Pháp luật về bồi thường khi nhà nước thu hồi đất từ thực tiễn tỉnh Thừa Thiên Huế
1. Tính cấp thiết của đề tài
Thừa Thiên Huế là một trong những trung tâm kinh tế, chính trị, văn hóa xã hội lớn của khu vực miền Trung nói riêng, cả nước nói chung. Những năm qua, thực hiện chủ trương hội nhập, toàn cầu hóa, Đảng bộ và nhân dân toàn tỉnh đã và đang đẩy nhanh tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đô thị hóa các khu dân cư, khu công nghiệp, khu kinh tế,… từng bước triển khai có hiệu quả Đề án đưa Huế trở thành Thành phố trực thuộc Trung ương. Để thực hiện mục tiêu trên, một trong những công tác trọng tâm được Tỉnh ủy, UBND tỉnh xác định mang tính chiến lược và lâu dài đó là THĐ, GPMB nhằm xây dựng và triển khai các loại hình dự án mang tầm vĩ mô, tạo động lực thúc đẩy phát triển KT-XH. Việc THĐ, GPMB là điều kiện tiên quyết và mang tính tất yếu khách quan, nhằm mục đích mở rộng quỹ đất, tạo không gian, diện tích cho dự án đi vào hoạt động. Đây là vấn đề có tính quy luật không chỉ phổ biến ở Việt Nam mà còn ở nhiều quốc gia khác trên thế giới. Tuy vậy, công tác GPMB, THĐ có tính đặc thù và độ nhạy cảm cao, không những ảnh hưởng lớn đến tiến độ đầu tư mà còn liên quan đến sự ổn định tình hình kinh tế, chính trị- xã hội của đất nước, địa phương. Việc SDĐ để triển khai các dự án phát triển KT-XH một mặt đem lại những lợi ích rõ rệt về kinh tế, hạ tầng đô thị, làm thay đổi chất lượng cuộc sống của người dân nhưng mặt khác cũng gây không ít khó khăn cho một bộ phận dân cư do bị ảnh hưởng bởi việc THĐ mà mất đi tư liệu sản xuất chính, mất nguồn thu nhập và kế sinh nhai của mình. Do đó, nếu giải quyết không tốt, không thỏa đáng quyền lợi của người dân có đất bị thu hồi và những người bị ảnh hưởng khi THĐ sẽ rất dễ dẫn đến những phản ứng gay gắt từ phía người dân, gây ra những bất ổn về chính trị, kinh tế, đặc biệt là tình hình khiếu nại, khiếu kiện tập thể, tập trung đông người gây mất an ninh trật tự trên địa bàn, ảnh hưởng đến môi trường đầu tư và an sinh xã hội.
Đến nay, tại địa phương vẫn còn tồn tại một số dự án đã quy hoạch từ nhiều năm nhưng chưa được thực hiện do sự vướng mắc trong việc đền bù giữa Nhà nước, chủ dự án và người dân trong diện giải tỏa, hàng trăm hộ dân khiếu nại, không chịu bàn giao mặt bằng bởi công tác bồi thường, hỗ trợ TĐC còn nhiều bất cập. Tại một số địa phương cấp huyện, việc xác định loại đường, vị trí để áp giá các loại đất trên cơ sở khung giá của UBND tỉnh còn tuỳ tiện, không phù hợp với giá chuyển nhượng thực tế, gây bất bình đối với một bộ phận người dân có đất bị thu hồi. Một số cán bộ làm công tác GPMB không được đào tạo nghiệp vụ, không nghiên cứu các văn bản pháp luật hiện hành, nên việc đề xuất giá bồi thường còn lúng túng, thiếu hợp lý. Như vậy, vấn đề đặt ra là, công tác THĐ, GPMB phải tính toán như thế nào để hạn chế đến mức thấp nhất thiệt hại cho người dân, đảm bảo cuộc sống họ sau khi bồi thường được ổn định. Đây đã và đang là một vấn đề mang tính thời sự cấp bách, đòi hỏi được sự quan tâm và nỗ lực của nhiều cấp, nhiều ngành, mọi tổ chức, cá nhân và xã hội.
Để giải quyết vấn đề trên, lãnh đạo tỉnh bên cạnh việc quán triệt, triển khai thực hiện nghiêm túc các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về THĐ, GPMB đã xây dựng, ban hành các văn bản, chính sách về đền bù thiệt hại cho người dân khi THĐ tại địa phương để thực hiện các dự án phát triển KT-XH, đồng thời thành lập Ban Chỉ đạo GPMB do đồng chí Bí thư Tỉnh ủy làm Trưởng ban nhằm giải quyết hiệu quả, thỏa đáng các vấn đề nảy sinh trong thực hiện công tác THĐ, GPMB. Mặc dù đã có nhiều cố gắng trong việc thiết lập, vận hành hoạt động của BCĐ, song việc thực thi các chính sách, văn bản về đền bù do THĐ, GPMB vẫn còn bộc lộ những bất cập, hạn chế nhất định, chưa theo kịp tình hình phát triển KT-XH trong giai đoạn hiện nay, nhất là mức giá bồi thường đối với đất đai và tài sản trên đất đối của người dân bị thiệt hại, ảnh hưởng.
