Phân tích ưu điểm hạn chế của một số hình thức tổ chức dạy học ở tiểu học
PHẦN 1: MỞ ĐẦU
Công tác dạy học ở bất kỳ cấp độ nào cũng được tiến hành trong những hình thức tổ chức dạy học nhất định.Vì vậy, nghiên cứu các hình thức tổ chức dạy học ở trường học là một vấn để rất quan trọng của phương pháp dạy học, đồng thời cũng là một vấn đề có ý nghĩa rất thực tiễn đối với người giáo viên.Nhưng cho đến nay, nhiều khía cạnh trong hình thức tổ chức dạy học còn chưa được nghiên cứu đầy đủ.Trong nhiều trường hợp, một số nước XHCN (trước đây) cũng như TBCN người ta sử dụng các khái niệm hình thức tổ chức dạy học và phương pháp dạy học như những khái niệm đồng nghĩa. Tuy nhiên một số tác giả đã phân biệt hai khái niệm này và đã đưa ra một số định nghĩa về hình thức tổ chức dạy học như Nhikandrop trong cuốn “các vấn để giáo dục học đại học” đã đưa ra định nghĩa: “Hình thức tổ chức dạy học là phương thức tác động qua lại giũa người dạy và người học, trong đó nọi dung, phương pháp dạy học được thực hiện”. định nghĩa như vậy đúng nhưng chưa đủ, vì ở đây tác giả chỉ mới đề cập đến một dấu hiệu của khái niệm này là sự tác động qua lại giữa người dạy và người học. Chúng ta đều biết rằng ngoài dấu hiệu về sự tác động qua lại nói trên, khi định nghĩa hình thức tổ chức dạy học cần chú ý đến những dấu hiệu quan trọng khác như tính chất tác động của giáo viên và học sinh, số lượng học sinh trong buổi học, vị trí và điều kiện tiến hành buổi học, … vì vậy tôi chọn đề tài “Phân tích ưu điểm, hạn chế của một số hình thức tổ chức dạy học ở tiểu học” để thực hiện tiểu luận kết thúc học phần.
PHẦN 2: NỘI DUNG
- Hình thức tổ chức dạy học là hình thức tổ chức quá trình dạy học chuyên nghiệp trong các cơ sở giáo dục chuyên trách, trong đó diễn ra sự liên kết một cách thống nhất giữa hoạt động dạy và hoạt động học và sự tương tác đa chiều giữa những chủ thể dạy và học. Mỗi hình thức tổ chức dạy học thực hiện một nội dung nhất định, được tổ chức theo một trình độ nhất định, với một chế độ học tập và trong một không gian, thời gian nhất định nhằm đạt được mục tiêu dạy và học đã đặt ra.
Vận dụng vào hoạt động giáo dục có thể nói hình thức tổ chức dạy học là cách sắp xếp, tổ chức các biện pháp sư phạm. Từ đây, ta có thể định nghĩa: “hình thức tổ chức dạy học là cách thức tổ chức, sắp xếp và tiến hành các buổi dạy học”.
hình thức tổ chức dạy học thay đổi tùy theo mục đích, nhiệm vụ dạy học, tùy theo số lượng người học. Các nhiệm vụ dạy học, nội dung dạy học, phương pháp dạy học đều được tiến hành trong các hình thức tổ chức dạy học.
Trong lịch sử phát triển của xã hội của loài người, đã từng xuất hiện nhiều hình thức tổ chức dạy học khác nhau.
Trong thời kì phát triển đầu tiên của xã hội loài người, xã hội cộng sản nguyên thủy, xuất hiện hình thức dạy học trực tiếp, dạy học truyền miệng. Người ta tiến hành dạy học ngay trong quá trình lao động sản xuất và sinh hoạt xã hội.
Khi xã hội phát triển đến một trình độ cao hơn, xã hội chiếm hữu nô lệ, lần đầu tiên xuất hiện nhà trường, đồng thời xuất hiện hiện tượng dạy học chuyên biệt.Theo các tài liệu di chuyền khảo cổ, người ta tìm ra những giảng đường trong xã hội Hy Lạp cổ đại có sức chứa tới 3000 người học cùng lúc. Người học, tùy theo nhu caafucuar mình có thể tới những đại điểm này để học, nghe những thầy giáo thuyết giảng. Nhà nước Aten, một nhà nước của xã hội Hy Lạp cổ đại, trẻ em từ 7 đến 12 tuổi được học trong các trường học văn và các trường học đàn. Khi trẻ em đi học có một giáo hội (gia sư) đi theo để theo dõi việc học hành và dạy học ở lớp và giúp việc ở nhà. Sau 12 tuổi, trẻ em được học các môn thể thao – quân sự cưỡi ngựa, bắn cung, sử dụng kiếm thuật.Những môn này được tổ chức dạy học trực tiếp, một thầy kèm trực tiếp một trò.Hình thức dạy trực tiếp một thầy một trò như thế này là hình thức dạy học cá nhân.Hình thức dạy học cá nhân còn duy trì đến suốt thời kì sau, đó là thời phong kiến.
