Tổ chức và hoạt động Thi hành án dân sự từ thực tiễn tỉnh Bình Định

Tổ chức và hoạt động Thi hành án dân sự từ thực tiễn tỉnh Bình Định

1. Tính cấp thiết của đề tài

Thi hành án dân sự là hoạt động của Nhà nước, nhằm đưa bản án, quyết định về dân sự của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật hoặc chưa có hiệu lực pháp luật nhưng được thi hành ngay; quyết định xử lý vụ việc cạnh tranh của Hội đồng xử lý vụ việc cạnh tranh có liên quan đến tài sản của bên phải thi hành và phán quyết, quyết định của Trọng tài thương mại (gọi chung là phán quyết của Tòa án) thi hành trên thực tế. Đây là một nguyên tắc Hiến định, được qui định xuyên suốt trong các Hiến pháp của Việt Nam. Tại Điều 106 Hiến pháp năm 2013 quy định: “Bản án, quyết định của Toà án nhân dân có hiệu lực pháp luật phải được cơ quan, tổ chức, cá nhân tôn trọng; cơ quan, tổ chức, cá nhân hữu quan phải nghiêm chỉnh chấp hành”.

Thực tiễn thi hành án dân sự cũng đã đặt ra nhiều vấn đề vướng mắc đòi hỏi khoa học về thi hành án dân sự phải nghiên cứu giải quyết như khái niệm về thi hành án, thi hành án dân sự, đặc điểm, vai trò thi hành án dân sự, tổ chức thi hành án dân sự, hoạt động thi hành án dân sự và thực tiễn tổ chức và hoạt động thi hành án dân sự. Trong khi đó, xét về mặt lý luận, những vấn đề nói trên chưa được quan tâm nghiên cứu một cách thỏa đáng và còn nhiều ý kiến khác nhau, thậm chí trái ngược nhau.

Xuất phát từ thực tiễn đó, tác giả lựa chọn đề tài: “Tổ chức và hoạt động Thi hành án dân sự từ thực tiễn tỉnh Bình Định” để làm luận văn thạc sỹ, chuyên ngành Luật Hiến pháp và Hành chính.

2. Tình hình nghiên cứu đề tài

3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1. Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở lý luận và thực tiễn về tổ chức và hoạt động Thi hành án dân sự, luận văn nêu ra những giải pháp mang tính hệ thống về tổ chức và hoạt động Thi hành án dân sự từ thực tiễn của tỉnh Bình Định một cách khách quan, chính xác, góp phần hoàn thiện, nâng cao hiệu quả công tác THADS trên địa bàn tỉnh Bình Định nói riêng và công tác THADS nói chung.

3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu

– Nghiên cứu những vấn đề lý luận về tổ chức và hoạt động của THADS; những quy định của pháp luật về tổ chức và hoạt động của THADS;

– Đánh giá thực trạng, tình hình tổ chức và hoạt động Thi hành án dân sự từ thực tiễn tỉnh Bình Định;

– Đề xuất hệ thống quan điểm và các giải pháp nhằm hoàn thiện, nâng cao hiệu quả tổ chức và hoạt động của THADS tỉnh Bình Định.

4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1. Đối tượng nghiên cứu

Luận văn tập trung nghiên cứu về những vấn đề lý luận, pháp lý và thực tiễn tổ chức và hoạt động của THADS tỉnh Bình Định.

4.2. Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi nghiên cứu bao gồm tổ chức và hoạt động của cơ quan THADS cấp tỉnh và cơ quan THADS cấp huyện thuộc tỉnh Bình Định.

Thời gian nghiên cứu bắt đầu từ khi cơ quan Thi hành án dân sự tách và thành lập (7/1993), nhưng tập trung nghiên cứu sâu kể từ thời điểm Luật thi hành án dân sự năm 2008 có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2009 đến nay.

5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1. Phương pháp luận

Luận văn được nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và của Đảng Cộng sản Việt Nam về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của dân, do dân và vì dân; chiến lược cải cách hành chính và chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020, trong đó có lĩnh vực THADS.

5.2. Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể là: hệ thống, phân tích, tổng hợp, lịch sử, thống kê, cụ thể, lôgíc, kết hợp với các phương pháp khác như so sánh, khảo sát thực tiễn…

6. Ý nghĩa về lý luận và thực tiễn của luận văn

6.1. Ý nghĩa lý luận

Thông qua kết quả nghiên cứu, tác giả mong muốn đóng góp phần nhỏ của mình vào sự phát triển của kho tàng lý luận về khoa học thi hành án dân sự và tổng kết nghiên cứu thực tiễn về tổ chức và hoạt động thi hành án dân sự. Ngoài ra, đề tài còn góp phần hệ thống hóa các vấn đề về lý luận về tổ chức và hoạt động Thi hành án dân sự.

6.2. Ý nghĩa thực tiễn

Luận văn có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo cho công tác giảng dạy, nghiên cứu liên quan đến lĩnh vực THADS. Kết quả nghiên cứu của luận văn sẽ góp phần nâng cao hiệu quả tổ chức và hoạt động của cơ quan THADS nói chung và của THADS tỉnh Bình Định nói riêng.

1. Cơ cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung của Luận văn gồm có 03 chương:

Chương 1: Những vấn đề lý luận và pháp lý về tổ chức và hoạt động THADS

Chương 2: Thực trạng tổ chức và hoạt động THADS tỉnh Bình Định

Chương 3: Quan điểm và giải pháp hoàn thiện tổ chức và hoạt động THADS

CHƯƠNG 1

NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ VỀ TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG THI HÀNH ÁN DÂN SỰ

1.1. Khái niệm, đặc điểm và vai trò tổ chức và hoạt động thi hành án dân sự

1.1.1. Khái niệm về tổ chức và hoạt động của thi hành án dân sự

1.1.1.1. Khái niệm thi hành án dân sự

Khái niệm về thi hành án và thi hành án dân sự như sau:

Thi hành án là hoạt động mang tính chất hành chính – tư pháp do cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền tiến hành theo trình tự, thủ tục do pháp luật qui định để đưa bản án, quyết định của Tòa án hoặc các quyết định khác theo qui định của pháp luật, được thực hiện trên thực tế, nhằm bảo đảm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của các công dân, tổ chức, bảo vệ trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa.