Do đó, việc nghiên cứu sâu hơn pháp luật về BTTH khi Nhà nước THĐ nhằm hoàn thiện hơn nữa cơ sở pháp lý cho việc định giá đất đai theo hướng cân đối hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân, đáp ứng yêu cầu và quyền lợi của người dân bị THĐ và bị thiệt hại về tài sản trên đất đang đặt ra như một nhu cầu cấp thiết. Xuất phát từ tình hình trên, học viên đã mạnh dạn chọn vấn đề “Pháp luật về bồi thường khi nhà nước thu hồi đất từ thực tiễn tỉnh Thừa Thiên Huế” làm luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Luật Kinh tế, đây là đề tài có ý nghĩa trên cả phương diện lý luận và thực tiễn.
2. Tình hình nghiên cứu có liên quan đến luận văn
3. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
Mục đích nghiên cứu của Luận văn là nhằm làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về BTTH khi Nhà nước THĐ; phân tích, đánh giá thực trạng pháp luật về bồi thương thiệt hại khi Nhà nước THĐ và thực tiễn thực thi của tỉnh Thừa Thiên – Huế; để từ đó đề xuất các phương hướng, giải pháp hoàn thiện pháp luật về về BTTH khi Nhà nước THĐ ờ nước ta hiện nay. Để thực hiện mục đích nghiên cứu kể trên, luận văn có các nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể như sau:
– Nghiên cứu nhằm làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về BTTH khi Nhà nước THĐ;
– Phân tích, đánh giá thực trạng pháp luật về BTTH khi Nhà nước THĐ ở nước ta hiện nay;
– Phân tích, đánh giá thực tiễn thực thi pháp luật về BTTH khi Nhà nước THĐ của tỉnh Thừa Thiên – Huế;
– Đề xuất các phương hướng, giải pháp hoàn thiện pháp luật về về BTTH khi Nhà nước THĐ ờ nước ta hiện nay.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
– Các dự án có THĐ của người dân trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế.
– Tổ chức, cá nhân có đất bị thu hồi và những thiệt hại của họ sau khi bị THĐ.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
– Về địa bàn: Luận văn tập trung nghiên cứu, khảo sát trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế.
– Về thời gian: từ năm 2010 đến hết năm 2016.
5. Phương pháp nghiên cứu
Để làm rõ các vấn đề thuộc nội dung nghiên cứu, luận văn sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Marx-Lenin, đường lối, chính sách phát triển kinh tế – xã hội, chính sách đất đai của Đảng và Nhà nước ta trong thời kỳ đổi mới nền kinh tế theo cơ chế thị trường.
Ngoài ra, luận án còn sử dụng các phương pháp nghiên cứu mang tính truyền thống chủ yếu như sau:
– Phương pháp phân tích, diễn giải, đánh giá và tổng hợp: Phương pháp này được sử dụng trong tất cả các chương nhằm lý giải những vấn đề thuộc về bản chất, các quan điểm liên quan đến vấn đề nghiên cứu, đánh giá thực trạng, để từ đó, đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất ở Việt Nam.
– Phương pháp thống kê: Tiến hành thu thập, thống kê về kết quả thực hiện pháp luật về bồi thường khi Nhà nước THĐ tại địa bàn tỉnh Thừa Thiên – Huế.
– Phương pháp so sánh: So sánh kinh nghiệm pháp luật của một số quốc gia trên thế giới và của các địa phương khác về THĐ, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước THĐ.
– Phương pháp xử lý thông tin: Sử dụng để xử lý các tài liệu tham khảo từ sách, báo, tạp chí, các tài liệu từ cơ sở dữ liệu ProQues, Springer và Google Scholar liên quan đến vấn đề nghiên cứu. Từ đó, tổng thuật theo từng chủ đề trong giới hạn phạm vi nghiên cứu đặt ra, trên cơ sở đó, khẳng định tính mới trong nội dung nghiên cứu của Luận văn
6. Ý nghĩa khoa học, thực tiễn của luận văn
Luận văn được hoàn thành sẽ có một số đóng góp mới trên cả phương diện lý luận và thực tiễn.
– Về mặt lý luận: Những kết quả thu được thông qua thực hiện đề tài sẽ bổ sung cơ sở thực tiễn để đánh giá chung về pháp luật bồi thường và tình hình đời sống của người dân sau khi bị THĐ. Đồng thời, bổ sung, hoàn thiện những quy định về pháp luật của Nhà nước, địa phương về bồi thường THĐ nhằm đảm bảo cho cuộc sống của người dân sau khi bị THĐ.
– Về thực tiễn: Góp phần hoàn thiện pháp luật, chính sách, phương thức đền bù thiệt hại khi Nhà nước THĐ; góp phần hạn chế, giải toả những bức xúc về khiếu kiện của công dân bị thiệt hại do phải giải toả mặt bằng, bàn giao đất để triển khai các dự án trên địa bàn TT. Huế nói riêng, cả nước nói chung.
7. Dự kiến cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục tham khảo, luận văn được bố cục thành 03 chương. Cụ thể như sau:
Chương 1. Những vấn đề lý luận của pháp luật về bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất.
Chương 2. Thực trạng pháp luật về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất từ thực tiễn tỉnh Thừa Thiên Huế.
Chương 3. Phương hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật về bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất ở Việt Nam hiện nay
CHƯƠNG 1
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CỦA PHÁP LUẬT VỀ BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT
Tổng quan về bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất
Khái niệm thu hồi đất
Thu hồi đất là việc CQNN có thẩm quyền ra quyết định hành chính để thu lại đất hoặc QSDĐ đã trao cho tổ chức, hộ gia đình, cá nhân. Việc THĐ xuất phát từ nhu cầu phát triển KT-XH vì lợi ích quốc gia, công cộng; do chấm dứt việc SDĐ theo pháp luật, tự nguyện trả lại đất, có nguy cơ đe dọa tính mạng con người hoặc là việc áp dụng các chế tài nhằm xử lý các hành vi vi phạm pháp luật đất đai của người sử dụng, quản lý đất đai”.