Sang thời kì tích lũy tư bản chủ nghĩa (từ cuối thế kỉ XV đến trước cách mạng tư sản Pháp -1789), một hình thức tổ chức dạy học mới xuất hiện. Hình thức này do J.A.Coomenxki, nhà giáo dục Tiệp khắc xây dựng lí luận, thiết kế tổ chức thực hiện, đó là hình thức dạy học trên lớp – bài. Ngày nay nó còn có tên là dạy học trên lớp hay giờ học trên lớp. Gọi là lớp – bài vì tác giả tổ chức vì tác giả tổ chức theo đơn vị lớp và bài. Lớp là hình thức học sinh được chia thành lớp, học sinh trong mỗi lớp có trình độ tương đương với nhau về tâm lí, sinh lí và trí tuệ. Bài là đơn vị cơ bản cấu tạo nội dung nội học. Nội dung học mỗi bậc gồm một số chương. Mỗi chương gồm một số bài học nhất định. Các học sinh trong một lớp được học theo một chương trình nhất định chung. Bài là đơn vị cơ bản của nội dung môn học. Để tổ chức các lớp – bài, đầu năm học, người ta kiểm tra trình độ của học sinh rồi chia thành các lớp học. Mỗi lớp có một số lượng trẻ nhất định, có đầu vào như nhau và cùng học chung một chương trình, có thời khóa biểu và chế độ học giống nhau. Cuối đợt học được kiểm tra, đánh giá trình độ và xét lên lớp. Một thầy cô có thể dạy theo trình độ học tập trung bình của cả lớp, được thống kê chặ chẽ bởi thời gian dạy (tiết học), thời khóa biểu. Sau một thời gian học theo hình thức lớp – bài, nhiều trẻ em cùng lúc đạt được mục tiêu học tập chung, có cùng trình độ học tập nhất định. Cách tổ chức như thế này làm giảm chi phí dạy học, nâng cao hiệu quả dạy học và đặc biệt là nâng cao năng suất lao động, một điều mà tư bản thời kì này đang hướng tới. Chính vì đáp ứng được nhu cầu của xã hội thời bấy giờ mà hình thức tổ chức này đã phát triển nhanh chóng, phổ biến trên nhiều nước trên thế giới.
Hình thức tổ chức dạy học này có ý nghĩa lí luận và thực tiễn to lớn. Đây có thể coi là một cuộc cách mạng trong dạy học thời kì này. Về lí luận, việc tổ chức dạy học trên phù hợp với một nguyên lí giáo dục tiến bộ “giáo dục phải phù hợp với sự phát triển tự nhiên của trẻ” mà J.A. Coomenxki đưa ra. Về mặt thực tiễn, giáo dục trong một thời gian nhất định sẽ cung cấp cho xã hội số lượng lớn đội ngũ nhân lực có cùng trình độ, một điều kiện cần thiết để phát triển nền kinh tế hàng hóa theo yêu cầu của xã hội tư bản đương thời.
Đến thế kỉ XVIII, Rut – xô J.J. (1712-1778) với những luận điểm và những phát kiến mới về giáo dục đã xây dựng một số hình thức tổ chức dạy học phù hợp như hình thức dạy học qua thí nghiệm, thực hành. Hình thức này phù hợp với quan điểm của ông là tăng cường đưa các nội dung giáo dục về tri thức khoa học tự nhiên thay vì chỉ coi trọng nhất các kiến thức khoa học xã hội như các trường học trước đây vẫn làm. Những ý tưởng của ông đến ngày nay vẫn còn nguyên giá trị. Đặc biệt trong các điều kiện hiện nay, với mục tiêu giáo dục mới, mục tiêu nâng cao năng lực thực hành cho học sinh thì những hình thức dạy học trên ngày càng được đề cao.
Cuối thế kỉ XIX, đầu thế kỉ XX, với sự phát triển của một số trường phái giáo dục mới như “ Nhà trường mới” ở Mỹ, phái “ Nhi đồng học” ở Nga, các phái này chủ trương trẻ em vốn đã có khả năng nhận thức tốt và năng lực trí tuệ ở dạng tiềm năng. Nhiệm vụ của dạy học là làm khơi dậy, tạo điều kiện để chúng có dịp bộc lộ và phát triển.Chính vì vậy, những hình thức tổ chức dạy học như dạy học ngoại khóa, tham quan rất phát triển.
