấn trực tiếp các bộ phận có liên quan tại cơ quan BHXH quận Liên Chiểu về một số thuận lợi và khó khăn trong việc kiểm soát thu BHXH. Đồng thời trao đổi các biện pháp kiểm soát thu hiện tại đang áp dụng tại cơ quan cũng như những giải pháp trong tương lai.
Bên cạnh đó sử dụng phương pháp mô tả, phân tích, tổng hợp để phân tích thực trạng việc kiểm soát thu BHXH. Từ đó có thể đưa ra những kết luận cần thiết từ thực tế, và đề xuất các giải pháp hoàn thiện phù hợp với khả năng áp dụng tại BHXH quận Liên Chiểu. Ngoài ra, luận văn còn sử dụng các tài liệu hội thảo của ngành, tạp chí BHXH để có thể tham khảo thêm về những giải pháp có thể phù hợp với tình hình thực tiễn ở BHXH quận Liên Chiểu.
5. Các đề tài nghiên cứu có liên quan đã được công bố
Ngoài phần mở đầu và kết luận, nội dung chính của luận văn gồm 3 chương:
- Chương 1.Cơ sở lý luận chung về công tác kiểm soát thu tại cơ quan bảo hiểm xã hội cấp quận.
- Chương 2.Thực trạng công tác kiểm soát thu tại BHXH quận Liên Chiểu thành phố Đà Nẵng
- Chương 3.Các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác kiểm soát thu tại BHXH quận Liên Chiểu
CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ CÔNG TÁC KIỂM SOÁT THU TẠI CƠ QUAN BẢO HIỂM XÃ HỘI CẤP QUẬN
1.1. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ CÁC KHOẢN THU BHXH VÀ CÔNG TÁC KIỂM SOÁT THU TẠI CƠ QUAN BẢO HIỂM XÃ HỘI
1.1.1. Khái quát chung về các khoản thu BHXH
1.1.1.1. Khái niệm và phân loại các khoản thu BHXH
Khái niệm về BHXH được khái quát một cách đầy đủ nhất khi có Luật BHXH, đó là: Bảo hiểm xã hội là sự đảm bảo thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi bị mất hoặc giảm khoản thu nhập từ nghề nghiệp do bị mất hoặc giảm khả năng lao động hoặc mất việc làm do những rủi ro xã hội thông qua việc hình thành, sữ dụng một quỹ tài chính do sự đóng góp của các bên tham gia BHXH, nhằm góp phần đảm bảo an toàn đời sống của người lao động và gia đình họ, đồng thời góp thời góp phần đảm bảo an toàn xã hội.
Với khái niệm trên từ đó ta có các khoản thu trong cơ quan BHXH bao gồm: Bảo hiểm xã hội; Bảo hiểm y tế; Bảo hiểm thất nghiệp.
1.1.1.2.- Vai trò và ý nghĩa của các khoản thu BHXH
+ Đối với xã hội
+ Đối với nền kinh tế thị trường
* Vai trò của BHYT
* Vai trò của BHTN
Đối với người lao động
Đối với nền kinh tế đất nước
* Ý nghĩa của BHXH, BHYT, BHTN
Có thể nói rằng BHXH, BHYT, BHTN giữ vai trò trụ cột, bền vững trong hệ thống an sinh xã hội, Chính sách bảo hiểm xã hội (BHXH), bảo hiểm y tế (BHYT), bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) được thực hiện ở Việt Nam còn non trẻ so với các nước, nhưng lại mang ý nghĩa rất quan trọng đối với công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta. Bởi BHXH, BHYT, BHTN đã thực sự trở thành một công cụ đắc lực và hiệu quả giúp cho nhà nước điều tiết xã hội trong nền kinh tế thị trường theo định hướng XHCN.
1.1.2. Khái quát chung về công tác kiểm soát thu tại cơ quan bảo hiểm xã hội
1.1.2.1 Khái niệm công tác kiểm soát thu
Công tác kiểm soát thu là hoạt động của các cơ quan BHXH từ Trung ương đến địa phương cùng với sự phối hợp của các ban ngành chức năng trên cơ sở quy định của pháp luật về thực hiện chính sách BHXH nhằm tạo ra nguồn tài chính tập trung từ việc đóng góp của các bên tham gia BHXH. Đồng thời tránh được tình trạng nợ đọng BHXH từ các cơ quan đơn vị, từ người tham gia BHXH. Qua đó, đảm bảo sự công bằng trong việc thực hiện và triển khai chính sách BHXH nói chung và giữa những người tham gia BHXH nói riêng.
1.1.2.2. Mục tiêu và vai trò của công tác kiểm soát thu
*Mục tiêu của công tác kiểm soát thu
– Thu đúng, thu đủ, thu kịp thời:
– Tập trung, thống nhất, công bằng, công khai.
– An toàn, hiệu quả .
*Vai trò của công tác kiểm soát thu
Quỹ BHXH hiện đang được thực hiện nhằm đạt mục tiêu là một công quỹ độc lập với ngân sách nhà nước, nhằm đảm bảo về tài chính để chi trả các chế độ BHXH cho người lao động. Vì thế công tác kiểm soát thu BHXH ngày càng trở thành khâu quan trọng và quyết định đến sự tồn tại và phát triển của việc thực hiện chính sách BHXH.