Khái niệm về thi hành án dân sự: Thi hành án dân sự là hoạt động mang tính hành chính – tư pháp do cơ quan Thi hành án dân sự tiến hành theo trình tự, thủ tục do pháp luật qui định nhằm đưa bản án, quyết định về dân sự của Tòa án hoặc các quyết định khác theo qui định của pháp luật được thực hiện trên thực tế, bảo đảm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của các công dân, tổ chức, bảo vệ trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa.

1.1.1.2. Khái niệm về tổ chức thi hành án dân sự

Khái niệm về tổ chức THADS như sau: Tổ chức THADS là cơ quan thuộc bộ máy nhà nước, được quản lý theo hệ thống dọc, thống nhất từ trung ương đến địa phương; có các công chức như: Chấp hành viên, thẩm tra viên, thư ký và các công chức khác, được hưởng lương từ ngân sách nhà nước; chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn được thực hiện theo qui định của pháp luật về THADS (các cơ quan THADS thuộc cơ quan hành chính – tư pháp).

1.1.1.3. Khái niệm hoạt động thi hành án dân sự

Khái niệm về hoạt động THADS như sau: Hoạt động THADS là hoạt động mang tính chất hành chính – tư pháp, do cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền tiến hành theo trình tự, thủ tục luật định để tổ chức thực hiện trên thực tế bản án, quyết định của Tòa án hoặc các quyết định khác của cơ quan có thẩm quyền theo quy định của pháp luật.

1.1.2. Đặc điểm thi hành án dân sự

Thứ nhất, THADS là hoạt động mang tính hành chính – tư pháp. Thứ hai, thi hành án dân sự dựa trên các bản án, quyết định về dân sự của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật hoặc chưa có hiệu lực nhưng được thi hành ngay. Thứ ba, trong thi hành án dân sự thông thường tồn tại ba chủ thể chính với địa vị pháp lý khác nhau, đó là cơ quan thi hành án dân sự, người phải thi hành án và người được thi hành án. Thứ tư, THADS là giai đoạn kế tiếp sau giai đoạn xét xử; bản án, quyết định của Toà án có hiệu lực pháp luật là cơ sở để tiến hành các hoạt động thi hành án dân sự. Thứ năm, trong quá trình thi hành án, cơ quan thi hành án tác động tới đối tượng phải thi hành án nhiều biện pháp để họ tự nguyện thi hành hoặc áp dụng các biện pháp khác buộc họ phải thực hiện nghĩa vụ đã được xác định trong bản án, quyết định của Toà án. Thứ sáu, việc thi hành phần dân sự trong bản án, quyết định của Toà án chỉ phát sinh khi người được thi hành án có đơn yêu cầu thi hành án.

1.1.3. Vai trò của thi hành án dân sự

Thứ nhất, THADS có vai trò bảo đảm an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, giữ gìn trật tự, kỷ cương, tăng cường pháp chế XHCN, góp phần phát triển kinh tế – xã hội. Thứ hai, THADS là khâu hoàn tất hoạt động xét xử của Tòa án và hoạt động tư pháp khác. Thứ ba, THADS góp phần nâng cao ý thức pháp luật của nhân dân. Thứ tư, THADS là việc đưa ra thi hành trên thực tế các bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật của Tòa án và cơ quan có thâm quyền, do đó, THADS là một hoạt động không thể thiếu được trong quá trình bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự.

1.2. Tổ chức và hoạt động của Thi hành án dân sự trước khi có Luật thi hành án dân sự

1.2.1. Tổ chức của thi hành án dân sự trước khi có Luật thi hành án dân sự

Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, Chủ tịch Chính phủ lâm thời Việt Nam dân chủ cộng hòa ban hành Sắc lệnh số 13, ngày 24/01/1946 về tổ chức các Tòa án và các ngạch Thẩm phán đã đặt cơ sở pháp lý đầu tiên cho tổ chức thi hành án dân sự Việt Nam. Tại điều 3 của Sắc lệnh số 130 ngày 19/7/1946 của Chủ tịch Chính phủ Việt Nam dân chủ cộng hòa đã quy định: “Trong các xã, thị xã hoặc khu phố, Chủ tịch, Phó Chủ tịch và thư ký đều chịu trách nhiệm thi hành những lệnh, mệnh lệnh hoặc án của các Tòa án.

Sau khi Hiến pháp năm 1959 ra đời, Luật tổ chức TAND năm 1960 do Quốc hội khóa I thông qua ngày 24/10/1960 đã xác định rõ nhiệm vụ của nhân viên chấp hành án trong Tòa án. Ngày 28/8/1989, Pháp lệnh THA đầu tiên được ban hành có hiệu lực từ ngày 01/01/1990 nhằm tăng cường, hoàn thiện tổ chức và hoạt động THADS. Ngày 21/4/1993, Pháp lệnh THADS năm 1993 được ban hành có hiệu lực kể từ ngày 01/6/1993 thay thế cho Pháp lệnh 1989. Theo đó, hệ thống các cơ quan THADS, ở Trung ương gọi là Cục Thi hành án dân sự thuộc Bộ Tư pháp, ở cấp tỉnh gọi là Phòng THADS thuộc Sở Tư pháp, ở cấp quận, huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh được gọi là Đội THADS thuộc Phòng Tư pháp. Ngày 14/01/2004, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thông qua pháp Lệnh THADS năm 2004, có hiệu lực từ ngày 01/7/2004. Hệ thống cơ quan THADS được đổi tên, ở Trung ương vẫn gọi là Cục Thi hành án dân sự thuộc Bộ Tư pháp, ở cấp tỉnh từ Phòng THA đổi tên thành: THADS tỉnh, ở cấp huyện: Đội THADS đổi tên thành: THADS huyện.

