Giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức, viên chức trên địa bàn các xã từ thực tiễn huyện Đak Đoa, tỉnh Gia Lai
1. Tính cấp thiết của đề tài
Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên Chủ nghĩa xã hội đã khẳng định ‘Nhà nước ta là Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân’, ‘Nhà nước ban hành pháp luật; tổ chức quản lý xã hội bằng pháp luật và không ngừng tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa’ [15, tr.85].
Trong sự nghiệp xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân có sự đóng góp một phần không nhỏ của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức trong hệ thống chính trị của đất nước. Cán bộ, công chức, viên chức đặc biệt là cán bộ, công chức, viên chức cấp xã là lực lượng chủ yếu có nhiệm vụ tổ chức và thực hiện pháp luật, là cầu nối để đưa chính sách pháp luật vào cuộc sống của nhân dân, là nơi trực tiếp triển khai và cụ thể hóa các chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước và là cán bộ, công chức, viên chức gần dân nhất, giải quyết công việc trực tiếp với người dân. Nếu cán bộ, công chức, viên chức hiểu biết pháp luật, có ý thức tôn trọng và chấp hành pháp luật tốt thì hoạt động quản lý nhà nước ở cơ sở sẽ đạt hiệu quả cao, ngược lại nếu cán bộ, công chức, viên chức không hiểu biết pháp luật, ý thức chấp hành pháp luật kém, có hành vi vi phạm pháp luật, coi thường pháp luật sẽ dẫn tới hậu quả làm mất niềm tin của nhân dân vào Đảng, Nhà nước, kỷ cương phép nước không nghiêm. Vì vậy, nâng cao chất lượng giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức, viên chức cấp xã là việc làm quan trọng và cần thiết trong tình hình hiện nay.
Nhận thức được tầm quan trọng đó, trong những năm qua chính quyền các cấp ở tỉnh Gia Lai luôn xác định công tác phổ biến, giáo dục pháp luật là một bộ phận của công tác chính trị tư tưởng, là nhiệm vụ tích cực, thường xuyên của toàn bộ hệ thống chính trị. Sau khi có Chỉ thị 32-CT/TW ngày 09/12/2003 của Ban Bí thư Trung ương Đảng đã khẳng định: ‘Trước yêu cầu đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân, công tác phổ biến giáo dục pháp luật cần được tăng cường thường xuyên, liên tục và ở tần cao hơn, nhằm làm cho cán bộ và nhân dân hiểu biết, chấp hành nghiêm chỉnh pháp luật, thông qua đó mà kiểm tra, giám sát việc thi hành pháp luật’ [21, tr.31]; … Vì vậy, ở Gia Lai công tác tuyên truyền phổ biến giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức, viên chức nói chung trong thời gian qua được tăng cường, đẩy mạnh. Tuy nhiên, so với yêu cầu của xu thế hội nhập, xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, kiến thức pháp luật của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức cấp xã tại địa bàn tỉnh Gia Lai nói riêng, trên địa bàn cả nước nói chung vẫn còn những hạn chế nhất định. Do điều kiện tự nhiên, phong tục, tập quán truyền thống đặc thù, đời sống nhân dân còn khó khăn nhất là nhân dân vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số; đời sống xã hội vẫn còn bị chi phối nặng nề bởi luật tục “phép vua thua lệ làng” diễn ra khá phổ biến, nên hoạt động giáo dục pháp luật còn có nơi, có lúc hình thức, chưa bảo đảm chất lượng, hiệu quả không cao. Trong lúc đó đội ngũ cán bộ làm công tác giáo dục pháp luật chưa đáp ứng yêu cầu đổi mới, hầu hết số người được đào tạo cơ bản về kiến thức pháp luật đều công tác tại cơ quan nhà nước cấp huyện trở lên, chính quyền cấp xã thiếu số lượng cán bộ, công chức, viên chức có kiến thức pháp luật để tuyên truyền vận động nhân dân thực hiện đúng pháp luật. Một số cấp ủy xã chưa quan tâm đến việc nâng cao kiến thức pháp luật cho cán bộ, công chức, viên chức trong địa phương mình. Bản thân một số cán bộ, công chức, viên chức cũng chưa ý thức đầy đủ việc phải trang bị cho mình những hiểu biết pháp luật cơ bản, cần thiết phục vụ cho hoạt động quản lý nhà nước… Điều đó, dẫn đến một bộ phận khá lớn cán bộ, công chức, viên chức cấp xã, nhất là vùng sâu, vùng xa và vùng đồng bào dân tộc thiểu số hiểu biết pháp luật sơ sài, hạn chế nên nhiều trường hợp đã xử lý không đúng các vụ việc vi phạm pháp luật nhất là các vụ việc liên quan đến quản lý tài chính, đất đai, thủ tục hành chính, giải quyết quyền và nghĩa vụ của công dân… làm cho tình trạng khiếu nại đông người, vượt cấp còn xảy ra nhiều. Vì vậy, đòi hỏi công tác giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức, viên chức cấp xã cần được tiến hành thường xuyên, liên tục và ở tầm mức cao hơn.