1.1.2.3. Phân loại công tác kiểm soát thu
Hoạt động kiểm soát bao gồm các chính sách, thủ tục và cơ chế nhằm thực hiện các chỉ đạo về kiểm soát của người lãnh đạo. Các hoạt động kiểm soát nhằm ngăn ngừa và đối phó với các rủi ro. Cơ quan BHXH là đơn vị sự nghiệp nên các hoạt động kiểm soát sẽ được quy định chặt chẽ thông qua các văn bản của nhà nước, của ngành và chia làm các giai đoạn cụ thể như sau:
- Hoạt động kiểm soát ở khâu đăng ký ban đầu
- Hoạt động kiểm soát ở khâu quản lý thu
- Hoạt động kiểm soát ở khâu quản lý nợ
1.2. NỘI DUNG CÔNG TÁC KIỂM SOÁT THU TẠI CƠ QUAN BẢO HIỂM XÃ HỘI CẤP QUẬN
1.2.1. Quy trình thu BHXH tại cơ quan BHXH
*Phân cấp công tác thu BHXH
Theo quy định của BHXH Việt Nam thì phân cấp thu được thực hiện như sau: BHXH quận, huyện; BHXH Thành phố; BHXH Việt Nam.
* Đặc điểm công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội
Công tác quản lý thu tùy thuộc vào các văn bản quy phạm pháp luật trong từng giai đoạn. Hiện nay, công tác quản lý thu có những quy định chung: Quản lý từ đơn vị sử dụng lao động; Quản lý từ cơ quan bảo hiểm xã hội; Quản lý tiền thu BHXH; Quản lý phát triển đối tượng; Quản lý mức đóng BHXH; Quản lý đơn vị nợ tiền đóng BHXH.
1.2.2. Nội dung công tác kiểm soát thu BHXH tại cơ quan BHXH
1.2.2.1. Nội dung công tác kiểm soát thu ở giai đoạn đăng ký ban đầu
Đơn vị SDLĐ không đóng BHXH, kê khai không đầy đủ số lượng lao động phải đóng.
Tiền lương, tiền công của NLĐ ở loại hình ngoài quốc doanh thì do chủ SDLĐ đăng ký tham gia BHXH ở mức thấp hơn so với thực tế làm thất thoát nguồn thu vào quỹ BHXH, ảnh hưởng đến quyền lợi của NLĐ.
Kiểm soát ban đầu ở khâu đăng ký ban đầu nộp BHXH do bộ phận tiếp nhận hồ sơ thu BHXH thực hiện để đánh giá mức độ tuân thủ pháp luật BHXH qua việc đăng ký, kê khai thông tin về nhân thân, mức lương, thu nhập của người lao động và đơn vị sử dụng lao động.
Cán bộ BHXH tiếp nhận hồ sơ, kiểm tra số lượng, tính hợp pháp của các loại giấy tờ, đối chiếu với hồ sơ của người lao động. Trường hợp hồ sơ chưa đủ, cơ quan BHXH phải hướng dẫn cụ thể để đơn vị hoàn thiện.
Cán bộ thu nhận hồ sơ từ bộ phận một cửa và kiểm tra đối chiếu các chỉ tiêu trên danh sách, tờ khai, đối chiếu với các chỉ tiêu trong dữ liệu điện tử của đơn vị trong chương trình quản lý thu và dữ liệu thu của trung tâm công nghệ thông tin BHXH Việt Nam. Nếu hồ sơ sai, không đủ thì trả lại bộ phận một cửa, với những hồ sơ đúng, cán bộ thu sẽ nhập, cập nhật dữ liệu vào chương trình quản lý, in các bản tổng hợp danh sách lao động tham gia BHXH chuyển sang bộ phận Cấp sổ thẻ.
Nếu như bộ phận cấp sổ thẻ phát hiện dữ liệu nhập vào chương trình quản lý thu và hồ sơ không khớp thì sẽ trả lại hồ sơ hoặc bộ phận thu kiểm tra lại. Với những hồ sơ đúng, bộ phận cấp sổ thẻ sẽ tiến hành in bìa sổ BHXH, thẻ BHYT cho các đơn vị và trả lại cho bộ phận một cửa.
1.2.2.2. Nội dung công tác kiểm soát thu ở giai đoạn quản lý thu
Chuyên quản thu vừa giải quyết hồ sơ, vừa quản lý đơn vị nên sau một thời gian có thể thông đồng, chỉnh sửa hồ sơ nhằm trục lợi quỹ BHXH.
Không thu đủ và đúng mức phải nộp vào quỹ BHXH theo quy định.
Chủ SDLĐ thu khoản trích đóng BHXH từ tiền lương, tiền công của người lao động nhưng không đóng cho cơ quan BHXH. Nói cách khác, người SDLĐ đã chiếm dụng tiền đóng BHXH của người lao động để sử dụng vào các mục đích khác nhau của mình.