Về công tác tổ chức cán bộ: từ tháng 7/1993, các Toà án địa phương chính thức bàn giao công tác thi hành án sang các cơ quan thuộc Chính phủ với số lượng 1.126 người, trong đó có 700 Chấp hành viên. Đến hết năm 2002, các cơ quan THADS trong toàn quốc có 4.357 công chức trên tổng số 5.183 biên chế được phân bổ. Trong số 4.357 công chức thì có 2.929 người có trình độ đại học; 582 người có trình độ cao đẳng; 102 người có trình độ cử nhân chính trị; 410 người có trình độ trung cấp chính trị. Từ 2004 – 2008 là giai đoạn vừa nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, Chấp hành viên vừa tiếp tục hoàn thiện cơ cấu ngạch công chức các cơ quan THADS. Nhờ thực hiện nhiều giải pháp đồng bộ nên đến năm 2008, cả nước có 8.308 biên chế, trong đó có 2.801 Chấp hành viên (gồm 387 Chấp hành viên cấp tỉnh và 2.414 Chấp hành viên cấp huyện); 64 cơ quan THADS cấp tỉnh và 676 cơ quan THADS cấp huyện.

1.2.2. Hoạt động của Thi hành án dân sự trước khi có Luật thi hành án dân sự

Về kết quả thi hành án dân sự: Tổng số việc thụ lý giai đoạn 1993-2003 là 1.727.927 việc. Trong đó, số cũ chuyển sang từ Tòa án là 103.592 việc (hồ sơ), số thụ lý mới là 1.624.335, đã giải quyết xong là 1.439.673 việc/1.727.927 việc. Riêng năm 1993 đã giải quyết xong 54.358 việc trong tổng số 119.675 việc có điều kiện thi hành, đạt tỉ lệ 45%; đến năm 2003 đã giải quyết xong 186.721 việc trong tổng số 304.179 việc có điều kiện thi hành, đạt tỉ lệ 61% (tăng 16% so với năm 1993). Tổng số việc thụ lý giai đoạn 2004 – 2008 là 1.696.716 việc, trong đó số cũ chuyển sang là 288.254, số mới thụ lý là 1.408.462, đã giải quyết xong là 1.381.768 việc/1.696.716 việc. Riêng năm 2004, năm đầu tiên triển khai thực hiện Pháp lệnh Thi hành án dân sự 2004 đã giải quyết xong là 213.278 việc trong tổng số 339.424 việc có điều kiện thi hành, đạt tỉ lệ 63%; Năm 2008 đã thi hành xong 355.757 việc trong tổng số 462.294 việc có điều kiện thi hành, đạt tỉ lệ 77% (tăng 14% so với năm 2004, tăng 32% so với năm 1993).

1.3. Tổ chức và hoạt động thi hành án dân sự hiện nay

1.3.1. Tổ chức của Thi hành án dân sự từ khi có Luật thi hành án dân sự đến nay

Ngày 14/11/2008, Quốc hội khoá XII đã thông qua Luật THADS năm 2008. Theo đó, hệ thống THADS, ở Trung ương, Tổng cục Thi hành án dân sự là cơ quan trực thuộc Bộ Tư pháp; cấp tỉnh có Cục Thi hành án dân sự là cơ quan trực thuộc Tổng cục Thi hành án dân sự và cấp huyện có Chi cục Thi hành án dân sự là cơ quan trực thuộc Cục Thi hành án dân sự. Tính đến hết ngày 30/9/2015, các cơ quan Thi hành án dân sự đã thực hiện được 9.681/9.957 biên chế. Cả nước hiện có tổng số 4.128 Chấp hành viên, 607 Thẩm tra viên, 1.731 Thư ký thi hành án.

1.3.2. Hoạt động của thi hành án dân sự từ khi có Luật thi hành án dân sự đến nay

1.3.2.1. Tính chất hoạt động

Hoạt động THADS là hoạt động đặc thù, vừa mang tính hành chính, vừa mang tính chất của hoạt động tư pháp, do đó hoạt động của cơ quan THADS cũng vừa mang tính chất của hoạt động hành chính, vừa mang tính chất của hoạt động tư pháp.

1.3.2.2. Các hình thức hoạt động của THADS

Một là, Xây dựng và hoàn thiện thể chế. Hai là, Hướng dẫn, chỉ đạo nghiệp vụ THADS. Ba là, ra quyết định THA và tổ chức thực hiện quyết định. Bốn là, giải quyết khiếu nại, tố cáo trong THADS.

1.3.3. Các đảm bảo đối với tổ chức và hoạt động thi hành án dân sự

• 1. Để đảm bảo cho việc tổ chức và hoạt động THADS, nhà nước đã ban hành hệ thống các văn bản qui phạm pháp luật về thi hành án dân sự để đảm bảo việc tổ chức và đổi mới hoạt động hệ thống THADS từ Trung ương đến địa phương. Bên cạnh đó, con người và cơ sở vật chất, kinh phí là điều kiện đảm bảo cho việc hoàn thiện về tổ chức và đổi mới hoạt động THADS.

1.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến tổ chức và hoạt động thi hành án dân sự

1.4.1. Yếu tố chính trị

Đối với bất cứ nhà nước nào thì Đảng cầm quyền luôn là lực lượng lãnh đạo Nhà nước và xă hội. Chính vì vậy, hoạt động hành chính – tư pháp nói chung và THADS nói riêng đều đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng cầm quyền.