Từ thực trạng nêu trên, vấn đề “Giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức, viên chức trên địa bàn các xã từ thực tiễn huyện Đak Đoa, tỉnh Gia Lai” được chọn làm đề tài luận văn thạc sĩ có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn. Đề tài được nghiên cứu thành công sẽ góp phần không nhỏ vào việc nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức cấp xã ở huyện Đak Đoa, tỉnh Gia Lai nói riêng và đội ngũ cán bộ xã trong cả nước nói chung đáp ứng yêu cầu của Nhà nước pháp quyền và hội nhập quốc tế.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1.Mục đích nghiên cứu: Đánh giá đúng thực trạng và xác định được quan điểm, giải pháp nhằm thực hiện hiệu quả hoạt động giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức, viên chức cấp xã trong giai đoạn hiện nay. Từ đó góp phần đổi mới công tác giáo dục pháp luật cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức cấp xã ở tỉnh Gia Lai nói riêng trên địa bàn cả nước nói chung.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu: Để thực hiện được mục tiêu nghiên cứu nêu trên, đề tài cần thực hiện các nhiệm vụ sau đây:
– Hệ thống hóa, phân tích, bổ sung một số vấn đề lý luận về giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức, viên chức cấp xã
– Đánh giá thực trạng công tác giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức, viên chức cấp xã trên địa bàn huyện Đak Đoa, tỉnh Gia Lai.
– Đề xuất các phương hướng và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác giáo dục pháp luật cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức cấp xã hiện nay.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu: Luận văn chỉ tập trung nghiên cứu về lý luận và thực tiễn vấn đề về giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức, viên chức cấp xã từ năm 2010 – 2015.
4.2. Phạm vi nghiên cứu: Trên địa bàn huyện Đak Đoa, tỉnh Gia Lai và đề xuất một số giải pháp cơ bản góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác giáo dục pháp luật cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức các xã trong thời gian đến.
5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
5.1. Phương pháp luận: Đề tài được nghiên cứu trên cơ sở lý luận của Chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật; các quan điểm của Đảng Cộng sản Việt nam về xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, về xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức về vai trò của giáo dục pháp luật. Bên cạnh đó, các quan điểm, kết quả nghiên cứu lý luận và thực tiễn về giáo dục pháp luật nói chung, cho cán bộ, công chức, viên chức nói riêng của các tác giả trong nước cũng là cơ sở lý luận quan trọng của luận văn.
5.2. Phương pháp nghiên cứu: Để hoàn thành mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu, luận văn sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh để nghiên cứu các vấn đề lý luận; sử dụng phương pháp khảo sát thực tế, thống kê để thu thập thông tin, số liệu thực tế để phục vụ cho việc phân tích, đánh giá thực trạng, nguyên nhân của vấn đề nghiên cứu và luận chứng tính khả thi của các giải pháp đề xuất.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
6.1. Ý nghĩa lý luận: Luận văn góp phần làm rõ tính đặc thù của công tác giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức, viên chức trên địa bàn Huyện Đak Đoa tỉnh Gia Lai. Trên cơ sở đó, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức, viên chức trên địa bàn huyện.
6.2. Ý nghĩa thực tiễn: Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể được dùng làm tài liệu tham khảo cần thiết cho các cán bộ, công chức, viên chức đang làm công tác thực tiễn trong các cơ quan nhà nước, các nghiên cứu khoa học, giảng dạy trong các trường học trên địa bàn huyện Đak Đoa, tỉnh Gia lai nói riêng trên địa bàn cả nước nói chung.
7. Cơ cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung của luận văn gồm 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận về giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức, viên chức xã
Chương 2: Thực trạng giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức, viên chức trên địa bàn các xã ở huyện Đak đoa, tỉnh Gia Lai.
Chương 3: Phương hướng và giải pháp nâng cao chất lượng công tác giáo dục pháp luật cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức xã ở Việt Nam hiện nay.
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ VỀ GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO CÁN BỘ, CÔNG CHỨC, VIÊN CHỨC XÃ
* Khái quát về cán bộ, công chức, viên chức xã
Khái niệm công chức ở nước ta được đánh dấu từ sắc lệnh số 76/SL ngày 20/5/1950 của Chủ tịch Hồ Chí Minh ban hành “Quy chế công chức của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa”, theo Sắc lệnh này, công chức được hiểu là: “Công chức Việt Nam là những công dân giữ một chức vụ trong bộ máy nhà nước của chính quyền nhân dân, dưới sự lãnh đạo của chính phủ” [8, tr.1].
Trong phạm vi đề tài, chúng tôi không đi sâu để lý giải vấn đề cán bộ, công chức, viên chức mà chỉ xác định phạm vi cán bộ, công chức, viên chức xã để thực hiện việc giáo dục pháp luật cho đối tượng này.
* Sự cần thiết phải giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức, viên chức xã trong giai đoạn hiện nay.
Trên địa bàn các xã thuộc tỉnh dân tộc và Miền núi như Gia Lai, vấn đề nhận thức của người dân rất khác nhau ở mức độ thấp, vì vậy đòi hỏi người cán bộ phải có sự hiểu biết pháp luật một cách toàn diện trên tất cả các lĩnh vực để trong quá trình giải quyết công việc với dân phải hợp tình, hợp lý đúng quy định pháp luật, từ đó người dân mới tin vào cán bộ, tin vào chủ trương của Đảng, nhà nước ta mà làm theo.
Giáo dục pháp luật là một vấn đề cơ bản không những đối với nước ta mà còn đối với các nước khác trên thế giới. Hiện nay ở nước ta: khái niệm giáo dục pháp luật vẫn còn nhiều quan điểm, cách hiểu khác nhau. Giáo dục pháp luật là hoạt động có định hướng, có tổ chức, có chủ định của chủ thể giáo dục tác động lên đối tượng giáo dục nhằm mục đích hình thành ở họ tri thức pháp luật, tình cảm và hành vi phù hợp với các đòi hỏi của hệ thống pháp luật hiện hành.