Khái niệm bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất
Bồi thường thiệt hại khi THĐ là việc Nhà nước hoặc tổ chức, cá nhân được Nhà nước giao đất, cho thuê đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, phát triển kinh tế phải bù đắp những tổn hại về đất và tài sản, công trình, kiến trúc, cây trồng, vật nuôi và những thiệt hại khác trên đất do hành vi THĐ gây ra, cho người SDĐ tuân theo những quy định của pháp luật đất đai.
Đặc điểm và ý nghĩa của bồi thường thiệt hại khi thu hồi đất
Đặc điểm của bồi thường thiệt hại khi thu hồi đất
Thứ nhất, về đối tượng được bồi thường, là những chủ thể SDĐ
Thứ hai, về phạm vi bồi thường, chỉ khi Nhà nước THĐ để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh
Thứ ba, về giá đất bồi thường, Nhà nước chủ động trong việc xác định giá đất bồi thường dựa trên các căn cứ khoa học và tôn trọng giá đất trên thị trường trong điều kiện bình thường của thửa đất.
Thứ tư, các phương pháp tiến hành: kết hợp phương pháp hành chính và phương pháp thỏa thuận.
Ý nghĩa của bồi thường thiệt hại khi thu hồi đất
Thứ nhất, đảm bảo chia sẻ lợi ích và bù đắp những thiệt hại cho các chủ thể SDĐ, đồng thời nhanh chóng ổn định đời sống, sản xuất, tạo việc làm và thu nhập ổn định cho người bị THĐ:
Thứ hai, nâng cao nhận thức về tầm quan trọng, ý nghĩa nhân văn cũng như tính chất phức tạp của việc bồi thường khi Nhà nước THĐ của các nhà quản lý, của chính quyền địa phương.
Thứ ba, tìm ra lời giải hợp lý cho bài toán “lợi ích ba bên” là Nhà nước – Người bị THĐ – Người nhận lại QSDĐ đã thu hồi trong quá trình thực hiện việc bồi thường khi Nhà nước THĐ.
Thứ tư, bồi thường khi Nhà nước THĐ đã góp phần chuyển đổi cơ cấu nền kinh tế, chuyển đổi nghề nghiệp cho người bị THĐ, nhất là đối với người nông dân.
Pháp luật về bồi thường thiệt hại khi Nhà nước tiến hành thu hồi đất
Pháp luật về bồi thường thiệt hại khi thu hồi đất
Về bồi thường thiệt hại về đất ở khi thu hồi đất
Về việc bồi thường thiệt hại về đất, chi phí đầu tư vào đất còn lại khi Nhà nước thu hồi đất phi nông nghiệp không phải là đất ở của hộ gia đình, cá nhân
Về bồi thường thiệt hại về đất, chi phí đầu tư vào đất còn lại khi Nhà nước thu hồi đất phi nông nghiệp không phải đất ở của tổ chức kinh tế, doanh nghiệp liên doanh
Về việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đối với các trường hợp đặc biệt
Trách nhiệm của các cơ quan Nhà nước và chủ đầu tư về thực hiện bồi thường thiệt hại khi thu hồi đất
Đối với trách nhiệm của các Sở, ban, ngành cấp tỉnh
Đối với trách nhiệm của Ủy ban nhân dân cấp huyện, thị xã, thành phố
Đối với trách nhiệm của Ủy ban nhân dân cấp xã, phường, thị trấn
Đối với trách nhiệm của chủ đầu tư
Thủ tục thu hồi đất và quy trình bồi thường thiệt hại khi thu hồi đất
Thông báo thu hồi đất và thu hồi đất
Kiểm kê đất đai, tài sản có trên đất
Lập phương án bồi thường thiệt hại, hỗ trợ, tái định cư
Niêm yết công khai phương án lấy ý kiến của nhân dân
Hoàn chỉnh, phê duyệt phương án chi tiết và tổ chức triển khai thực hiện
Tổ chức chi trả bồi thường
Quy định giải quyết khiếu nại, tố cáo về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất
Trên cơ sở những quy định mang tính hiến định của Hiến pháp 1992, Luật Đất đai 2003 quy định: Người SDĐ có quyền “khiếu nại, tố cáo, khởi kiện về những hành vi vi phạm QSDĐ hợp pháp của mình và những hành vi khác vi phạm pháp luật về đất đai” (Khoản 6, Điều 105). Trên cơ sở đó: Khoản 1, Điều 138 và Khoản 1, Điều 139 Luật Đất đai năm 2003 đã ghi nhận cụ thể các quyền năng này. Bên cạnh đó, khiếu nại, tố cáo về bồi thường khi Nhà nước THĐ là một dạng của khiếu nại, tố cáo nói chung, nên khi giải quyết phải kết hợp dựa trên quy định của Luật Khiếu nại, Luật Tố cáo, Luật Tố tụng hành chính.
Tuy nhiên, những quy định trong Luật Đất đai năm 2003 và các văn bản hướng dẫn thi hành thể hiện sự thiếu thống nhất so với Luật Khiếu nại, Luật Tố tụng hành chính. Vì vậy, Điều 264 của Luật Tố tụng hành chính năm 2010 đã sửa đổi, bổ sung về Khoản 2, Điều 136 Luật Đất đai và Điều 138 Luật Đất đai cho phù hợp.