Chuyên quản thu nhập nhầm hồ sơ của đơn vị.
Thu đúng mức, kịp thời các khoản nộp BHXH từ các đơn vị sử dụng lao động, quản lý đúng chức danh làm việc thực tế theo hợp đồng lao động.
Các khoản tiền thu BHXH bắt buộc đều được thực hiện thu qua các tài khoản chuyên thu của BHXH quận tại các ngân hàng và kho bạc nhà nước quận, không thực hiện trực tiếp thu tiền mặt đối với các khoản thu này.
Sau khi nhận được chứng từ nộp tiền BHXH của các đơn vị từ Ngân hàng, Kho bạc, bộ phận kế hoạch tài chính nhập số liệu vào phần mềm kế toán.
Bộ phận thu là nơi tiếp nhận hồ sơ thu BHXH, xác định số phải thu BHXH và căn cứ vào số liệu thu nộp BHXH của các đơn vị sử dụng lao động trên phần mềm do bộ phận kế toán chuyển sang để xác định số tiền đơn vị đã nộp, từ đó xác định số tiền BHXH thừa, thiếu với từng đơn vị
Căn cứ biểu mẫu báo tăng giảm lao động, mức lương nộp BHXH do đơn vị gửi đến, căn cứ số tiền nộp BHXH của đơn vị về tài khoản của cơ quan BHXH do cán bộ kế toán theo dõi, cập nhật chuyển sang, trước ngày 10 tháng sau bộ phận thu phải lập “ Thông báo kết quả đóng BHXH, BHYT, BHTN, BHTNLĐ-BNN tháng…năm…” gửi đến đơn vị.
1.2.2.3. Nội dung công tác kiểm soát thu ở giai đoạn quản lý nợ
Chủ sử dụng lao động trì hoãn việc nộp tiền BHXH để chiếm dụng vào mục đích khác dù tình trạng hoạt động của đơn vị vẫn bình thường, thậm chí hoạt động tốt.
Chủ sử dụng lao động dù đã đăng ký tham gia theo quy định pháp luật nhưng lại không chịu nộp tiền BHXH lên cơ quan BHXH.
Đảm bảo các đơn vị nộp tiền BHXH đúng hạn, hạn chế tình trạng nợ đọng.
Hằng tháng cán bộ thu thực hiện đôn đốc đơn vị nộp tiền theo quy định. Trường hợp đơn vị nợ từ 2 tháng tiền đóng, đối với phương thức đóng hằng tháng, cán bộ thu trực tiếp đến đơn vị để đôn đốc, gửi văn bản đôn đốc 15 ngày một lần. Sau 2 lần gửi văn bản mà đơn vị không nộp tiền, chuyển hồ sơ đơn vị đến bộ phận khai thác thu nợ tiếp tục xử lý. Hằng tháng chuyển báo cáo chi tiết đơn vị nợ cho bộ phận khai thác – thu nợ để quản lý đôn đốc thu nợ và đối chiếu.
Bên cạnh đó, cán bộ bộ phận khai thác – thu nợ sau khi tiếp nhận hồ sơ do bộ phận thu chuyển đến thì phân tích đối chiếu với dữ liệu trong chương trình quản lý, lập kế hoạch thu nợ và thực hiện các biện pháp đôn đốc thu nợ đối với từng đơn vị nợ.
1.3. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CÔNG TÁC KIỂM SOÁT THU TẠI CƠ QUAN BẢO HIỂM XÃ HỘI
– Công tác tổ chức bộ máy quản lý thu BHXH
– Nhận thức của người lao động và người sử dụng lao động
Chính sách tiền lương và chính sách BHXH nói chung, thu BHXH nói riêng có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, chính sách tiền lương làm tiền đề và cơ sở cho việc thực hiện chính sách BHXH.
Việt Nam đang trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước do đó chính sách lao động và việc làm có ý nghĩa rất thiết thực, chính sách giải quyết việc làm và chống thất nghiệp là chính sách xã hội cơ bản góp phần đảm bảo an toàn, ổn định và phát triển xã hội.
THỰC TRẠNG CÔNG TÁC KIỂM SOÁT THU TẠI BẢO HIỂM XÃ HỘI QUẬN LIÊN CHIỂU THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG
2.1. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ BẢO HIỂM XÃ HỘI LIÊN CHIỂU
2.1.1. Quá trình hình thành của tổ chức BHXH Liên Chiểu
2.1.2. Chức năng, nhiệm vụ của BHXH Liên Chiểu
2.1.3. Hệ thống và tổ chức bộ máy quản lý BHXH Liên Chiểu
2.1.4. Đặc điểm điều kiện tự nhiên, tình hình kinh tế, xã hội
2.2. THỰC TRẠNG CÔNG TÁC KIỂM SOÁT THU TẠI CƠ QUAN BHXH LIÊN CHIỂU
2.2.1. Quy trình quản lý thu BHXH
Hình 2.2. Quy trình thu BHXH, cấp sổ BHXH
2.2.2. Thực trạng công tác kiểm soát thu BHXH
2.2.2.1. Tình hình tham gia BHXH trên quận Liên Chiểu
Với chính sách thông thoáng, cởi mở của các cấp chính quyền tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư đến đây yên tâm làm ăn và có xu hướng gia tăng.