Xuất phát từ khái niệm giáo dục pháp luật đã trình bày ở trên, có thể đưa ra khái niệm: Giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức, viên chức xã là hoạt động có định hướng, có tổ chức, có chủ định dưới nhiều hình thức khác nhau nhằm cung cấp, trang bị cho cán bộ, công chức, viên chức xã những hiểu biết về những vấn đề pháp luật nói chung và những vấn đề pháp luật cụ thể liên quan đến hoạt động công vụ đang được tiến hành nhằm mục đích hình thành ở họ sự hiểu biết pháp luật, tình cảm và hành vi phù hợp với các đòi hỏi của hệ thống pháp luật hiện hành.
Giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức, viên chức để họ có thể sống và làm việc theo pháp luật đồng thời có thể tổ chức cho các tổ chức và cá nhân trên địa bàn xã thực hiện nghiêm chỉnh các quy định pháp luật.
Giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức, viên chức xã phải xuất phát từ vị trí, tính chất công việc của cán bộ, công chức, viên chức cấp xã.
Tùy theo lĩnh vực hoạt động cán bộ, công chức, viên chức xã phải tuân thủ những chuẩn mực đạo nghề nghiệp nhất định.
Giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức, viên chức xã ở các huyện thuộc vùng dân tộc và miền núi như tỉnh Gia Lai có sự chênh lệnh về trình độ học vấn, kinh nghiệm trong công tác, tính sáng tạo, cập nhật những kiến thức pháp luật có nhiều khó khăn, xử lý công việc thiếu tính khoa học, bảo thủ chủ yếu dựa vào kinh nghiệm thực tế và còn mang nặng tình cảm cá nhân, luật tục còn phổ biến.
Giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức, viên chức không chỉ là việc giáo dục kiến thức pháp luật đơn thuần mà còn phải kết hợp cả việc giáo dục phong cách làm việc, đạo đức, lối sống, tình cảm, thói quan tuân thủ và áp dụng pháp luật một cách tự giác. Vì vậy, đòi hỏi người cán bộ, công chức, viên chức phải có sự hiểu biết pháp luật một cách toàn diện trên tất cả các lĩnh vực để trong quá trình giải quyết công việc với dân phải hợp tình, hợp lý, đúng quy định pháp luật, từ đó người dân mới tin vào cán bộ, tin vào chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước mà làm theo.
– Thứ nhất: Giáo dục pháp luật chính là phương tiện truyền tải những thông tin, yêu cầu, nội dung của các quy định pháp luật đến với người dân, giúp cho người dân hiểu biết, nắm bắt pháp luật kịp thời mà không mất nhiều thời gian.
– Thứ hai, giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức, viên chức cấp xã từng bước hình thành tình cảm và niềm tin đối với pháp luật.
– Thứ ba, giáo dục pháp luật nhằm hình thành động cơ, hành vi và thói quen xử sự theo pháp luật cho cán bộ, công chức, viên chức cấp xã.
Theo lý luận giáo dục học thì chủ thể giáo dục là thầy giáo, cô giáo và tất cả những người làm công tác giáo dục khác.
Chủ thể chuyên nghiệp là những người mà chức năng, nhiệm vụ chủ yếu, trực tiếp của họ là thực hiện các mục đích, nội dung giáo dục pháp luật.
Chủ thể không chuyên nghiệp là những người tuy chức năng chính không phải là giáo dục pháp luật nhưng một trong các nhiệm vụ của họ là thông qua các hoạt động chuyên môn, nghiệp vụ để thực hiện các mục đích giáo dục pháp luật cụ thể gắn liền với mục đích của hoạt động chuyên môn chính.
Ngoài hai chủ thể trên, chủ thể của giáo dục pháp luật còn là các công dân, cá nhân bằng sự tôn trọng giáo dục, bằng ý thức trách nhiệm và gương mẫu thực hiện pháp luật trong đời sống đã có tác động, ảnh hưởng giáo dục tích cực đến hiểu biết, nhận thức của các công dân khác trong xã hội.
Đối tượng giáo dục pháp luật được nghiên cứu dưới nhiều góc độ khác nhau. Đề tài chỉ tập trung khai thác hoạt động giáo dục pháp luật cho một loại đối tượng cụ thể là cán bộ, công chức, viên chức cấp xã.
Cán bộ, công chức, viên chức cấp xã vừa là đối tượng giáo dục pháp luật, vừa là chủ thể giáo dục pháp luật. Trong mối quan hệ của giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức, viên chức thì họ là đối tượng của giáo dục pháp luật. Từ thực tế cho thấy cán bộ, công chức, viên chức cấp xã có những nét đặc thù cơ bản sau:
Một số cán bộ trẻ được đào tạo cơ bản ở các trường Trung cấp, cao đẳng và Trường chính trị tỉnh. Họ là những người năng động sáng tạo, có kiến thức, được đào tạo cơ bản, dễ thích ứng với cơ chế mới, khả năng tiếp thu pháp luật nhanh, nhưng tuổi đời còn ít nên chưa có kinh nghiệm, e dè, lúng túng trong giải quyết công việc.
Cán bộ, công chức, viên chức cấp xã là những người gần gũi với dân, hiểu được nhu cầu, lợi ích, nguyện vọng chính đáng của nhân dân.
* Đối với cán bộ, công chức, viên chức trên địa bàn xã, thị trấn nói chung thì nội dung giáo dục cần tập trung vào các vấn đề cơ bản sau:
– Những kiến thức cơ bản về nhà nước và pháp luật, tổ chức bộ máy nhà nước, thực thi pháp luật, cơ chế bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân;
– Các trình tự, thủ tục về quản lý hành chính nhà nước, thủ tục hành chính, giải quyết khiếu nại, tố cáo, tiếp công dân, thanh tra, kiểm tra, chấp hành pháp luật…
– Các quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân, bầu cử, ứng cử, những văn bản pháp luật của cấp trên, Nghị quyết của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh…
– Trình tự pháp lý để bảo vệ các quyền, lợi ích hợp pháp và thực hiện các nghĩa vụ của công dân trong lĩnh vực hoạt động và các trình tự giải quyết tranh chấp phổ biến liên quan trong lĩnh vực nghề nghiệp;…
– Một số pháp luật thực định liên quan đến hoạt động của cán bộ, công chức, viên chức như: các đạo luât; Bộ luật hình sự, bộ luật dân sự, hôn nhân gia đình, luật đất đai, luật khiếu nại, luật tố cáo, luật tổ chức chính quyền địa phương, Luật giáo dục….