CHƯƠNG 2
THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ BỒI THƯỜNG
KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT từ THỰC TIỄN
TỈNH THỪA THIÊN HUẾ
Thực trạng pháp luật về bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất tại Thừa Thiên Huế hiện nay
Đối tượng, điều kiện được bồi thường thiệt hại khi thu hồi đất
Không phải mọi chủ thể SDĐ bị THĐ cũng được hưởng chính sách bồi thường, chỉ các đối tượng có đủ điều kiện mới được hưởng chế độ này. Luật Đất đai năm 2013 hiện hành quy định điều kiện được bồi thường về đất khi Nhà nước THĐ vì mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển KT-XH vì lợi ích quốc gia, công cộng trong các trường hợp:
– Hộ gia đình, cá nhân đang SDĐ không phải là đất thuê trả tiền thuê đất hàng năm, có GCN QSDĐ, GCN quyền sở hữu nhà ở và QSDĐ ở, GCN QSDĐ, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất hoặc có đủ điều kiện để được cấp GCN QSDĐ, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất theo quy định của Luật đất đai mà chưa được cấp, trừ trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 77 của Luật Đất đai năm 2013; người Việt Nam định cư ở nước ngoài thuộc đối tượng được sở hữu nhà ở gắn liền với QSDĐ ở tại Việt Nam mà có GCN hoặc có đủ điều kiện được cấp GCN QSDĐ, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất theo quy định của Luật Đất đai mà chưa được cấp.
– Cộng đồng dân cư, cơ sở tôn giáo, tín ngưỡng đang SDĐ mà không phải là đất do Nhà nước giao, cho thuê và có GCN hoặc có đủ điều kiện để được cấp GCN QSDĐ, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất theo quy định của Luật đất đai mà chưa được cấp.
– Người Việt Nam định cư ở nước ngoài được Nhà nước giao đất có thu tiền SDĐ, cho thuê đất trả tiền thuê đất một lần cho cả thời gian thuê.
– Tổ chức được Nhà nước giao đất có thu tiền SDĐ, cho thuê đất trả tiền thuê đất một lần cho cả thời gian thuê
– Tổ chức nước ngoài có chức năng ngoại giao được Nhà nước cho thuê đất trả tiền thuê đất một lần cho cả thời gian thuê và có GCN hoặc có đủ điều kiện cấp GCN QSDĐ, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất theo quy định của Luật Đất đai mà chưa được cấp.
– Tổ chức kinh tế, người Việt Nam định cư ở nước ngoài, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài được Nhà nước giao đất có thu tiền SDĐ để thực hiện dự án đầu tư xây dựng nhà ở để bán hoặc bán kết hợp cho thuê
Qua đó, có thể thấy rằng, để được bồi thường về đất khi Nhà nước THĐ phục vụ cho việc phát triển kinh tế vì lợi ích quốc gia, công cộng thì người SDĐ phải có GCN hoặc có đủ điều kiện để được cơ quan có thẩm quyền cấp GCN QSDĐ, quyền sở hữu nhà và tài sản khác gắn liền với đất theo quy định của pháp luật đất đai nhưng chưa được cấp.
Trách nhiệm bồi thường
Nhà nước là chủ thể có trách nhiệm tổ chức thực hiện việc bồi thường, khi THĐ sử dụng cho các trường hợp trên. Trường hợp chủ thể được Nhà nước giao đất có thu tiền SDĐ, cho thuê đất theo quy định của pháp luật về đất đai nếu tự nguyện ứng trước kinh phí bồi thường, theo phương án đã được CQNN có thẩm quyền xét duyệt thì được ngân sách Nhà nước hoàn trả bằng hình thức trừ vào tiền SDĐ, tiền thuê phải nộp.
Việc tổ chức thực hiện chính sách bồi thường, đối với người dân bị THĐ trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế được giao cho UBND các huyện, thị xã, thành phố nơi có đất bị thu hồi thực hiện trực tiếp.
Để đảm bảo công tác tổ chức thực hiện tốt, tỉnh Thừa Thiên Huế đã quy định rõ trách nhiệm của UBND cấp tỉnh, trách nhiệm của từng ngành, trách nhiệm UBND cấp huyện và xây dựng quy chế phối hợp rõ ràng (Điều 42 – 44, Quyết định 46 của UBND tỉnh Thừa Thiên Huế).
Nguyên tắc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất
– Nguyên tắc thứ nhất: Theo quy định của Luật Đất đai 2013, người SDĐ sẽ được bồi thường khi Nhà nước THĐ để sử dụng vào mục đích quốc phòng an ninh, phát triển KT-XH vì lợi ích quốc gia, công cộng nhưng không phải tất cả các chủ thể SDĐ bị thu hồi vào các mục đích này đều được bồi thường.
– Nguyên tắc thứ hai: Việc bồi thường được thực hiện bằng việc giao đất có cùng mục đích sử dụng với loại đất thu hồi, nếu không có đất để bồi thường thì được bồi thường bằng tiền theo giá đất cụ thể của loại đất thu hồi do UBND cấp tỉnh quyết định tại thời điểm quyết định THĐ.
– Nguyên tắc thứ ba: Khi Nhà nước THĐ mà chủ sở hữu tài sản hợp pháp gắn liền với đất bị thiệt hại về tài sản thì được bồi thường.