Trong những năm qua, BHXH quận Liên Chiểu đã đạt được những kết quả đáng kể trong việc phát triển các doanh nghiệp tham gia BHXH, số doanh nghiệp tham gia BHXH ngày càng tăng năm sau cao hơn năm trước.
2.2.2.1. Thực trạng công tác kiểm soát ở giai đoạn đăng ký ban đầu
Mục đích kiểm soát: Kiểm soát ở khâu đăng ký ban đầu nộp BHXH do bộ phận tiếp nhận hồ sơ thực hiện để đánh giá mức độ tuân thủ pháp luật BHXH qua việc đăng ký, kê khai thông tin về nhân thân, mức lương, thu nhập của người lao động và đơn vị sử dụng lao động.
Hồ sơ kiểm soát:
* Đối với người lao động
– Người lao động làm việc tại đơn vị sử dụng lao động nộp hồ sơ cho đơn vị sử dụng lao động:
+ Tờ khai tham gia, điều chỉnh thông tin BHXH, BHYT (Mẫu TK1 – TS)
+ Trường hợp người lao động được hưởng quyền lợi cao BHYT cao hơn: bổ sung giấy tờ chứng minh (nếu có) theo phụ lục 03 Quyết định 595/QĐ-BHXH ngày 14/04/2017.
* Đối với đơn vị sử dụng lao động
+ Tờ khai cung cấp và thay đổi thông tin đơn vị tham gia BHXH, BHYT (Mẫu TK3-TS);
+ Danh sách lao động tham gia BHXH, BHYT, BHTN (Mẫu D02-TS);
+ Bảng kê hồ sơ làm căn cứ hưởng quyền lợi BHYT cao hơn (nếu có) (Phụ lục 03 ban hành kèm theo Quyết định số 595/QĐ-BHXH).
* Đối với trường hợp đơn vị chuyển đến (nội tỉnh) có số dư thừa (nộp thừa BHXH, BHYT, BHTN) bổ sung:
+ Biên bản điều chỉnh tăng số dư, tính lãi chậm đóng.
+ Thông báo kết quả đóng BHXH, BHYT (C12-TS).
+ Danh sách và quá trình tham gia BHXH, BHTN đối với các trường hợp chưa được cấp sổ BHXH.
+ Danh sách không thu hồi và cấp thẻ BHYT (trường hợp đơn vị đề nghị giữ thẻ BHYT đã cấp).
* Hình thức nộp hồ sơ:
Nộp hồ sơ và nhận kết quả giải quyết thủ tục hành chính qua giao dịch điện tử, dịch vụ bưu chính.
Thủ tục kiểm soát:
Hình 2.3. Sơ đồ quy trình kiểm soát ở giai đoạn đăng ký ban đầu
2.2.2.3. Thực trạng công tác kiểm soát ở giai đoạn quản lý thu
Mục đích kiểm soát: Kiểm soát ở giai đoạn quản lý thu do bộ phận tổng hợp thu thực hiện để đảm bảo thu đúng mức, kịp thời các khoản nộp BHXH từ các đơn vị sử dụng lao động, quản lý đúng chức danh làm việc thực tế theo hợp đồng lao động. qua việc đăng ký, kê khai thông tin về nhân thân, mức lương, thu nhập của người lao động và đơn vị sử dụng lao động, nếu có sai sót bộ phận thu BHXH có những hướng dẫn kịp thời tạo điều kiện để người lao động và đơn vị sử dụng lao động chấp hành tốt pháp luật BHXH.
Hồ sơ kiểm soát:
+ Tờ khai tham gia, điều chỉnh thông tin BHXH, BHYT (Mẫu TK1 – TS)
+ Trường hợp người lao động được hưởng quyền lợi cao BHYT cao hơn: bổ sung giấy tờ chứng minh (nếu có) theo phụ lục 03 Quyết định 595/QĐ-BHXH ngày 14/04/2017.
+ Danh sách lao động tham gia BHXH, BHYT, BHTN (Mẫu D02-TS);
+ Bảng kê hồ sơ làm căn cứ hưởng quyền lợi BHYT cao hơn.
+ Hợp đồng lao động.
Thủ tục kiểm soát:
Hình 2.4. Sơ đồ quy trình kiểm soát ở giai đoạn quản lý thu
2.2.2.3. Thực trạng công tác kiểm soát ở giai đoạn quản lý nợ
Mục tiêu kiểm soát:
Kiểm soát ở giai đoạn quản lý nợ đảm bảo các đơn vị nộp tiền BHXH đúng hạn, hạn chế tình trạng nợ đọng.
Tình trạng nợ đọng trên địa bàn:
Trong thời gian qua, phần lớn các doanh nghiệp thực hiện tốt việc trích nộp BHXH theo quy định, tuy nhiên tình trạng nợ đọng BHXH vẫn còn diễn ra.