1.4.2. Yếu tố kinh tế – xã hội

Những tác động tích cực: Chủ trương của Đảng về phát triển nền kinh tế thị trường, đẩy mạnh công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước qua nhiều năm thực hiện [58 tr. 12], đến nay đã đạt được nhiều kết quả trên các lĩnh vực: nền kinh tế – xã hội của cả nước hàng năm luôn tăng trưởng cao, GDP trung bình tăng khoảng trên 6%/năm; an sinh xã hội được đảm bảo thực hiện.

Những tác động tiêu cực: Bên cạnh mặt tích cực chung, thời gian qua còn nhiều tiêu cực tác động đến đời sống xã hội: nền kinh tế tăng trưởng ở mức cao, nhưng chủ yếu là ở bề rộng, chưa đi vào chiều sâu, cơ cấu kinh tế chưa thật cân đối, các dự án đầu tư nhiều nhưng chưa thật hiệu quả, khoảng cách giàu nghèo ngày càng nới rộng.

1.4.3. Yếu tố pháp luật và tuyên truyền pháp luật

Để pháp luật nói chung và pháp luật về THADS nói riêng thực sự đi vào cuộc sống, cần phải tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật thường xuyên, nhằm nâng cao ý thức pháp luật của các tầng lớp nhân dân để tự giác chấp hành.

1.4.4. Tổ chức bộ máy các cơ quan Thi hành án dân sự

Việc đổi mới, kiện toàn tổ chức bộ máy phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và sử dụng, bố trí đúng, đủ biên chế có ý nghĩa quyết định đến hiệu lực, hiệu quả hoạt động của các cơ quan THADS.

1.4.5. Yếu tố con người

Đội ngũ cán bộ, công chức nói chung và THADS nói riêng là những người thực thi công vụ trong cơ quan THADS, họ là một mắt xích quan trọng không thể thiếu và quyết định sự thành công hay thất bại của hoạt động THADS, là người trực tiếp quản lý, tổ chức, thực hiện hoạt động THADS. Do đó, công tác THADS đạt hiệu quả hay không phụ thuộc nhiều vào con người.

1.4.6. Yếu tố về cơ sở vật chất – kỹ thuật

Hoạt động THADS hay bất kỳ hoạt động nào khác đều được thực hiện dựa trên một số lượng kinh phí, ngân sách nhất định, đảm bảo để chi trả lương cho công chức, bảo đảm biên chế, kinh phí, trụ sở làm việc…cho CQTHADS.

CHƯƠNG 2

THỰC TRẠNG TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG THI HÀNH ÁN DÂN SỰ TẠI TỈNH BÌNH ĐỊNH

2.1. Những yếu tố ảnh hưởng đến tổ chức và hoạt động thi hành án dân sự tại tỉnh Bình Định

2.1.1. Tình hình kinh tế – xã hội

Bình Định là tỉnh duyên hải Nam Trung bộ, có diện tích tự nhiên là 6.039 km2, theo kết quả Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2009, dân số tỉnh Bình Định là 1.485.943 người; gồm 11 đơn vị hành chính cấp huyện, 159 xã, phường, thị trấn. Bên cạnh những thành tựu to lớn đã đạt được, vẫn còn những tác động tiêu cực đến đời sống xã hội của tỉnh nói chung, số lượng vụ việc mà Tòa án các cấp phải giải quyết ngày một nhiều, giá trị tiền, tài sản phải thi hành ngày một lớn, tính chất ngày càng phức tạp.

2.1.2. Tình hình tổ chức và hoạt động THADS

Sau khi bàn giao công tác THADS từ Tòa án sang (ngày 01/7/1993), các cơ quan THADS của tỉnh được thành lập lúc đầu chỉ có 47 người, trong đó có 14 chấp hành viên, 33 công chức khác. Đến nay, trong toàn tỉnh được thành lập 12 cơ quan THADS (gồm 11 Chi cục thi hành án dân sự, 01 cơ quan Thi hành án dân sự cấp tỉnh, gọi là Cục Thi hành án dân sự). Tổng số biên chế trong tỉnh năm 2016 có mặt là: 147/149 biên chế. Tại Cục THADS tỉnh có 26/26 biên chế, các Chi cục THADS có 121/123 biên chế. Toàn tỉnh có 55 CHV, 08 thẩm tra viên, 44 thư ký và các công chức khác.

2.1.3. Thực tiễn giải quyết việc thi hành án dân sự

Năm 1993, Tòa án chuyển sang là 1.125 việc, đến năm 2003 số lượng án tăng lên 6.305 việc. Tổng số thụ lý trong giai đoạn 1993 -2003 là 22.311 việc, đã tổ chức thi hành xong 16.215/21.075 việc có điều kiện thi hành, đạt tỷ lệ 77%; Từ 2004 đến 2008, tổng thụ lý toàn tỉnh là 26.735 việc, đã thi hành xong 20.317/22.975 việc có điều kiện thi hành, đạt tỷ lệ 88%. Về số vụ việc, năm 2012 (9.900 việc), năm 2016 số việc 9.400, giảm khoảng 500 việc, nhưng về tiền lại tăng lên khá cao khoảng hơn 400 tỷ đồng (năm 2012 là 700 tỷ đồng, thì năm 2016 là 1.100 tỷ đồng). Trong đó, số việc chưa có điều kiện thi hành án, đặc biệt là số tiền phải thi hành án nhưng không có điều kiện thi hành năm tăng dần.

2.2. Thực trạng tổ chức thi hành án dân sự tại tỉnh Bình Định

2.2.1. Về tổ chức bộ máy

Từ ngày 01/7/1993, ở tỉnh, cơ quan THADS gọi Phòng THADS thuộc Sở Tư pháp, ở cấp huyện có tên là Đội THADS thuộc Phòng Tư pháp. Đến ngày 01/7/2004, trên cơ sở Pháp lệnh THADS năm 2004, các cơ quan THADS của tỉnh được đổi tên, ở tỉnh gọi là THADS tỉnh Bình Định, ở cấp huyện gọi là THADS huyện, thị xã, thành phố. Hiện nay, Cục THADS tỉnh tỉnh Bình Định gồm 04 đơn vị chuyên môn và tương đương, đó là: Phòng Tổ chức, cán bộ; Phòng Nghiệp vụ và tổ chức THADS; Phòng Kiểm tra và giải quyết khiếu nại và Văn phòng và có 11 Chi cục THADS huyện, thị xã, thành phố trực thuộc Cục.