– Nguyên tắc thứ tư: Khi Nhà nước THĐ mà tổ chức, hộ gia đình, cá nhân, người Việt Nam định cư ở nước ngoài, doanh nghiệp có vốn đầu tư ở nước ngoài phải ngừng sản xuất, kinh doanh mà có thiệt hại thì được BTTH.
– Nguyên tắc thứ năm: Việc bồi thường khi Nhà nước THĐ phải bảo đảm dân chủ, khách quan, công bằng, công khai, kịp thời và đúng quy định của pháp luật.
Nội dung bồi thường thiệt hại
Bồi thường thiệt hại về đất
Đây là việc bù đắp tổn thất đối với QSDĐ bị Nhà nước thu hồi. Để được bồi thường khoản thiệt hại này, người bị THĐ phải đáp ứng những điều kiện nhất định mà pháp luật đất đai quy định.
(i) Điều kiện được bồi thường
Thứ ba, việc THĐ không phải do vi phạm pháp luật đất đai.
(ii) Giá đất để tính bồi thường
(iii) Bồi thường chi phí đầu tư vào đất còn lại
(iv) Bồi thường đối với đất ở
(v) Bồi thường đối với đất phi nông nghiệp (không phải đất ở)
(vi) Bồi thường đối với đất nông nghiệp
Bồi thường thiệt hại đối với tài sản trên đất, bồi thường do ngừng sản xuất, kinh doanh
(i) Bồi thường thiệt hại về nhà, công trình xây dựng trên đất
(ii) Bồi thường đối với cây trồng, vật nuôi
iii) Bồi thường chi phí di chuyển
Chính sách hỗ trợ, tái định cư
Hỗ trợ là việc giúp đỡ, tạo điều kiện cho người bị THĐ ổn định đời sống và sản xuất, vượt qua khó khăn khi bị THĐ. Nguyên tắc hỗ trợ khi Nhà nước THĐ: Thứ nhất, người SDĐ khi Nhà nước THĐ ngoài việc được bồi thường theo quy định của Quyết định 46 của UBND tỉnh Thừa Thiên Huế còn được Nhà nước xem xét hỗ trợ. Thứ hai, việc hỗ trợ phải bảo đảm khách quan, công bằng, kịp thời, công khai và đúng quy định của pháp luật.
TĐC là việc bố trí chỗ ở mới ổn định cho người bị THĐ mà phải di chuyển chỗ ở. Theo quy định của pháp luật, khu TĐC phải được xây dựng cơ sở hạ tầng đồng bộ đảm bảo đủ điều kiện cho người sử dụng tốt hơn hoặc bằng nơi ở cũ. Các nội dung cụ thể về TĐC được quy định trong Quyết định 46/2014/QĐ-UBND ngày 05/8/2014 của UBND tỉnh Thừa Thiên Huế.
Chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ, tái định cư
Được quy định cụ thể tại Điều 37, Quyết định 46 của UBND tỉnh Thừa Thiên Huế.
Quy định của pháp luật về trình tự thủ tục bồi thường thiệt hại khi thu hồi đất
Trình tự, thủ tục THĐ và bồi thường, hỗ trợ đã được rút gọn và sắp xếp hợp lý theo các bước như sau:
* Thông báo THĐ
* Ký hợp đồng thực hiện việc bồi thường, GPMB
* Kê khai, kiểm kê, xác định nguồn gốc đất đai, tài sản gắn liền với đất
* Thẩm định điều kiện bồi thường về đất, tài sản gắn liền với đất
* Xác định giá đất để tính tiền bồi thường, giao đất TĐC
* Lập và công khai phương án bồi thường, hỗ trợ và TĐC
* Thẩm định phương án bồi thường, hỗ trợ, TĐC và hồ sơ THĐ
* Phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, TĐC và ban hành Quyết định THĐ
* Công bố Quyết định THĐ, Quyết định phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ và TĐC
* Chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ và TĐC
Thực tiễn thực thi pháp luật về bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất của tỉnh Thừa Thiên Huế
Đặc điểm về tự nhiên, kinh tế xã hội của tỉnh Thừa Thiên Huế
Về tự nhiên
Về kinh tế
Về văn hóa – xã hội
Thực trạng việc thực thi pháp luật về bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế
Về công tác ban hành văn bản, chính sách bồi thường thiệt hại khi THĐ theo Luật đất đai 2013
Luật Đất đai 2013 với cơ chế THĐ, công tác bồi thường hỗ trợ TĐC khi Nhà nước THĐ thực sự đã có những đổi mới quan trọng, nhằm đảm bảo cho quyền lợi của người SDĐ, giá đất bồi thường được điều chỉnh sao cho sát với giá thị trường nhằm đảm bảo quyền lợi về kinh tế của người dân bị THĐ. Thực tế cho thấy giá đất là một trong những vấn đề lớn dễ làm phát sinh khiếu nại trong THĐ thời gian qua. Một khi pháp luật có sự điều chỉnh theo hướng hạn chế tối đa những thiệt thòi về kinh tế của người SDĐ khi xảy ra thu hồi thì khiếu nại về bồi thường có thể sẽ có những chuyển biến tích cực. Không chỉ giải quyết bài toán về kinh tế, Luật Đất đai 2013 thể hiện tinh thần sâu sát với các vấn đề xã hội đặt ra đối với người dân bị THĐ. Các giải pháp hỗ trợ mang tính đồng bộ cao, từ ổn định nhà ở, sản xuất, chuyển đổi, tìm kiếm việc làm…đem tới cho người SDĐ niềm tin rằng lợi ích sau thu hồi chí ít cũng bằng với lợi ích mà họ có trước khi xảy ra thu hồi. Việc phát huy tính công khai, minh bạch, mở rộng dân chủ thông qua đối thoại giữa chủ thể thu hồi và chủ thể bị thu hồi là một bước đi tích cực mà nhờ đó người SDĐ có cơ hội được bày tỏ tâm tư, nguyện vọng. Các vướng mắc giữa hai bên cũng có điều kiện được tháo gỡ, giải quyết và nhờ đó có thể giảm bớt số lượng các vụ việc khiếu nại liên quan tới THĐ.