– Cập nhật những thông tin pháp luật mới ban hành, đặc biệt là những thông tin pháp luật liên quan trực tiếp và mật thiết đến hoạt động của chính quyền cơ sở.
* Đối với cán bộ, công chức, viên chức trên địa bàn cấp xã làm chuyên ngành pháp luật, thì nội dung giáo dục pháp luật cần tập trung vào các vấn đề cơ bản sau:
– Những quan điểm, học thuyết về Nhà nước và pháp luật trong lịch sử và hiện đại;
– Hệ thống pháp luật; các ngành luật trong hệ thống pháp luật Việt Nam;
– Cung cấp, giải thích các quy phạm pháp luật cụ thể, những hậu quả pháp lý do việc chấp hành hay vi phạm các quy phạm pháp luật đó, hướng dẫn hành vi xử sự cụ thể;
– Cập nhật những thông tin pháp luật mới;
– Những quan điểm, đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật..
Những nội dung giáo dục pháp luật nói trên cần phải được biên soạn, sắp xếp theo chương trình, nội dung thống nhất, đồng bộ phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của từng nhóm chức danh cán bộ, công chức, viên chức cấp xã và phải chú ý đến văn hóa truyền thống và phong tục tập quán của vùng sâu, vùng xa và vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
– Giáo dục pháp luật trực tiếp
– Giáo dục pháp luật gián tiếp
– Giáo dục pháp luật thông qua báo chí, mạng lưới truyền thông cơ sở
– Giáo dục pháp luật thông qua mạng lưới truyền thanh cơ sở,
– Giáo dục thông qua hình thức thi tìm hiểu pháp luật
– Giáo dục pháp luật thông qua việc xây dựng tài liệu giáo dục pháp luật
– Giáo dục pháp luật bằng hình thức sinh hoạt câu lạc bộ pháp luật
– Giáo dục pháp luật trong các nhà trường
– Giáo dục pháp luật thông qua việc tổ chức các lớp tập huấn.
Hệ thống những cách thức để tiến hành hoạt động giáo dục pháp luật cho những người đã tham gia công tác mà đang có vị trí nhất định trong chính quyền cấp xã. Đó là cách thức, biện pháp giúp cán bộ, công chức, viên chức cấp xã tiếp cận thông tin pháp luật, cách giải thích làm rõ các tư tưởng chính trị pháp lý, các nguyên tắc, các quy phạm pháp luật…
Ngoài phương pháp sư phạm, chủ thể giáo dục pháp luật cần sử dụng nhiều phương pháp khác như: phương pháp tư duy logic, tâm lý, thực hành, giải quyết tình huống… Một nguyên tắc chung nhất khi sử dụng các phương pháp giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức, viên chức đó là kết hợp lý luận với thực tiễn thi hành pháp luật (thông qua việc xử lý tình huống).
Thực tIỄN giáo dục phÁp luật cho cán bỘ,
cÔng chức, VIÊN CHỨC CÁC XÃ Ở HUYỆN ĐAK ĐOA
TỈNH GIA LAI
Theo báo cáo số 279/BC-UBND ngày 05/11/2015 số liệu thống kê đến ngày 31/10/2015 của Ủy ban nhân dân huyện có tổng số 1.604 cán bộ, công chức, viên chức xã, thị trấn. Trong đó, cán bộ 173 người, công chức có 188 người, viên chức 1.243 người.
Số lượng cán bộ, công chức, viên chức người đồng bào dân tộc thiểu số có 201 người, chiếm tỷ lệ 12%. Cán bộ, công chức, viên chức người kinh có 1.403 người, tỷ lệ 88%.
Tỷ lệ nam, nữ chưa được cân đối: Nam có 505 người, chiếm tỷ lệ 31,5%; Nữ có 1.099 người, chiếm tỷ lệ 68,5%.
Sự chênh lệch giữa số lượng cán bộ, công chức, viên chức giữa người Kinh và dân tộc thiểu số, người dân tộc thiểu số chiếm hơn 12%, có xã có 100 đồng bào dân tộc thiểu số, qua đó cho thấy một khó khăn lớn trong quá trình quản lý nhà nước ở địa phương trong thời gian qua. Bởi lẽ, cho dù có nhiều cố gắng song năng lực của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức này luôn bị hạn chế nhiều mặt do ảnh hưởng của các yếu tố như: Trình độ văn hóa, lý luận, chuyên môn, phong tục tập quán, điều kiện sống, điều kiện kinh tế- xã hội…
Mặc dù được trẻ hóa nhưng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức các xã trên địa bàn huyện hiện đang có nhiều bất cập bởi trình độ chính trị và chuyên môn không đồng đều
Tuy nhiên, có một số yếu tố ảnh hưởng đến công tác này như sau:
Một là, một bộ phận trong đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức cấp xã còn phụ thuộc vào lá phiếu bầu cử, thiếu tính ổn định, có thể thay đổi theo nhiệm kỳ bầu cử.
Hai là, so với các cấp hành chính cao hơn, cán bộ, công chức, viên chức chính quyền các xã hiện nay thiếu tính chuyên nghiệp, năng động, sáng tạo, ít được đào tạo cơ bản, kể cả trình độ văn hóa, lý luận chính trị và chuyên môn nghiệp vụ.