Trên địa bàn quận Liên Chiểu chủ yếu là doanh nghiệp vừa và nhỏ, quy mô của doanh nghiệp càng lớn thì việc thực hiện các quy định của pháp luật về BHXH càng được chặt chẽ. Các doanh nghiệp nhỏ thường có số lượng lao động ít và không ổn định tác động không nhỏ đến tình hình tham gia BHXH cũng như công tác trích nộp BHXH cho người lao động
Hồ sơ kiểm soát giai đoạn quản lý nợ:
– Thông báo kết quả đóng BHXH, BHYT, BHTN, BHTNLĐ-BNN của đơn vị sau khi chốt số liệu thu hằng tháng (C12-TS).
– Ủy nhiệm chi nộp tiền BHXH của các đơn vị sử dụng lao động hàng tháng sau khi chốt số liệu thu với cơ quan BHXH quản lý.
– Công văn đôn đốc thu hồi nợ đọng BHXH do bộ phận thu thực hiện lập hàng tháng 15 ngày 1 lần để đơn vị thực hiện trả nợ.
– Báo cáo chi tiết đơn vị nợ (B03-TS)
– Biên bản làm việc về đóng BHXH, BHYT, BHTN, BHTNLĐ-BNN (D04h – TS) đối với các đơn vị nợ trên địa bàn quận Liên Chiểu.
– Biên bản làm việc, kết luận của thanh tra, kiểm tra đối với các đơn vị nợ trên địa bàn quận Liên Chiểu.
– Quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với các đơn vị nợ.
– Hồ sơ khởi kiện đối với các đơn vị nợ kéo dài lâu năm.
Thủ tục kiểm soát:
Hình 2.5. Sơ đồ quy trình kiểm soát ở giai đoạn quản lý nợ
2.3. ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG CÔNG TÁC KIỂM SOÁT THU TẠI BHXH LIÊN CHIỂU
Với kết quả đã đạt được trong những năm qua, công tác kiểm soát thu BHXH ngày một nâng cao dần dần hình thành và đi vào ổn định. Chính sách BHXH theo cơ chế mới dựa trên nguyên tắc đóng – hưởng, cộng đồng chia sẻ rủi ro đã làm thay đổi nhận thức của hàng triệu người lao động và chủ sử dụng lao động trong việc thực hiện nghĩa vụ đóng BHXH, đồng thời góp phần xoá đi gianh giới giữa những người lao động làm việc trong khu vực nhà nước với những người lao động làm việc trong các thành phần kinh tế khác.
Ngành BHXH đã xây dựng và hoàn chỉnh được hệ thống bảng biểu, thống kê số liệu, tình hình quản lý thu BHXH áp dụng trong toàn quốc. Đội ngũ cán bộ BHXH nói chung và bộ phận cán bộ làm công tác thu BHXH nói riêng đã từng bước được rèn luyện và trưởng thành hơn về phẩm chất chính trị, am hiểu chính sách liên quan đến chế độ BHXH; trình độ chuyên môn, nghiệp vụ được nâng cao và tích luỹ được những kinh nghiệm quản lý nhất định đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công tác quản lý thu BHXH.
2.3.2. Những vấn đề còn tồn tại
Bên cạnh những thành tích đã đạt được, trong công tác kiểm soát thu BHXH của BHXH quận Liên Chiểu trong thời gian qua cũng còn một số mặt hạn chế, bất cập cần nghiêm túc rút kinh nghiệm và sớm có biện pháp khắc phục, cụ thể:
+ Ngành BHXH chưa có hướng dẫn về kỹ năng công tác kiểm tra, kiểm soát, chưa khai thác hết số lao động trong các doanh nghiệp tham gia, nhất là các doanh nghiệp ngoài quốc doanh.
+ Chưa có quy định rõ ràng và đầy đủ về các hình thức kỷ luật nghiêm khắc cán bộ vi phạm nhằm nâng cao ý thức trách nhiệm khi cán bộ sai phạm.
+ Chưa xây dựng một quy trình mô tả công việc một cách đầy đủ cho nhân viên khi thực hiện nhiệm vụ thu có thể kiểm soát và ngăn ngừa vi phạm.
+ Chưa kịp thời kiểm tra, kiểm soát tiến độ thu hằng tháng cũng như chưa có giải pháp hữu hiệu để buộc các cơ quan, đơn vị vi phạm pháp luật về BHXH và nhất là các doanh nghiệp ngoài quốc doanh.
+ Việc chưa có các hình thức kỷ luật nghiêm khắc khiến cho cán bộ, viên chức trực tiếp thực hiện các hoạt động thu chưa làm tròn trách nhiệm trong việc thực hiện các thủ tục kiểm soát liên quan đến hoạt động của mình.
+ Hệ thống báo cáo, mẫu biểu vừa theo quy định của chế độ kế toán, vừa phải theo báo cáo nghiệp vụ theo quy định của ngành nhưng vẫn chưa phù hợp và đảm bảo sự chính xác cao và rất hay thay đổi.