Việc thực hiện bồi thường thiệt hại khi thu hồi đất
Về cơ bản, việc thực hiện BTTH khi THĐ trên địa bàn tỉnh thời gian qua là đúng đắn và thống nhất theo Luật Đất đai năm 2003 , Luật Đất đai năm 2013, các Nghị định hướng dẫn thi hành và các văn bản hướng dẫn cụ thể của UBND tỉnh.
Việc áp dụng các quy định bồi thường, hỗ trợ về tài sản.
Đã áp dụng các quy định bồi thường nhà ở, nhà và các công trình gắn liền với đất; thực tiễn áp dụng các quy định về bồi thường, hỗ trợ di chuyển mồ mả; thực tiễn áp dụng các quy định bồi thường, hỗ trợ đối với cây trồng. Về cơ bản việc thực hiện các quy định bồi thường, hỗ trợ về tài sản khi Nhà nước THĐ tại địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế là đúng đắn, đồng bộ và thống nhất theo tinh thần của Luật Đất đai năm 2003 và 2013, các văn bản quy phạm pháp luật hướng dẫn thi hành của các CQNN ở Trung ương và của tỉnh Thừa Thiên Huế.
Đánh giá việc thực hiện pháp luật về bồi thường thiệt hại khi thu hồi đất tại tỉnh Thừa Thiên Huế
Những ưu điểm, thành công
Một là, chính sách BTTH khi Nhà nước THĐ được tỉnh Thừa Thiên Huế vận dụng linh hoạt và tương đối hợp lý
Hai là, về tổ chức thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và TĐC, chính quyền tỉnh Thừa Thiên Huế đã làm tồt
Ba là, công tác quản lý Nhà nước về đất đai, trong đó có công tác bồi thường khi Nhà nước THĐ đã được tỉnh Thừa Thiên Huế quan tâm và tổ chức khá đồng bộ, nhằm đưa các chính sách pháp luật đất đai vào cuộc sống ngày càng tốt hơn.
Nguyên nhân của những ưu điểm
Một là, do Tỉnh ủy, UBND tỉnh đã có sự quan tâm đúng mức để hoạch định chính sách bồi thường, hỗ trợ và TĐC rõ ràng, dễ hiểu, minh bạch, thể hiện được tâm tư, nguyện vọng của người dân.
Hai là, UBND tỉnh Thừa Thiên Huế đã quy định giá đất và định giá đất linh hoạt, sát thực tế.
Ba là, tỉnh Thừa Thiên Huế đã quy định đơn giá bồi thường, hỗ trợ tương đối phù hợp với yêu cầu của dân cư tại Quyết định số 369/QĐ-UBND ngày 30/01/2011 ban hành đơn giá cây trồng, vật nuôi; đơn giá nhà ở, công trình kiến trúc làm cơ sở xác định gía trị bồi thường, hỗ trợ và TĐC khi Nhà nước THĐ trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế.
Bốn là, UBND tỉnh đã tổ chức thực hiện kiên quyết chính sách bồi thường THĐ.
Những tồn tại, hạn chế trong quá trình thực hiện pháp luật về bồi thường thiệt hại khi thu hồi đất tại tỉnh Thừa Thiên Huế
Thứ nhất, giá bồi thường khi Nhà nước THĐ nhìn chung còn thấp, chưa sát với giá thị trường
Thứ hai, liên quan đến trình tự, thủ tục BTTH khi THĐ vẫn còn tồn tại tình trạng thiếu công khai, minh bạch và ở mức độ nào đó là sự áp đặt, tùy tiện của các cơ quan, tổ chức có thẩm quyền thu hồi, BTTH.
Thứ ba, ý thức chấp hành pháp luật của người dân chưa cao, một bộ phận biểu hiện thái độ tiêu cực, bất hợp tác với Nhà nước, chính quyền khi bị THĐ
Thứ tư, việc bồi thường di dời mồ mả trên thực tế gặp nhiều vấn đề khó giải quyết, do chịu ảnh hưởng của phong tục tập quán, tâm linh trong đời sống xã hội của người Việt Nam.
Thứ năm, việc áp giá bồi thường đối với nhà và các công trình xây dựng trên thực tế còn mang tính tương đối
Thứ sáu, xuất hiện nhiều trường hợp đất được thu hồi, giao cho NĐT triển khai dự án theo đúng quy hoạch nhưng không được sử dụng đúng mục đích
Thứ bảy, một số vụ việc tiêu cực trong THĐ vẫn còn tồn tại nhưng chưa được chính quyền địa phương xử lý dứt điểm hoặc xử lý không thỏa đáng.
Nguyên nhân của những khó khăn, hạn chế
Thứ nhất, khi thực hiện pháp luật về BTTH khi Nhà nước THĐ phát triển KT-XH không tránh khỏi sự xung đột lợi ích, sự bất đồng quan điểm giữa cơ quan Nhà nước với người dân và giữa những người dân với nhau.