Đến nay, sự phát triển của các hình thức tổ chức dạy học ngày một đa dạng và phong phú, đặc biệt với sự phát triển của công nghệ thông tin, dạy học càng ngày càng có nhiều hình thức tổ chức dạy học phong phú, đa dạng, linh hoạt như dạy qua mạng, dạy học trực tuyến giúp ta thực hiện được ý tưởng xây dựng xã hội học tập, đáp ứng nhu cầu học tập suốt đời của tất cả các bộ phận dân cư trong xã hội.
Cho đến nay trong các tài liệu về hình thức tổ chức dạy học ở nước ta cũng như ở nước ngoài chưa có được một sự phân loại rõ rang, chưa được mọi người thừa nhận về các hình thức tổ chức dạy học. Tuy nhiên, dựa vào lịch sử phát triển của các hình thức tổ chức dạy học, cách sắp xếp các hình thức tổ chức dạy học của một số tác giả, căn cứ vào kinh nghiệm của một số giáo viên chúng ta có thể quy ước chia các hình thức tổ chức dạy học ra làm ba loại tùy theo tính chất, chức năng của chúng. Đó là các HTTC sau:
Loại 1: Các hình thức tổ chức dạy học nhằm tìm tòi tri thức, rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo.
- Theo số lượng học sinh tham gia, người ta phân chia ba hình thức cơ bản là dạy học cá nhân, dạy học theo nhóm, dạy học theo lớp.
- Thứ hai, theo thời gian tiến hành, người ta phân chia hai hình thức là dạy học theo tiết và dạy học theo buổi.
- Theo không gian tiến hành, người ta phân chia dạy học trên lớp, dạy học ngoài lớp, dạy học ngoại khóa, dạy học tham quan cơ sở thực địa, dạy học qua mạng, giờ học ảo.
- Theo tính chất tương tác hoạt động của giáo viên và học sinh có hình thức dạy học trực tiếp và dạy học gián tiếp.
- Theo mục tiêu dạy học, người ta có một số hình thức tổ chức dạy học như giờ học hình thành kiến thức lí thuyết, giờ học hình thành kĩ năng, giờ học ôn tập, giờ học hình thành các giá trị sống.
Loại 2: Các hình thức tổ chức dạy học nhằm kiểm tra và đánh giá kỹ năng, kỹ xảo.
Kiểm tra, sát hạch, thi học kỳ, thi lên lớp, thi tốt nghiệp và bảo vệ luận văn tốt nghiệp.
Loại 3: Các hình thức tổ chức dạy học có tính chất ngoại khóa.
Các nhóm khoa học của học sinh, câu lạc bộ của học sinh, các hoạt động xã hội của học sinh và hội nghị học tập của học sinh.
3.1. Phân biệt giữa hình thức tổ chức dạy học với phương pháp dạy học:
- Hình thức tổ chức dạy học là phương pháp tổ chức dạy học được hiểu theo nghĩa rộng, chúng ta có thể nhận diện qua quan sát bên ngoài.
- Phương pháp dạy học được nhận diện qua hoạt động của thầy, hoạt động của trò và mục tiêu dạy học, chúng ta phải trực tiếp dự ở trong môi trường học tập mới có thể nhận diện được.
Ví dụ: Khi đi ngang qua hay một người ngoài nhìn vào một môi trường học thì chúng ta có thể nhận ra ngay hình thức tổ chức dạy học trong môi trường ấy là gì: học theo lớp, nhóm, dạy kèm…nhưng phải khi tham gia dự giờ lớp học ấy, nhóm học ấy chúng ta mới biết được chính xác phương pháp dạy học ở đây là gì: trực quan, thuyết trình giảng giải hay tình huống.
Hình thức tổ chức giáo dục được tổ chức theo trình tự và chế độ nhất định nhằm thực hiện các nhiệm vụ giáo dục: Hình thành ở người được giáo dục ý thức và tình cảm tích cực đối với các chuẩn mực xã hội, đặc biệt là hành vi và thói quen hành vi phù hợp với các chuẩn mực đó. Thường thường có những hình thức tổ chức giáo dục: lên lớp( chủ yếu về các môn đạo đức và giáo dục công dân), thảo luận ngoại khóa, tham quan, thực hành… về các chủ đề giáo dục, tự giáo dục, giúp đỡ riêng….Các hình thức tổ chức giáo dục được thực hiện theo phạm vi toàn trường, toàn lớp, từng nhóm, từng cá nhân với sự tham gia trực tiếp hay gián tiếp của nhà giáo.