+ Chưa có sự đầu tư thích đáng so với quy mô, mạng lưới ngày càng phát triển cả về chiều sâu lẫn chiều rộng trong hoạt động thu
+ Đối tượng tham gia BHXH còn chưa mở rộng, không ít đơn vị dù đã đăng ký tham gia BHXH nhưng lại đóng chậm, đóng thiếu, thường xuyên nợ đọng, thậm chí còn chiếm dụng phần tiền đóng BHXH của người lao động để sử dụng vào mục đích khác.
+ Chưa có biện pháp hữu hiệu để ngăn ngừa rủi ro, mất cân đối thu, chi quỹ BHXH cũng như công tác đầu tư tăng trưởng quỹ;
+ Qua hơn 10 năm thực hiện chính sách BHXH theo cơ chế mới, nhưng đến nay BHXH Việt Nam và các Bộ ngành chức năng chưa phân tích, chỉ ra được mức đóng, mức hưởng của từng chế độ là bao nhiêu cho phù hợp để có những điều chỉnh nhất định.
+ Việc thực hiện các quy định của pháp luật về xử lý các vi phạm chính sách BHXH nói chung và quy định về nghĩa vụ đóng BHXH nói riêng còn rất hạn chế, kém hiệu quả.
+ Trong quy định quản lý thu BHXH hiện nay còn nhiều điểm cần phải hoàn thiện, phải được cụ thể hoá với từng khối loại hình quản lý.
2.3.3. Nguyên nhân của các hạn chế tồn tại
– Chưa thực hiện đầy đủ các bước kiểm tra, kiểm soát thông tin (ít xuống đơn vị xem số lượng nhân viên ở đơn vị SDLĐ có đúng với số lượng đăng ký hay không).
– Nguyên nhân do việc thực hiện các quy định về pháp lý thiếu hiệu quả, thiếu sự hỗ trợ của các ban ngành đến việc xử lý các vi phạm về việc trích nộp vào các quỹ theo quy định của pháp luật.
– Nguyên nhân do quy trình thu còn nhiều sơ hở, thiếu chặt chẽ tạo điều kiện cho các sai phạm có thể xảy ra và rất khó cho việc giám sát kịp thời các rủi ro trong việc quản lý thu đầy đủ, kịp thời các nguồn thu vào quỹ BHXH theo quy định của pháp luật.
– Do áp lực việc làm cộng với NLĐ thiếu hiểu biết về nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp chính đáng nên không dám đấu tranh cho quyền lợi của bản thân hoặc NLĐ chấp nhận lợi ích trước mắt, đồng ý với chủ SDLĐ không tham gia BHXH để không bị trừ khoản trích nộp vào quỹ BHXH hoặc đồng ý chỉ đóng với mức tối thiểu để phần thu nhập thực nhận sẽ cao hơn.
– Quy định luật pháp về xử lý hành vi vi phạm theo luật chưa đủ sức để răn đe nên các đơn vị cố tình chây lỳ không nộp hoặc nộp chậm để chiếm dụng tiền thu.
– Sự phối hợp giữa các ngành chức năng liên quan chưa đồng bộ và chặt chẽ nhằm bảo vệ quyền lợi của NLĐ.
– Trình độ chuyên môn cán bộ thu BHXH quận Liên Chiểu còn chưa đồng đều, việc am hiểu các chế độ chính sách BHXH chưa cao.
– Công tác tuyên truyền về BHXH trên địa bàn quận đã được tổ chức thực hiện nhưng hình thức chưa đa dạng, chưa chuyển tải hết được thông tin đến mọi tầng lớp nhân dân.
– Công tác giám sát và tổ chức thực hiện quản lý thu BHXH duy trì thường xuyên song chưa triệt để
KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
CÁC GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN CÔNG TÁC KIỂM SOÁT THU TẠI BHXH QUẬN LIÊN CHIỂU
3.1. MỤC TIÊU VÀ ĐỊNH HƯỚNG HOÀN THIỆN CÔNG TÁC KIỂM SOÁT THU TẠI BHXH LIÊN CHIỂU
3.1.2. Định hướng hoàn thiện công tác kiểm soát thu
3.2. CÁC GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN CÔNG TÁC KIỂM SOÁT THU
3.2.1. Giải pháp về tuyên truyền chính sách, pháp luật về BHXH
3.2.2. Giải pháp nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ kiểm soát thu BHXH
3.2.3. Giải pháp tăng cường công tác kiểm soát thu BHXH
3.2.4. Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra về BHXH và xử lý nghiêm minh các đơn vị nợ đóng BHXH
3.2.5. Giải pháp về tổ chức bộ máy
3.2.6. Giải pháp tăng cường phối hợp với các cơ quan có liên quan
Hoạt động của BHXH đều được thực hiện trong sự phối hợp với các cơ quan, ban ngành có liên quan. Từ kết quả trong công tác phối hợp thực hiện chính sách BHXH trên địa bàn quận, tác giả đề xuất các giải pháp phối hợp giữa ngành BHXH với các ngành liên quan, cụ thể như sau:
– Phối hợp với Phòng Lao động – Thương binh và Xã hội quận
– Phối hợp với Sở Kế hoạch và Đầu tư
– Phối hợp giữa cơ quan BHXH với cơ quan Thuế
– Phối hợp giữa cơ quan BHXH với Công an
– Phối hợp với tổ chức Công đoàn
3.3. MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN CÔNG TÁC KIỂM SOÁT THU TẠI BHXH LIÊN CHIỂU
3.3.1. Với chính sách của nhà nước về BHXH
– Cần xây dựng các quy định cụ thể và có sức răn đe mạnh hơn để tạo hành lang pháp lý cơ bản, đồng bộ cho hoạt động BHXH nói chung nhằm khắc phục những hạn chế, bất cập trong việc thực hiện thu BHXH trong thời gian tới.