Ba là, cán bộ, công chức, viên chức xã trong công việc thường bị ảnh hưởng, tác động của các quan hệ huyết thống, gia đình và dòng họ; văn hóa ứng xử truyền thống; phong tục tập quán và lối sống riêng của địa phương.
Bốn là, công tác quản lý, kiểm tra, giám sát đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức xã chưa tốt.
Đánh giá một cách khách quan, trong thời gian qua, phần lớn cán bộ đã được giáo dục pháp luật thông qua những hình thức khác nhau. Họ nhiệt tình, có trách nhiệm trong công việc nhưng hiểu biết và nhận thức về pháp luật còn hạn chế. Khi giải quyết công việc nhiều khi còn chưa hiểu luật, vận dụng không đúng pháp luật hoặc, cố tình hiểu sai vấn đề, áp dụng pháp luật sai.
– Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật
– Đội ngũ báo cáo viên pháp luật
– Đội ngũ tuyên truyền viên pháp luật cấp xã và Đội ngũ cán bộ tư pháp xã thực hiện công tác Giáo dục pháp luật
Do được trưởng thành dưới sự lãnh đạo của Đảng nên họ có bản lĩnh chính trị vững vàng, kiên định trong mối quan hệ với nhân dân thì được nhân dân tin yêu, kính trọng nên việc truyền đạt đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước đến với nhân dân một cách dễ dàng hơn. Tuy nhiên, bên cạnh đó do nhiều nguyên nhân khác nhau như tuổi tác, trình độ học vấn hạn chế, nên họ thiếu tính năng động, sáng tạo, cập nhật những kiến thức pháp luật có nhiều khó khăn, xử lý công việc thiếu tính khoa học, bảo thủ, chủ yếu dựa vào kinh nghiệm thực tế và còn mang nặng tình cảm cá nhân.
Còn một bộ phận cán bộ, công chức, viên chức nhất là vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số có nhiều Bí thư, chủ tịch xã mới chỉ trình độ tiểu học, một số ít cán bộ thôn, làng chưa đọc thông, viết thạo giải quyết công việc chủ yếu dựa vào luật tục, hương ước, quy ước, phép vua thua lệ làng còn phổ biến… họ thường xuyên giải quyết, xử lý những mối quan hệ hết sức phức tạp của thôn, làng vùng đồng bào dân tộc thiểu số chủ yếu bằng kinh nghiệm, thiếu khoa học nên việc vận dụng kiến thức pháp luật vào thực tiễn chưa theo kịp yêu cầu của tình hình hiện nay.
Trình độ chuyên môn của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức xã tuy đã được quan tâm đào tạo, bồi dưỡng để chuẩn hóa song tỷ lệ có bằng từ xa và bằng tại chức vẫn chiếm số đông. Bản thân một số cán bộ, công chức, viên chức cấp xã chưa tự giác nghiên cứu học tập, tìm hiểu trang bị kiến thức pháp luật cần thiết để phục vụ cho hoạt động chuyên môn, chưa coi kiến thức pháp luật là một bộ phận hợp thành kiến thức, trình độ, năng lực của họ. Thậm chí một số cán bộ, công chức, viên chức coi việc nghiên cứu, học tập pháp luật chỉ để chuẩn hóa chức danh đang đảm nhiệm, bằng cấp là chủ yếu, kiến thức là thứ yếu, điều đó làm ảnh hưởng không nhỏ tới chất lượng giáo dục pháp luật.
Với những đặc điểm về trình độ chuyên môn, năng lực của cán bộ, công chức, viên chức khả năng nhận thức, tiếp thu kiến thức pháp luật… nên vấn đề chọn nội dung giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức, viên chức trên địa bàn huyện rất được quan tâm.
Đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức của huyện vì những điều kiện nhất định chưa có những kiến thức pháp luật mang tính cập nhật. Vì thế, công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật luôn bám sát những định hướng của trung ương, cấp tỉnh gắn liền việc thực hiện các nhiệm vụ chính trị ở địa phương.
Giúp cho cán bộ, công chức, viên chức nắm được những kiến thức cơ bản, nền tảng từ đó mới có thể tiếp thu được những nội dung chi tiết hơn.
Cụ thể hơn, nội dung văn bản pháp luật mới cần thiết được chuyển tải đến cán bộ, công chức, viên trên địa bàn huyện là Hiến pháp, Luật tổ chức Chính quyền địa phương, Luật Cán bộ, công chức; Luật viên chức; Bộ Luật hình sự; Bộ Luật dân sự; Pháp luật về đất đai; Luật Hôn nhân và Gia đình; Chính sách của Nhà nước về hỗ trợ vùng đặc biệt khó khăn (vùng 135); Chính sách xóa đói, giảm nghèo, phát triển kinh tế vùng khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số…
Giáo dục những nội dung pháp luật liên quan đến những vấn đề về dân sự, môi trường và những văn bản pháp luật riêng cho vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số là những nội dung tuyên truyền, giáo dục pháp luật được đặc biệt quan tâm.
Nhìn chung kiến thức pháp lý trong các chương trình giáo dục vẫn mang tính chất đại trà, chưa có sự khảo sát, điều tra nắm bắt nhu cầu, lợi ích của từng đối tượng cán bộ, công chức, viên chức cấp xã, chưa đảm bảo tính thiết thực trong việc học tập, nghiên cứu vận dụng pháp luật vào thực tế.