Thứ hai, hệ thống luật pháp của nước ta chưa hoàn thiện, thường xuyên thay đổi và còn chồng chéo, sơ hở, đặc biệt là thời kỳ trước khi thực hiện Luật Đất đai 2003.
Thứ ba, chất lượng, tiến độ công tác hoàn thành và quản lý quy hoạch, kế hoạch SDĐ chưa đáp ứng yêu cầu.
Thứ tư, diện tích đất đai của quốc gia nói chung, của từng địa phương nói riêng đã được giới hạn, không thể tăng thêm
Thứ năm, đội ngũ cán bộ làm công tác quản lý đất đai, nhất là ở cấp xã nhiều nơi còn hạn chế về năng lực chuyên môn nghiệp vụ
Thứ sáu, Ban chỉ đạo GPMB một số địa phương chưa thực sự quyết liệt; sự phân công, phối hợp giữa các phòng, ban và các đơn vị liên quan
Thứ bảy, tiến độ giải ngân chưa kịp thời
Thứ tám, sự am hiểu luật pháp của người dân nhất là vùng nông thôn còn hạn chế
Thứ chín, tại một số địa phương nghèo trong tỉnh, kinh tế chậm phát triển như huyện Nam Đông, A Lưới, việc giải quyết công ăn việc làm cho người bị THĐ, chuyển dịch lao động từ lĩnh vực nông nghiệp sang lĩnh vực phi nông nghiệp gặp nhiều khó khăn
CHƯƠNG 3
PHƯƠNG HƯỚNG, GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT TẠI TỈNH THỪA THIÊN HUẾ
Phương hướng hoàn thiện và dự báo tình hình thu hồi đất, giải phóng mặt bằng trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế thời gian tới
Phương hướng hoàn thiện
Đáp ứng yêu cầu hài hoà lợi ích của Nhà nước và người bị thu hồi đất
Tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước khi thu hồi đất
Phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế xã hội, đảm bảo an ninh quốc phòng
Dự báo tình hình
Tình hình thu hồi đất, giải phóng mặt bằng tại địa phương trong thời gian tới
Trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng như hiện nay, tỉnh Thừa Thiên Huế đang không ngừng thu hút các NĐT trong và ngoài nước đến hợp tác, triển khai các chương trình, dự án phát triển KT-XH.
Tư tưởng chỉ đạo của Tỉnh ủy, Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân tỉnh Thừa Thiên Huế về công tác bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất thời gian tới
Một là, đẩy mạnh công tác quy hoạch phục vụ phát triển KT-XH và GPMB, tiếp tục hoàn thiện, công bố công khai quy hoạch kế hoạch SDĐ, quy hoạch mạng lưới hạ tầng kỹ thuật để tạo động lực phát triển.
Hai là, chú trọng công tác đầu tư, công tác bố trí di dân TĐC theo nguyên tắc khu TĐC phải bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ, đồng thời công tác chuẩn bị quỹ nhà, đất phục vụ cho việc TĐC phải đi trước một bước.
Ba là, tiếp tục rà soát cơ chế, chính sách của tỉnh theo nguyên tắc bảo đảm hài hòa về lợi ích giữa Nhà nước, NĐT và người dân bị THĐ.
Bốn là, công tác THĐ phải được chuẩn bị trước trên tất cả các phương diện và phải khẩn trương hoàn thiện chính sách hậu GPMB khi Nhà nước THĐ
Năm là, trong chỉ đạo và tổ chức thực hiện GPMB cần tập trung, tránh dàn trải.
Sáu là, huy động sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị trong công tác tổ chức thực hiện và công tác tuyên truyền, vận động, giải thích chế độ chính sách.
Giải pháp hoàn thiện
Các giải pháp hoàn thiện pháp luật
Cần xác định lại khái niệm “bồi thường thiệt hại” khi Nhà nước thu hồi đất đã được quy định trong Luật Đất đai và quá trình thực hiện trong thực tế nhiều năm qua.
Xây dựng khung pháp lý quy định hợp lý hơn về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất đảm bảo thống nhất, đồng bộ và tính ổn định cao
Giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất
Đối với chính quyền các cấp
Thứ nhất, thực hiện quy trình công khai, minh bạch, dân chủ trong công khai các dự án đầu tư, BTTH khi THĐ.
Thứ hai, tăng cường tuyên truyền Luật Đất đai 2013 và các quy định pháp luật về BTTH khi Nhà nước THĐ
Thứ ba, thực hiện các phương thức và nâng cao trách nhiệm của tổ chức và đội ngũ cán bộ thực thi pháp luật
Thứ tư, giải quyết kịp thời các khiếu nại, tố cáo của nhân dân về bồi thường, hỗ trợ, TĐC khi Nhà nước THĐ
Thứ năm, đảm bảo chính sách an sinh xã hội cho người bị THĐ
Đối với người bị thu hồi đất
Người bị THĐ luôn có tâm lý muốn được bồi thường “cao nhất” nên ít khi thỏa mãn với giá bồi thường. Mặt khác, khi nghe thông tin dự án đầu tư thì người THĐ thường tạo ra những tài sản mới trên đất như xây dựng thêm công trình, trồng thêm cây…, để được bồi thường thêm. Sự xung đột giữa NĐT với người bị THĐ trong việc xác định tài sản để bồi thường thường xảy ra. Vì vậy, người bị thu hồi đất cần được trao quyền tham gia, thể hiện chính kiến, giám sát thủ tục và phải thực hiện các quyết định bồi thường khi đã đảm bảo lợi ích chính đáng của mình.