– Xây dựng ban hành hệ thống thang lương, bảng lương áp dụng cho người lao động trong các doanh nghiệp một cách cụ thể hơn, thiết thực hơn nhằm ổn định và nâng cao đời sống cho người lao động
– Mức xử phạt trốn đóng, nợ đọng BHXH bắt buộc còn thấp, nhiều doanh nghiệp sẵn sàng nộp phạt để khỏi phải đóng BHXH. Do vậy cần sớm ban hành quy định về chế tài xử phạt đối với doanh nghiệp không thực hiện đúng quy định của pháp luật về BHXH.
– Đưa các điều khoản quy định về thu nộp BHXH vào nội dung của Luật doanh nghiệp.
3.3.2. Với BHXH Việt Nam
Quy trình, thủ tục, các quy định của ngành đối với công tác thu bảo hiểm xã hội
– Hoàn thiện hệ thống tổ chức, tạo môi tường pháp lý giúp cho việc chỉ đạo theo hệ thống ngành dọc được dễ dàng, tạo điều kiện tốt nhất cho các cán bộ nghiệp vụ thu BHXH thực hiện nhiệm vụ vủa mình.
– Hoàn thiện công tác quản lý BHXH bắt buộc bằng công nghệ thông tin, trang bị các phương tiện kỹ thuật hiện đại, tiên tiến để nâng cao chất lượng hoạt động, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao trong sự nghiệp phát triển BHXH.
– Thực hiện liên thông dữ liệu giữa các cơ quan, ban ngành với cơ quan BHXH nhằm thuận lợi cho công tác quản lý, khai thác thông tin dữ liệu phục vụ cho công tác thu BHXH, hạn chế tình trạng trốn đóng BHXH của các doanh nghiệp.
Quy định và chế tài xử lý vi phạm
– Rà soát, thẩm định chặt chẽ thủ tục tham gia BHXH bắt buộc để hạn chế các DN mà không có trụ sở và địa chỉ cụ thể.
– Có quy định cụ thể về thời gian nợ và số tiền nợ BHXH của các đơn vị, trên cơ sở đó có phương án dừng thu BHXH đối với các đơn vị này nhằm giảm số nợ kéo dài đồng thời thông báo cho người lao động của đơn vị, thông báo cho cơ quan thuế, cơ quan cấp giấy phép đăng ký kinh doanh và thông báo trên các phương tiện thông tin đại chúng. Đơn vị chỉ được chấp nhận tiếp tục tham gia BHXH khi đã nộp đủ số tiền nợ đọng BHXH và cam kết chấp hành nghiêm chỉnh việc trích nộp BHXH.
– Có biện pháp cụ thể để xử lý nghiêm các hành vi vi phạm Pháp luật, đề ra biện pháp cưỡng chế mạnh những đơn vị cố tình vi phạm như: khởi kiện, truy tố, đình chỉ hoạt động, thu hồi giấy phép kinh doanh.
– Bảo hiểm xã hội thành phố Đà Nẵng cần tập trung thực hiện tốt hơn nữa các vấn đề, tham mưu cho thành phố, HĐND, UBND thành phố chỉ đạo các sở, ban, ngành, đoàn thể, UBND các quận, phường và các đơn vị SDLĐ, đặc biệt các đơn vị khu vực kinh tế ngoài nhà nước thực hiện tốt pháp luật về BHXH.
– Hằng năm dựa trên khối lượng công việc phát sinh, số đơn vị tăng mới BHXH thành phố cân đối bổ sung nhân sự cho từng đơn vị quận, huyện để đảm bảo đủ số biên chế một cách hợp lý nhất, đáp ứng nhu cầu công việc.
– Phối hợp với các ban, ngành chức năng như Liên đoàn lao động, Thanh tra lao động, Công an, Tòa án, Cơ quan thuế…để hỗ trợ trong công tác thu BHXH bắt buộc đối với các đơn vị có số nợ lớn trên địa bàn thành phố nói chung và trên địa bàn từng quận, huyện nói riêng.
– Tổ chức tập huấn, đào tạo chuyên môn nghiệp vụ kịp thời và thường xuyên đối với cán bộ làm công tác thu BHXH bắt buộc.
– Xây dựng một khoản kinh phí riêng để khen thưởng cho các cá nhân, tập thể BHXH trong thành phố thực hiện tốt công tác chuyên môn nhằm khích lệ tinh thần làm việc của các đơn vị. Bên cạnh đó là những hình thức xử phạt đối với những hành vi sai trái trong công việc, chưa nhận thức được vai trò, trách nhiệm của mình.