2.2.2. Về đội ngũ cản bộ, công chức: Cục THADS tỉnh Bình Định có Cục trưởng, và 03 Phó Cục trưởng; có 03/04 Trưởng phòng và tương đương; có 06 Phó trưởng phòng và tương đương. Chi cục THADS cấp huyện có 11/11 đơn vị có Chi cục trưởng và Phó Chi cục trưởng, trong đó có 01 đơn vị có 03 Phó Chi cục trưởng là Chi cục THADS Tp Qui Nhơn và 06 đơn vị có 01 Phó Chi cục trưởng, số còn lại là đơn vị có 02 phó Chi cục trưởng

2.2.3. Về chất lượng đội ngũ cán bộ: Hiện toàn tỉnh có 149 biên chế, gồm có 55 CHV, trong đó có 15 CHV Trung cấp, 40 CHV sơ cấp, 08 Thẩm tra viên, 44 Thư ký THA và các chức danh khác. Cơ cấu theo trình độ chuyên môn đào tạo: 03 người có trình độ Thạc sỹ Luật, 139 người có trình độ đại học luật, 07 người có trình độ trung cấp luật và các trung cấp khác..

2.3. Thực trạng hoạt động thi hành án dân sự tại tỉnh Bình Định

2.3.1. Tình hình hoạt động của các cơ quan THADS

Hoạt động của các cơ quan Thi hành án dân sự trong tỉnh Bình Định là hoạt động mang tính chất hành chính – tư pháp, được thực hiện thường xuyên, luôn giải quyết tốt các yêu cầu của người dân và doanh nghiệp liên quan đến công tác thi hành án dân sự.

Kết quả công tác THADS trong 5 năm (từ 2012 – 2016) đã có những chuyển biến mạnh mẽ, số vụ việc giải quyết và giá trị tiền, tài sản thi hành đạt kết quả đáng khích lệ; nhiều vụ việc phức tạp, tồn đọng kéo dài nhiều năm đã được giải quyết dứt điểm, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, đảm bảm quyền và lợi ích cho tập thể, tồ chức và công dân.

2.3.2. Hình thức hoạt động

Một là, Xây dựng thể chế và văn bản quản lý điều hành, đã xây dựng các văn bản qui phạm nội bộ và văn bản quản lý điều hành, hướng dẫn nhiệm vụ trên cơ sở các văn bản của cấp trên, phù hợp với điều kiện thực tiễn của tỉnh. Hai là_, Hướng dẫn chỉ đạo nghiệp vụ cho các Chi cục THADS cấp huyện khi có vướng mắc, khó khăn trong THADS. Ba là, Thụ lý ra quyết định và tổ chức thực hiện quyết định THA. Bốn là, Hoạt động giải quyết khiếu nại, tố cáo.

2.4. Những kết quả đạt được trong tổ chức và hoạt động thi hành án dân sự tại tỉnh Bình Định và nguyên nhân

2.4.1. Những kết quả đạt được

Theo số liệu thổng kế từ năm 2012 đến 2016, đã thụ lý và thi hành đạt kết quả về việc và tiền như sau:

Bảng 2.1. Kết quả thi hành án về việc (từ năm 2012 – 2016)

Đơn vị tính: việc

Nguồn từ Cục THADS tỉnh Bình Định

Bảng 2.2. Kết quả thi hành án về giá trị (từ 2012 – 2016)

Đơn vị tính: 1000 đồng

(Nguồn từ Cục THADS tỉnh Bình Định)

2.4.2. Nguyên nhân đạt được kết quả:

Thứ nhất, Tổng cục Thi hành án dân sự, Cục Thi hành án dân sự tỉnh đã ban hành Quyết định giao chỉ tiêu, nhiệm vụ thi hành án dân sự cho các cơ quan Thi hành án dân sự trong tỉnh để từng đơn vị đưa vào kế hoạch công tác hàng năm, bám sát triển khai, thực hiện. Thứ hai, công tác THADS tỉnh Bình Định luôn nhận được sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương, sự phối hợp nhịp nhàng của các sở, ban, ngành, hội đoàn thể của địa phương; sự năng động, sáng tạo của tập thể lãnh đạo Cục THADS tỉnh, sự đoàn kết thống nhất và đồng thuận của đội ngũ cán bộ, công chức các cơ quan THADS trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

2.5. Những hạn chế trong tổ chức và hoạt động thi hành án dân sự tại tỉnh Bình Định và nguyên nhân

2.5.1. Những hạn chế

Thứ nhất, công tác tổ chức cán bộ còn hạn chế; việc tuyển dụng, đánh giá, quy hoạch, đào tạo, bổ nhiệm, luân chuyển cán bộ còn chậm thực hiện. Thứ hai, tình trạng giải quyết án kéo dài từ năm này qua năm khác có chiều hướng gia tăng, nhưng chưa có biện pháp giải quyết hữu hiệu. Thứ ba, một số Chi cục THADS cấp huyện trong tỉnh, mối quan hệ phối hợp giữa cơ quan thi hành án dân sự với các cơ quan hữu quan chưa nhịp nhàng, thiếu chặt chẽ. Thứ tư, một số cơ quan Thi hành án dân sự huyện, thị xã, thành phố chưa thực hiện tốt chức năng tham mưu cho các cấp ủy Đảng, chính quyền, Ban chỉ đạo THADS. Thứ năm, một số cơ quan thi hành án dân sự chậm xác minh, phân loại án để xác định điều kiện thi hành án. Thứ sáu, nhiều vụ việc đủ điều kiện xét, miễn giảm thi hành án về các khoản án phí, tiền phạt, sung công nhưng chậm phối hợp, lập thủ tục để đề nghị việc xét miễn giảm thi hành án. Thứ bảy, hoạt động của Ban chỉ đạo thi hành án ở một số địa phương cấp huyện trong tỉnh còn thiếu hiệu quả, chỉ đạo thiếu kịp thời đối với các vụ việc lớn, có tính chất phức tạp, kéo dài. Thứ tám, một số văn bản qui phạm pháp luật qui định một số vấn đề liên quan đến THADS chậm ban hành; chất lượng văn bản chưa đáp ứng yêu cầu. Thứ chín, công tác hướng dẫn, chỉ đạo nghiệp vụ của Cục THADS tỉnh có lúc chưa kịp thời. Thứ mười, công tác kiểm tra, tự kiểm tra chưa thật sự đạt hiệu quả.