Đối với nhà đầu tư hay các tổ chức được giao đất
– Công khai dự án phát triển KT-XH cần phải THĐ (mục đích, tính hiệu quả, môi trường,…) và có sự cam kết của NĐT sau khi thu hồi để phản biện.
– NĐT phải chủ động thỏa thuận với người bị THĐ, Nhà nước với vai trò hỗ trợ NĐT trong việc thỏa thuận với người dân về giá bồi thường.
– NĐT phải thực sự cân nhắc tính hiệu quả về tiền bồi thường (chi phí đầu vào) và đầu ra (lợi nhuận thu được) để quyết định đầu tư hay không, tránh trường hợp sau khi bồi thường đất đem sang nhượng lại giá cao hơn.
Đối với các tổ chức trong hệ thống chính trị, truyền thông và cộng đồng
Các tổ chức trong hệ thống chính trị có vai trò quan trọng trong giám sát thực thi các quy định pháp luật nói chung và trong BTTH khi THĐ nói riêng. Do đó, sự tham gia của những tổ chức này, theo tôi không chỉ trong quy trình, thủ tục mà phải tham gia trực tiếp như một cơ chế giám sát, trong đó “Tổ kiểm đếm tài sản” phải có thành viên của MTTQ cấp xã như đại diện hội nông dân…
Cơ quan truyền thông cũng có vai trò quan trọng nhưng truyền thông phải đảm bảo tính hai mặt: mặt tích cực là đưa ra những thông tin về yêu cầu, mục đích, sự cần thiết THĐ, các thông tin về giá đất, tài sản vào thời điểm để người bị THĐ biết; mặt khác phát hiện những tiêu cực trong quá trình thực hiện BTTH để chấn chỉnh kịp thời.
Một số kiến nghị về công tác quản lý Nhà nước trên lĩnh vực đất đai
Tăng cường hiệu lực, hiệu quả công tác quản lý Nhà nước
Đẩy mạnh cải cách hành chính về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất
Công khai thông tin quản lý đất đai ở tỉnh Thừa Thiên Huế
Kết luận
Công tác THĐ nói chung, THĐ khi Nhà nước THĐ nói riêng tác động rất lớn đến nhiều lĩnh vực, nhiều mặt của KT-XH, nhất là trong giai đoạn hiện nay. Qua quá trình nghiên cứu, chúng tôi đưa ra một số kết luận sau:
1. Luận văn đã xây dựng một số các khái niệm cơ bản để làm cơ sở cho việc nghiên cứu cũng như áp dụng các văn bản luật, chủ trương, chính sách của Nhà nước về đất đai được thực thi hiệu quả trong thực tiễn. Các khái niệm được nghiên cứu dựa trên cơ sở các quy định pháp luật hiện hành và các quan điểm về THĐ và THĐ khi Nhà nước THĐ.
2. Hệ thống pháp luật về THĐ khi THĐ ngày càng hoàn thiện đảm bảo lợi ích của người bị THĐ, trong đó quan tâm tới giá đất về cơ bản theo giá thị trường. Thủ tục THĐ đã minh bạch công khai, có sự giám sát của hệ thống chính trị và của cộng đồng.
3. Thực tiễn thực thi pháp luật về THĐ khi THĐ còn có nhiều vướng mắc, đặc biệt là sự hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, NĐT và người bị THĐ. Xây dựng cơ chế chính sách về bồi thường, hỗ trợ, TĐC khi Nhà nước THĐ để tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc về pháp luật trong tổ chức thi hành là việc làm rất quan trọng để tạo môi trường đầu tư và phát triển nói chung và tỉnh Thừa Thiên Huế nói riêng.
4. Luận văn đã đưa ra quan điểm, nhu cầu và các giải pháp trong đó có các giải pháp hoàn thiện pháp luật, giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật. Về hoàn thiện pháp luật nên xây dựng chế định trưng mua quyền SDĐ có tính chung và tính đặc thù; hoàn thiện khung giá đất. Các giải pháp thực thi pháp luật như: Tăng cường hơn nữa công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về chính sách về bồi thường, hỗ trợ, TĐC khi Nhà nước THĐ.
5. Tăng cường công tác giám sát, thanh tra, kiểm tra việc quản lý, SDĐ; tiếp tục chỉ đạo các địa phương tăng cường công tác kiểm tra việc thi hành Luật Đất đai phục vụ cho phát triển KT-XH; tạo điều kiện để thực hiện quản lý đất đai công khai, minh bạch và thuận lợi trong việc thực hiện cải cách thủ tục hành chính. Bộ, ngành, UNND tỉnh Thừa Thiên Huế sớm ban hành các văn bản quy định chi tiết thi hành Luật Đất đai đã được giao; theo chức năng, nhiệm vụ được giao rà soát các văn bản quy phạm pháp luật thuộc lĩnh vực Bộ, ngành, địa phương mình quản lý để đề xuất sửa đổi, bổ sung cho phù hợp.
6. Đề nghị Uỷ ban nhân dân tỉnh Thừa Thiên Huế tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện cơ chế, chính sách trong việc tổ chức thi hành Luật Đất đai 2013, tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về đất đai tại địa phương; có những giải pháp tháo gỡ kịp thời./.
E:\DỮ LIỆU COP CỦA CHỊ YẾN\LUAN VAN VIEN HAN LAM\VIEN HAN LAM DOT 7\KINH TE\NGUYEN TIEN DUNG