Việc lựa chọn hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật là một hoạt động quan trọng nhằm đảm bảo cho mỗi qui định pháp luật sau khi tuyên truyền, phổ biến đều được đối tượng nắm bắt, tiếp thu, hưởng ứng và tự giác thực hiện trong thực tế. Khi tiến hành giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức, viên chức cấp xã trong thời gian qua các chủ thể giáo dục pháp luật ở tỉnh Gia Lai nói chung và huyện Đak Đoa nói riêng đã vận dụng kết hợp các hình thức, phương pháp cơ bản sau:
* Giáo dục pháp luật bằng hình thức truyền đạt, phổ biến trực tiếp
* Giáo dục pháp luật bằng công tác của Tổ hòa giải cơ sở
* Giáo dục pháp luật thông qua các phương tiện thông tin đại chúng và mạng lưới truyền thanh huyện, cơ sở.
* Giáo dục pháp luật thông qua xây dựng, quản lý và khai thác sủ dụng tủ sách pháp luật
* Giáo dục pháp luật thông qua các cuộc thi tìm hiểu pháp luật,
* Giáo dục pháp luật trong nhà trường:
Đối với cán bộ, công chức, viên chức các huyện ở tỉnh Gia Lai, chủ thể giáo dục pháp luật sử dụng kết hợp cả phương pháp truyền thống và phương pháp hiện đại. Đó là các phương pháp nhằm kích thích tính tự giác học tập, tìm hiểu pháp luật và ý thức tuân thủ pháp luật của họ.
Nhìn chung, công tác giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức, viên chức các xã trên địa bàn huyện Đak Đoa đã có những bước phát triển tích cực, đem lại những thành tựu đáng phấn khởi. Ý thức pháp luật của cán bộ và nhân dân trong những năm gần đây ngày càng nâng cao. Tình hình vi phạm pháp luật, nhất là đối với những tội phạm nghiêm trọng trên địa bàn huyện giảm đáng kể (qua báo cáo của các Phòng Tư pháp, công an, Tòa án nhân dân, Viện Kiểm sát nhân), điều đó đã phản ánh những tác động tích cực mà công tác giáo dục pháp luật cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức đã mang lại.
Phương pháp, tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức, viên chức chính quyền xã ở tỉnh Gia Lai tuy được áp dụng tương đối phong phú, đa dạng nhưng chưa mang lại hiệu quả như mong muốn.
Trong điều kiện hiện nay, công tác giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức, viên chức cấp xã là một trong những nhiệm vụ hết sức quan trọng, cần phải gắn với việc giáo dục chính trị tư tưởng.
Hoạt động tuyên truyền phổ biến, giáo dục pháp luật của các ngành, các cấp tiếp tục duy trì và thực hiện có hiệu quả với nhiều hình thức phong phú. Công tác chỉ đạo triển khai phổ biến, giáo dục pháp luật đã bám sát thực tế, phù hợp với tình hình và yêu cầu của địa phương. Qua đó góp phần nâng cao nhận thức của các cấp ủy, tổ chức Đảng về vai trò tầm quan trọng của công tác giáo dục pháp luật đã được nâng lên một bước.
Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật các cấp đã tham mưu UBND cùng cấp ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, hướng dẫn và tổ chức thực hiện việc phổ biến pháp luật đến với người dân.
Những hoạt động giáo dục pháp luật của các cấp, các ngành, địa phương đã chú trọng đến việc phân hóa đối tượng và hình thức giáo dục pháp luật phù hợp.
Bên cạnh những thành tựu đạt được vẫn còn có một số mặt hạn chế như: Việc xây dựng, ban hành các văn bản nhằm triển khai công tác tuyền truyền có lúc, có nơi chưa kịp thời; ý thức chấp hành pháp luật của cán bộ, công chức, viên chức chưa đáp ứng yêu cầu.
Nguyên nhân của những hạn chế, thiếu sót và cũng là những bài học cơ bản được rút ra từ thực tiễn giáo dục pháp luật cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức các xã thuộc huyện Đak Đoa tỉnh Gia Lai là:
– Nhận thức về vị trí, vai trò, tầm quan trọng của công tác phổ biến, giáo dục pháp luật cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức xã chưa đầy đủ.
– Chất lượng, đội ngũ làm công tác phổ biến giáo dục pháp luật chưa đồng đều, chưa đáp ứng được yêu cầu đề ra.
– Cơ chế phối hợp trong công tác giáo dục pháp luật chưa thật tốt.
– Kinh phí sử dụng trong công tác giáo dục pháp luật chưa phù hợp.
– Các hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật hiệu quả chưa cao.
CHƯƠNG 3
PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO
CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO CÁN BỘ, CÔNG CHỨC, VIÊN CHỨC CÁC XÃ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
Thứ nhất, thực hiện các Chỉ thị, Quyết định… Các văn bản của tỉnh quy định về công tác giáo dục pháp luật nói chung cũng như giáo dục pháp luật cho cán bộ công chức viên chức cấp xã nói riêng.
Thứ hai, giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức, viên chức chính quyền cấp xã.
Thứ ba, đa dạng hóa các hình thức giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức, viên chức chính quyền cấp xã.
Thứ tư, giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức, viên chức chính quyền cấp xã phải mang tính hệ thống, thường xuyên.
Thứ năm, giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức, viên chức chính quyền cấp xã phải được đổi mới nội dung và chương trình đào tạo, phù hợp với từng nhóm đối tượng cán bộ, công chức, viên chức xã.
Thứ sáu, công tác giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức, viên chức cấp xã phải đặt dưới sự lãnh đạo của cấp ủy địa phương.
Chủ động xây dựng chương trình, kế hoạch tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật, tập trung hướng mạnh về cơ sở, nắm chắc tình hình cơ sở để đổi mới cách thức, phương pháp phổ biến, giáo dục pháp luật cho phù hợp với đối tượng, địa bàn, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới, góp phần củng cố trận địa tư tưởng, tạo thế đứng chính trị vững chắc trên từng địa bàn.