2.5.2. Nguyên nhân của những hạn chế

2.5.2.1. Nguyên nhân khách quan

Thứ nhất, pháp luật về thi hành án dân sự chưa đầy đủ, thiếu đồng bộ nhưng chậm được sửa đổi, hướng dẫn thi hành kịp thời. Thứ hai, cơ chế quản lý về thi hành án dân sự thời gian qua có nhiều điểm bất hợp lý và đến nay vẫn chưa khắc phục được. Thứ ba, chưa có sự phối hợp đồng bộ, chặt chẽ giữa các cơ quan hữu quan với cơ quan thi hành án dân sự trong quá trình thi hành án. Thứ tư, ý thức chấp hành pháp luật của một bộ phận nhân dân nói chung chưa cao, nhiều trường hợp người phải THA cố tình chây ỳ, tẩu tán tài sản để trốn tránh việc THA. Thứ năm, việc quản lý, chỉ đạo, hướng dẫn của ngành cấp trên, Ủy ban nhân dân tỉnh và UBND một số huyện, thành phố, thị xã trong tỉnh chưa kịp thời. Thứ bảy, một số vụ án có tính chất phức tạp, liên quan đến nhiều cấp, nhiều ngành, nhiều địa phương, nhưng lại có ý kiến trái ngược nhau; người phải thi hành án là đối tượng chính sách, hộ nghèo, có thân nhân đau ốm kinh niên, bệnh hiểm nghèo. Thứ tám, công tác tổ chức cán bộ, chế độ đãi ngộ trong hệ thống các cơ quan THADS chưa được qui định thỏa đáng trong khi đó công tác thi hành án rất phức tạp, rủi ro cao nên chưa thu hút người tài, người có năng lực vào làm việc.

2.5.2.2. Nguyên nhân chủ quan:

Một là, đội ngũ công chức, CHV các cơ quan THADS trong tỉnh về số lượng và chất lượng vẫn chưa được đáp ứng; một số Lãnh đạo đơn vị chưa phát huy hết trách nhiệm trong quản lý, chỉ đạo, điều hành; một số CHV, cán bộ THA chưa thật sự tận tâm, chủ động tổ chức thi hành án. Hai là, công tác quản lý, chỉ đạo, điều hành của một số lãnh đạo đơn vị chuyên môn thuộc Cục THADS và Chi cục THADS chưa thật kiên quyết, sự vào cuộc chưa quyết liệt, dẫn đến tiến độ giải quyết công việc của cơ quan còn chậm. Ba là, một số Chi cục THADS cấp huyện chưa phối họp chặt chẽ với cơ quan hữu quan, UBND các xã, phường, các tổ chức đoàn thể, chưa tranh thủ được sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương. Bốn là, còn có biểu hiệu tiêu cực, thiếu trách nhiệm trong thi hành án dân sự.

Luật THADS năm 2008 và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật THADS năm 2014 và các văn bản hướng dẫn thi hành được ban hành, tổ chức và hoạt động của hệ thống THADS nói chung và các cơ quan THADS của tỉnh Bình Định nói riêng đã có bước chuyển biến quan trọng. Tuy nhiên, một số vấn đề còn hạn chế cần được khắc phục. Vì thế, việc hoàn thiện tổ chức và nâng cao hiệu quả hoạt động của cơ quan THADS nói chung, cơ quan THADS tỉnh Bình Định nói riêng là yêu cầu hết sức bức thiết đang đặt ra cần phải giải quyết một cách căn bản, toàn diện.

CHƯƠNG 3

QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG THI HÀNH ÁN DÂN SỰ

3.1. Quan điểm hoàn thiện về tổ chức và hoạt động thi hành án dân sự

3.1.1. Bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng

Đảng lãnh đạo nhà nước và xã hội bằng các chủ trương, đường lối, nghị quyết của Đảng, trên cơ sở đó nhà nước cụ thể hóa thành các văn bản qui phạm pháp luật để quản lý, trong công tác THADS có Luật thi hành án dân sự. Để tăng cường tăng cường sự lãnh đạo của cấp ủy Đảng, các cơ quan THADS của tỉnh Bình Định thường xuyên tham mưu cho Cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương trong công tác THADS, THA hành chính.

3.1.2. Đảm bảo sự phát triển kinh tế – xã hội; giữ vững an ninh, quốc phòng và hội nhập kinh tế, quốc tế

Qua nhiều năm thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng về phát triển nền kinh tế thị trường, định hướng XHCN, nền kinh tế của đất nước nói chung và của tỉnh Bình Định nói riêng đã đạt được nhiều kết quả trên các lĩnh vực. Bên cạnh những thuận lợi thì mặt trái của nền kinh tế thị trường đã xuất hiện ngày càng nhiều tranh chấp cả về dân sự, kinh tế, lao động, thương mại. Do đó, việc tổ chức thi hành nghiêm chỉnh các bản án, quyết định của Tòa án nhằm đảm bảo an ninh chính trị, trật tự xã hội, thúc đây nền kinh tế phát triển.