– Khi tiếp nhận các nghị định, thông tư về thực hiện BHXH từ BHXH Việt Nam, BHXH thành phố nên gửi các thông báo hướng dẫn thực hiện cụ thể kèm theo các nghị định, thông tư đó để BHXH quận có thể thực hiện nghiệp vụ, chuyên môn một cách dễ dàng hơn, nắm bắt kịp thời những thay đổi đó.
– Nâng cao nhận thức về chính sách BHXH, BHYT: Tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến chính sách, pháp luật về BHXH, BHYT.
– Bổ sung các chế tài xử lý vi phạm pháp luật về BHXH, BHYT, nhất là đối với các hành vi trốn đóng, nợ đóng, trục lợi BHXH, BHYT; đồng thời, các DN và người lao động có quyền khiếu nại hoặc khởi kiện cơ quan thực hiện BHXH, BHYT nếu phát hiện có sai phạm trong thực hiện chính sách.
– Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát việc chấp hành pháp luật về BHXH, BHYT kịp thời phát hiện và xử lý các vi phạm, nhất là các hành vi trốn đóng, nợ đóng, gian lận, trục lợi BHXH, BHYT.
– Tăng cường công tác phối hợp và tích hợp thông tin dữ liệu giữa cơ quan quản lý nhà nước về đầu tư, tài chính, thuế, lao động để nâng cao hiệu quả quản lý đối tượng tham gia BHXH, BHYT và thực thi chính sách hiệu quả.
KẾT LUẬN
Việt Nam đang trong quá trình thực hiện công cuộc đổi mới đất nước, đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hóa gắn với phát triển kinh tế tri thức. Đại hội XI của Đảng nhấn mạnh: phát triển kinh tế nhanh, bền vững, đồng thời “thực hiện có hiệu quả tiến bộ và công bằng xã hội, bảo đảm an sinh xã hội trong từng bước và từng chính sách phát triển”. Bảo đảm an sinh xã hội trở thành vấn đề trung tâm trong chiến lược phát triển đất nước, bởi vì việc chăm lo, không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân là mục tiêu cao nhất của của Đảng và Nhà nước. Cùng với sự phát triển kinh tế là sự lớn mạnh không ngừng của hệ thống an sinh xã hội, đặc biệt là chính sách BHXH đã phát huy vai trò trụ cột trong hệ thống an sinh xã hội, góp phần tích cực vào việc ổn định xã hội, thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.
Công tác kiểm soát thu BHXH là khâu đầu tiên có ý nghĩa quyết định đối với toàn bộ hoạt động của hệ thống BHXH Việt Nam. Việc đưa ra các giải pháp để hoàn thiện công tác kiểm soát thu BHXH là yêu cầu cấp bách. Kết quả mà nó mang lại là đảm bảo cho tất cả các đối tượng thuộc diện tham gia BHXH được tham gia BHXH và tiến tới mọi người lao động trong xã hội đều được tham gia BHXH theo hình thức bắt buộc hoặc tự nguyện, đảm bảo chính xác quá trình và thời gian tham gia BHXH của từng NLĐ, làm căn cứ để giải quyết các chế độ BHXH được công bằng, chính xác theo nguyên tắc “có đóng, có hưởng” và “đóng nhiều hưởng nhiều, đóng ít hưởng ít”.
Trong quá trình tìm hiểu và nắm bắt thực tế tại đơn vị BHXH quận Liên Chiểu, cho thấy công tác kiểm soát thu tại BHXH quận Liên Chiểu từng bước đạt được những kết quả đáng khen ngợi, luôn hoàn thành vượt mức kế hoạch thu được giao của BHXH thành phố qua từng năm, số thu đóng góp cho quỹ BHXH năm sau luôn cao hơn năm trước, số người tham gia BHXH ngày càng được mở rộng, số nợ đọng doanh nghiệp giảm dần theo từng năm giúp người lao động ổn định cuộc sống và an tâm lao động, đồng thời góp phần ổn định, cân đối quỹ, tuy nhiên bên cạnh những thành tựu đã đạt được vẫn còn nhiều những hạn chế, tồn tại không đạt được các kết quả như mong muốn. Những bất cập còn tồn tại trong công tác thu BHXH cần được giải quyết để hệ thống BHXH hoạt động hiệu quả.
Qua đề tài nghiên cứu “Hoàn thiện công tác kiểm soát thu Bảo hiểm xã hội tại Bảo hiểm xã hội quận Liên Chiểu “ tôi hi vọng kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực, góp phần nâng cao hiệu quả công tác kiểm soát thu BHXH trên địa bàn quận, đóng góp vào sự phát triển chung của toàn ngành BHXH tại thành phố Đà Nẵng, giúp cho chính sách về BHXH của nhà nước ngày càng phát triển và thành công, nâng cao chất lượng cuộc sống cho mọi người lao động.
E:\DỮ LIỆU COP CỦA CHỊ YẾN\LUAN VAN DUY TAN\LUAN VAN DUY TAN\NGUYEN THANH HAI\SAU BAO Ve