Trước hết, cần tăng cường sự lãnh đạo của các cấp ủy Đảng, mà đầu tiên là Tỉnh ủy trong công tác giáo dục pháp luật.
Chính quyền các cấp từ tỉnh đến huyện và cơ sở cụ thể hóa nội dung lãnh đạo của các cấp ủy Đảng và văn bản của cơ quan Nhà nước cấp trên về giáo dục pháp luật cho chính quyền cơ sở thành các văn bản pháp luật, các quyết định mang tính pháp lý. Xây dựng chương trình kế hoạch tạo ra sự thống nhất, đồng bộ trong công tác đào tạo, giáo dục pháp luật cho chính quyền cơ sở các xã.
Chính quyền cấp xã là cấp chính quyền cuối cùng, trực tiếp với dân, là nơi thực hiện mọi chủ trương, đường lối của đảng, chính sách, pháp luật của nhà nước, nơi nhân dân thực hiện quyền làm chủ một cách trực tiếp và toàn diện trên tất cả các lĩnh vực.
Xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức chính quyền cấp xã có đủ phẩm chất, năng lực, bản lĩnh chính trị vững vàng trên cơ sở lập trường của giai cấp công nhân.
* Về nội dung giáo dục pháp luật: Thực hiện có hiệu quả công tác giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức, viên chức bảo đảm sự phù hợp với tình hình thực tế ở địa phương giảng viên, nên lồng ghép những vấn đề liên quan trực tiếp đến công việc của cán bộ, công chức, viên chức cấp xã vào nội dung chung của chương trình.
* Về hình thức giáo dục pháp luật: Đổi mới nội dung giáo dục pháp luật đòi hỏi phải đổi mới đồng thời cả về hình thức giáo dục pháp luật. Đổi mới hình thức giáo dục theo hướng phát triển các hình thức thông tin, phổ biến pháp luật đa dạng, thuận tiện, đáp ứng nhu cầu của cán bộ, công chức chính quyền cấp xã.
* Đổi mới phương pháp giáo dục pháp luật: cần phải đổi mới phương pháp giảng dạy để nâng cao chất lượng giáo dục pháp luật.
* Đối với đội ngũ giảng viên giảng dạy pháp luật ở các cơ sở đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức của địa phương: Phải có đội ngũ giảng viên giảng dạy môn Nhà nước và pháp luật có phẩm chất đạo đức tốt, có lập trường tư tưởng vững vàng, có trình độ chuyên môn cao, kinh nghiệm thực tiễn phong phú và có kỹ năng phương pháp sư phạm tốt.
* Đối với đội ngũ báo cáo viên và tuyên truyền viên pháp luật: phải được đào tạo cơ bản, ngoài các yêu cầu về phẩm chất đạo đức, khả năng sư phạm .v.v… cần phải đạt trình độ từ đại học Luật trở lên.
Ngoài ra, cần hết sức chú trọng đến việc thu hút đội ngũ già làng, trưởng bản.. những người có uy tín hoặc những người có am hiểu pháp luật đã nghỉ hưu ở địa phương… Vì những người này có khả năng tập hợp những người khác, tiếng nói của họ ảnh hưởng sâu rộng trong cộng đồng và có thể mang tính quyết định trước một số vấn đề, sự kiện ở địa phương…
Một là: Tiếp tục xác định lại biên chế, bố trí, sắp xếp cán bộ, công chức chính quyền xã, phường, thị trấn cho phù hợp với từng địa phương, tránh tình trạng cào bằng biên chế.
Hai là: Chính phủ cần tiếp tục điều chỉnh những quy định về chế độ, chính sách có liên quan đến đội ngũ cán bộ, công chức chính quyền cấp xã hiện nay cho phù hợp hơn.
Ba là: Tiếp tục sửa đổi và cải cách hơn nữa về chế độ tiền lương, chế độ công vụ với cán bộ chủ chốt chính quyền cơ sở để họ yên tâm và phấn đấu học tập đáp ứng với chức trách nhiệm vụ của mình được nhà nước trao.
Giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức, viên chức cho các xã là hoạt động lâu dài thường xuyên. Vì vậy, để công tác này đạt hiệu quả thì phải đảm bảo kinh phí được thông suốt.
Trong thời gian tới, các cấp có thẩm quyền cần quan tâm nhiều hơn nữa đến các xã vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, một số huyện có điều kiện khó khăn của tỉnh, đặc biệt là vấn đề kinh phí cho hoạt động này như: Cần đầu tư kinh phí cho việc xây dựng và nâng cấp các cơ sở đào tạo, bồi dưỡng giáo dục pháp luật của Trường Chính trị tỉnh, các Trung tâm giáo dục chính trị của các huyện; đảm bảo kinh phí cho hoạt xây dựng tủ sách pháp luật ở các xã, kinh phí động thường xuyên về đào tạo, giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức, viên chức trên địa bàn huyện.
Hàng năm phải tiến hành sơ kết, tổng kết, kiểm tra đánh giá việc thực hiện nội dung chương trình giáo dục pháp luật và kết quả giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức, viên chức cấp xã trên địa bàn. Qua đó nêu ra được những mặt đã làm được, những điểm còn hạn chế cần khắc phục để chỉ đạo chung cho nội dung, chương trình giáo dục pháp luật hàng năm. Trên cơ sở đó có kế hoạch chỉ đạo thống nhất chung việc đào tạo, bồi dưỡng kiến thức pháp luật cho cán bộ, công chức, viên chức cấp xã.