3.1.3. Xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, bảo đảm thực hiện quyền con người

Trong công cuộc xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN ở nước ta hiện nay, một trong những nội dung quan trọng trong xây dựng nhà nước pháp quyền đòi hỏi phải có một hệ thống pháp luật hoàn chỉnh, thống nhất và đồng bộ, đi vào cuộc sống. Đặc biệt, trong lĩnh vực THADS, việc tăng cường pháp chế, giữ nghiêm pháp luật phải được đề cao, nhằm đảm bảo quyền con người, đảm bảo sự ổn định xã hội, đảm bảo các bản án, quyết định của Tòa án phải được tổ chức thi hành trên thực tế.

3.1.4. Nâng cao hiệu lực, hiệu quả; hoàn thiện tổ chức và hoạt động của Thi hành án dân sự đồng bộ từ Trung ương đến địa phương

Trên cơ sở Luật THADS năm 2008 và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật THADS và các văn bản hướng dẫn thi hành, các cơ quan THADS cần tiếp tục củng cố, kiện toàn bộ máy của Cục THADS, trong đó cần thành lập thêm một số đơn vị chuyên môn thuộc Cục phù hợp với yêu cầu công việc; nghiên cứu, đề xuất tại Chi cục cũng được thành lập các bộ phận chuyên môn tương ứng với cơ quan chuyên môn của Cục để thực hiện nhiệm vụ nhưng không làm tăng biên chế; nâng cao số lượng lẫn chất lượng đội ngũ công chức; quan tâm bổ nhiệm đủ các chức danh lãnh đạo, chức danh tư pháp, tạo điều kiện về cơ sở vật chất, trang thiết bị, điều kiện làm việc để công tác THADS của tỉnh đạt được nhiều kết quả trong thời gian tới.

3.1.5. Thực hiện chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 theo Nghị quyết số 49-NQ/TW, 02/6/2005 của Bộ Chính trị

Để thực hiện tốt chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 theo Nghị quyết số 49-NQ/TW, 02/6/2005 của Bộ Chính trị cần phải tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động tư pháp và các cơ quan tư pháp. Đổi mới việc tổ chức, tổ chức và hoạt động của hệ thống THADS, xác định rõ hơn vị trí, quyền hạn, trách nhiệm của cơ quan THADS, theo hướng bảo đảm tính công khai, dân chủ, nghiêm minh; nâng cao chất lượng hoạt động, coi đây là khâu đột phá của hoạt động THADS.

3.2. Giải pháp hoàn thiện về tổ chức và hoạt động thi hành án dân sự tại tỉnh Bình Định

3.2.1. Các giải pháp chung:

3.2.1.1. Tăng cường sự lãnh đạo của Cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương

Để tăng cường sự lãnh đạo của Đảng trong công tác THADS, các cơ quan THADS của tỉnh Bình Định cần thường xuyên quán triệt, triển khai, thực hiện nghiêm túc các chủ trương, đường lối, nghị quyết Đảng nói chung và những nội dung liên quan đến công tác Tư pháp, THADS nói riêng để công tác thi hành án đạt kết quả.

3.2.1.2. Hoàn thiện hệ thống pháp luật về thi hành án dân sự và pháp luật có liên quan

Để nâng cao hiệu quả tổ chức và hoạt động của cơ quan THADS nói chung và tại tỉnh Bình Định nói riêng, phải kịp thời sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật THADS thi hành án dân sự để tháo gỡ những khó khăn vướng mắc, tạo điều kiện tổ chức THADS đạt hiệu qủa cao.

3.2.1.3. Kiện toàn tổ chức, bộ máy các cơ quan thi hành án dân sự trong tỉnh, nâng cao năng lực hoạt động của đội ngũ cán bộ, chấp hành viên của cơ quan Thi hành án dân sự

Để thực hiện tốt nhiệm vụ THADS trong thời gian đến, đòi hỏi phải kiện toàn tổ chức, nhất thiết phải bổ nhiệm thêm chức danh chấp hành viên để trực tiếp đảm đương công việc. Bên cạnh đó, cần xác định rõ chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của CQTHADS, trách nhiệm của người đứng đầu, của cán bộ, công chức THADS. Đổi mới công tác quản lý, chỉ đạo, điều hành theo hướng sâu sát, cụ thể, rõ người, rõ việc, rõ thời gian hoàn thành, hướng về cơ sở.

3.2.1.4. Tăng cường sự phối hợp giữa cơ quan thi hành án với các cơ quan hữu quan trong qua trình tổ chức thi hành án.

Để tổ chức thi hành án dân sự đạt hiệu quả cao, phải có sự phối hợp chặt chẽ với các cơ quan liên quan trong quá trình tổ chức thi hành án, trong đó cần rà soát, sửa đổi bổ sung Quy chế phối hợp của các cơ quan liên quan. Đồng thời, tham mưu cho Chủ tịch UBND tỉnh, Trưởng Ban chỉ đạo THADS tỉnh, Chủ tịch UBND cấp huyện, Trưởng Ban chỉ đạo THADS cấp huyện thường xuyên chỉ đạo công tác phối hợp trong THADS.

3.2.1.5. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về thi hành án dân sự

Thường xuyên đẩy mạnh việc tuyên truyền các qui định của pháp luật về thi hành án bằng các hình thức phù hợp theo địa bàn dân cư, lứa tuổi, giới tính, cách thức tuyên truyền… Để thực hiện tốt vấn đề này, hàng tháng, quý, năm các cơ quan thi hành án dân sự trong tỉnh phải phối hợp với các cơ quan thông tin của tỉnh, huyện thực hiện các chuyên mục, chuyên đề tuyên truyền cụ thể, nâng cao sự nhận thức của nhân dân về công tác THADS.