Công tác kiểm tra, giám sát nhất thiết phải được coi trọng vì thông qua hoạt động kiểm tra, giám sát để từ đó phát hiện ra các vi phạm, sai phạm và có biện pháp xử lý kịp thời.
Cần khắc phục tình trạng quản lý lỏng lẻo ở một số xã trên địa bàn. Việc xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm pháp luật trong cán bộ, công chức, viên chức xã có ý nghĩa to lớn trong công tác giáo dục pháp luật.
Người làm công tác tuyên truyền, giáo dục vừa phải là người có trình độ, vừa phải nhiệt tình, tận tụy với công việc, vừa phải luôn sáng tạo, đổi mới phương pháp và cách thức tuyên truyền, giáo dục phù hợp để cán bộ, công chức, viên chức chính quyền cấp xã nắm được pháp luật và sử dụng pháp luật vào giải quyết công việc hàng ngày ở cơ sở.
Trong giai đoạn hiện nay chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức còn yếu kém, một số cán bộ, công chức, viên chức tha hóa về đạo đức lối sống thì càng phải tiến hành tốt cách thức quản lý, kiểm tra, giám sát hoạt động của cán bộ, công chức, viên chức xã. Từ đó, cán bộ, công chức, viên chức cấp xã thấy rằng mình làm sai một phần là do chưa nắm được pháp luật, chưa hiểu biết pháp luật, phải học tập, bồi dưỡng nâng cao trình độ, kiến thức pháp luật. Thúc đẩy quá trình học tập với đội ngũ cán, bộ công chức, viên chức xây một đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức ngang tầm, có đủ bản lĩnh chính trị, phẩm chất cách mạng, năng lực và trí tuệ, có kiến thức pháp luật đủ sức hoàn thành chức trách và nhiệm vụ cách mạng trong thời kỳ mới mà Đảng, nhà nước và nhân dân giao cho.
KẾT LUẬN
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: “Cấp xã là cấp gần gũi với dân nhất, là nền tảng của hành chính; cấp xã làm được thì mọi việc đều xong xuôi”. Chính quyền cấp xã là cấp trực tiếp chăm lo đên đời sống của nhân dân, là cầu nối giữa nhà nước và nhân dân. Các bộ, công chức, viên chức chính quyền cấp xã có vai trò quan trọng trong việc tổ chức triển khai, đưa Nghị quyết, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước đến với nhân dân, xây dựng và củng cố chính quyền địa phương vững mạnh. Hàng ngày tiếp xúc để giải quyết các công việc liên quan đến quyền lợi của nhân dân nên cán bộ, công chức, viên chức chính quyền cấp xã phải là người nắm vững đường lối chính sách của Đảng, các quy định của pháp luật của nhà nước, để không chỉ đảm bảo cho công việc đạt hiệu quả mà còn phải hướng dẫn, giải thích cho nhân dân hiểu và làm đúng pháp luật. Nếu cán bộ, công chức, viên chức chính quyền cấp xã không hiểu pháp luật, ý thức chấp hành kém hay coi thường pháp luật, sẽ giải quyết công việc không đúng pháp luật, dẫn tới hậu quả làm mất niềm tin của nhân dân vào Đảng, nhà nước, có tác động tiêu cực đến hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước ở cấp xã. Vì vậy, giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức, viên chức chính quyền cấp xã là việc làm hết sức cần thiết trong giai đoạn hiện nay.
Giáo dục pháp luật cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức chính quyền cấp xã ở Việt Nam nói chung và tỉnh Gia Lai nói riêng luôn được Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh và các ban, ngành đoàn thể trong tỉnh coi là nhiệm vụ quan trọng trong quá trình xây dựng và phát triển kinh tế – xã hội của tỉnh nhà. Quá trình tổ chức, thực hiện chương trình giáo dục pháp luật cho đối tượng này trong thời gian qua đã xuất phát từ thực tế điều kiện kinh tế – xã hội của tỉnh, từ tình hình thực tế của địa phương để từ đó hoạch định nên những chương trình, giải pháp phù hợp.
Tuy nhiên, sự phát triển mọi mặt về kinh tế, văn hóa, xã hội của đất nước trong những năm tiếp theo và xa hơn đòi hỏi phải xây dựng một đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức chính quyền cấp xã có ý thức pháp luật, gương mẫu trong việc chấp hành pháp luật, là lực lượng nòng cốt trong việc tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật cho nhân dân bên cạnh năng lực quản lý, điều hành và thực thi công vụ. Và do vậy, công tác giáo dục pháp luật cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức cấp xã cần tiếp tục được đẩy mạnh với những nội dung phong phú và hình thức, phương pháp giáo dục pháp luật có hiệu quả.
Luận văn đã xác định phạm vi nghiên cứu là thực tiễn giáo dục pháp luật đối với đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức chính quyền cấp xã. Đây là sự giới hạn cần thiết trong hoạt động nghiên cứu để trong một thời gian và với một nguồn kinh phí hạn chế, có thể khảo sát và đưa ra những kết luận, kiến nghị có giá trị khoa học và ý nghĩa thực tiễn. Những đóng góp mà đề tài mang lại không chỉ được sử dụng như một tài liệu phục vụ cho việc tuyên truyền, giảng dạy ở trường học mà còn là nguồn tham khảo cho các cơ quan chức năng trong việc xây dựng các chương trình, kế hoạch giáo dục pháp luật ở tỉnh Gia Lai – Đó là mục đích và cũng là niềm tin của người thực hiện đề tài luận văn khoa học này./.
E:\DỮ LIỆU COP CỦA CHỊ YẾN\LUAN VAN VIEN HAN LAM\VIEN HAN LAM DOT 4\LUAT HANH CHINH\NGUYEN THI THANH HUYEN\SAU BAO VE