3.2.1.6. Nâng cao hiệu quả hoạt động của Ban chỉ đạo thi hành án dân sự tỉnh và các huyên, thành phố; sự giám sát của Hội đồng nhân dân và Mặt trận Tổ quốc địa phương

Để Ban chỉ đạo thi hành án hoạt động có hiệu quả, góp phần tích cực vào việc nâng cao hiệu quả giải quyết án tồn đọng trong thi hành án dân sự, Cục THADS và Chi cục THADS cấp huyện trong tỉnh Bình Định cần làm tốt công tác tham mưu cho Ban chỉ đạo trong việc xây dựng Quy chế hoạt động, chỉ đạo phối hợp thi hành những vụ việc thi hành án lớn, phức tạp có ảnh hưởng đến an ninh chính trị ở địa phương, huy động lực lượng tham gia khi cần thiết.

3.2.1.7. Tăng cường kiểm tra, giám sát, tiếp dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm pháp luật trong thi hành án dân sự

Để kiểm tra, giám sát tổ chức và hoạt động của CQTHADS tỉnh cần phải thực hiện nhiều hơn nữa các cuộc kiểm tra, giám sát đột xuất nhằm đánh giá đúng, khách quan tổ chức và hoạt động của CQTHADS, đặc biệt là trong công tác giải quyết đơn thư khiếu tại, tố cáo của công dân.

3.2.1.8. Bảo đảm kinh phí, cơ sở vật chất, kỹ thuật, phương tiện làm việc trong hoạt động thi hành án dân sự

Tập trung, đẩy nhanh tiến độ xây dựng trụ sở, kho vật chứng, đầu tư trang thiết bị làm việc, tăng cường kinh phí hoạt động cho các cơ quan THADS.

3.2.1.9. Nâng cao hiệu quả hoạt động của Thừa phát lại trong thi hành án dân sự

Thừa phát lại có các chức năng, nhiệm vụ là: xác minh điều kiện thi hành án dân sự; tống đạt các văn bản, giấy tờ về thi hành án, tòa án; lập vi bằng và tổ chức thi hành án dân sự. Đây là những công việc nhằm hỗ trợ, giảm tải công việc cho cơ quan THADS, nhằm tiến tới xã hội hóa công tác thi hành án dân sự mạnh mẽ hơn nữa.

3.2.2. Các giải pháp cụ thể tại tỉnh Bình Định

Bình Định có nhiều đặc điểm khác với các địa phương khác, để hoàn thiện về tổ chức và nâng cao hiệu quả hoạt động THADS tỉnh Bình Định trong thời gian đến cần có các giải pháp riêng của tỉnh Bình Định, cụ thể như sau: Thứ nhất, Đối với trường hợp người phải thi hành án là ngư dân đi làm biển dài ngày, tài sản tranh chấp là tàu thuyền đang hoạt động đánh bắt xã bờ tại các ngư trường ngoài tỉnh, không có mặt ở địa phương dài ngày. Do đó, cần phải phối hợp với Bộ đội Biên phòng, Công an địa phương, Chi cục Bảo vệ nguồn lợi thủy sản tỉnh mời đương sự để làm việc để cam kết việc thi hành án. Nếu người phải thi hành án không tự nguyện thực hiện thì đề nghị không cấp hoặc không gia hạn hành trình khai thác trên biển. Thứ hai, Đối với những người phải thi hành án thường xuyên đi làm ở các tỉnh bạn, nhất là ở Tây Nguyên, phải thường xuyên phối hợp với Công an địa phương, chính quyền địa phương để xác minh tài sản, xác định cụ thể địa chỉ cư trú để có biện pháp thi hành án cụ thể. Thứ ba, Đối với những vụ thi hành án liên quan đến việc vỡ huê hụi, đông người, phức tạp, thì phối hợp đề nghị cơ quan Công an, VKSND kê biên, phong tỏa tài sản tranh chấp trong giai đoạn khởi tố vụ án để đảm bảo việc xét xử và thi hành án. Thứ 4, Đối với tài sản thi hành án là vật nuôi thủy sản, gồm tôm, cá và các vật nuôi khác. Đây là loại việc nếu kê biên vật nuôi thì phải xử lý ngay, nếu không kịp thời rất dễ bị hư hỏng, mất phẩm chất. Thứ 5, Đối với việc thi hành án mà đối tượng thi hành án là ruộng đìa, phục vụ cho việc nuôi trồng thủy sản. Đây là việc thi hành án khó, phức tạp, dễ bị người dân tái lấn chiếm lại sau khi giao, nên cần có ế hoạch cụ thể.

KẾT LUẬN

Để tiếp tục hoàn thiện tổ chức và hoạt động của các cơ quan THADS nói chung, tổ chức và hoạt động của cơ quan THADS tỉnh Bình Định nói riêng, xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN vững mạnh cần hoàn thiện pháp luật về THADS và pháp luật có liên quan, bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam, thường xuyên kiện toàn tổ chức bộ máy, cơ cấu cán bộ cơ quan THADS; tăng cường kiếm tra, giám sát, tiếp dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm pháp luật trong THADS; thường xuyên phối hợp với các cơ quan hữu quan trong công tác THADS; bảo đảm cơ sở vật chất, phương tiện làm việc cho cơ quan THADS … Việc khắc phục những tồn tại, bất cập trong tổ chức và hoạt động của cơ quan THADS sẽ góp phần cải cách mạnh mẽ hoạt động THADS, đảm bảo thực hiện thắng lợi chủ trương chính sách của Đảng về “đẩy mạnh cải cách lập pháp, hành pháp và tư pháp, đổi mới tư duy và quy trình xây dựng pháp luật, nâng cao chất lượng pháp luật để tiếp tục xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN”, góp phần bảo đảm thực hiện Hiến pháp năm 2013.

LIỆN HỆ:

SĐT+ZALO: 0935568275

E:\DỮ LIỆU COP CỦA CHỊ YẾN\LUAN VAN VIEN HAN LAM\VIEN HAN LAM DOT 6\LUAT HANH CHINH\VO CONG HOANG\SAU BAO VE