| Hình thức tổ chức dạy học | Hình thức tổ chức giáo dục | |
| Mục đích | Đạt mục tiêu dạy học | Thực hiện các nhiệm vụ giáo dục |
| Phạm vi | Toàn trường, lớp, nhóm, cá nhân… | Toàn trường, lớp, nhóm, cá nhân… |
| Đối tượng tham gia | Người học và người dạy trực tiếp | Người học với sự tham gia trực tiếp hay gián tiếp của nhà giáo |
| Nội dung | Nội dung nhất định, theo một trình độ nhất định | Nội dung uyển chuyển, linh hoạt hơn |
| Không gian, thời gian | Cố định | Không cố định |
Giờ học trên lớp là hình thức tổ chức dạy học phổ biến hiện nay. Là hình thức tổ chức dạy học cơ bản, có nhiều khía cạnh tích cực. Nó đáp ứng được tốt nhất những yêu cầu của giáo dục học và tâm lý học, những yêu cầu này xuất phát từ quy luật của quá trình lĩnh hội tài liệu học tập.
- Khái niệm
Giờ học trên lớp là hình thức tổ chức dạy học tương đối phổ biến, trong đó giáo viên tiến hành dạy cho một số lượng lớn học sinh nhất định có cùng trình độ, ở một địa điểm, một không gian và một khoảng thời gian nhất định (thường được tính theo đơn vị tiết học), thực hiện một đơn vị bài học nhất định nhằm thực hiện một hoặc một số mục tiêu dạy và học cụ thể.
Hình thức tổ chức dạy học giờ học trên lớp được tổ chức theo đơn vị lớp và bài.
Lớp là hình thức học sinh được chia thành các lớp. Học sinh trong mỗi lớp có trình độ phát triển tương đương nhau về tâm lý sinh lý và trí tuệ.
Bài là đơn vị cơ bản cấu tạo nội dung dạy học. Nội dung học được cấu tạo thành chương trình. Mỗi chương trình gồm nhiều môn học. Mỗi môn học được chia cho trình độ lớp học, bậc học. Nội dung học mỗi bậc học gồm một số chương. Mỗi chương gồm một số bài học nhất định. Các học sinh trong một lớp học được học theo một chương trình chung.
Trong giờ học trên lớp có các dạng tương tác giữa giáo viên và học sinh. Đó là tương tác giáo viên với toàn lớp, tương tác giữa giáo viên với từng học sinh, giữa giáo viên với từng nhóm, giữa các nhóm học sinh với nhau, giữa các học sinh với nhau.
Dựa vào nhiệm vụ chính của giờ học, người ta chia giờ học trên lớp thành một số kiểu giờ học sau:
- Giờ học hình thành kiến thức mới: Giờ học này có nhiệm vụ chính là giúp học sinh hình thành kiến thức lý thuyết mới.
- Giờ học luyện tập hoặc thực hành: Loại giờ học này có nhiệm vụ chính là hình thành kỹ năng, kỹ xảo và phương thức hoạt động.
- Giờ học ôn tập: Loại giờ học này có nhiệm vụ chính là củng cố, hệ thống hóa và khái quát hóa kiến thức đã học theo các mô hình, sơ đồ, bảng, biểu…
- Giờ học kiểm tra: Loại giờ học này có nhiệm vụ là tiến hành kiểm tra nhằm thu thập các thông tin ngược về quá trình học tập của học sinh.
- Giờ học hình thành giá trị đạo đức, lối sống : Loại giờ học này chú trọng đến nhiệm vụ hình thành các giá trị đạo đức công dân, lối sống, hành vi,… cho học sinh là chính.
- Giờ học hỗn hợp: Loại giờ học này có thể thực hiện cùng một lúc một số nhiệm vụ dạy học chính.
- Lợi thế.
- Về giáo viên:
– Giáo viên cùng một lúc có thể cung cấp kiến thức cho số đông học sinh.
– Giáo viên đóng vai trò chủ đạo nên dễ đảm bảo thời gian.
– Giáo viên dễ quản lý, bao quát, theo dõi học sinh.
– Giáo viên dễ sử dụng các phương tiện dạy học.
- Về học sinh:
– Phù hợp với sự phát triển tự nhiên của học sinh.
– Học sinh dễ tập trung chú ý.
- Về nội dung:
– Nội dung dạy học đảm bảo tính hệ thống.
– Nội dung dạy học đảm bảo tính chuẩn mực.
Ngoài ra, hình thức tổ chức dạy học giờ học trên lớp sẽ đảm bảo cho việc dạy và học tiến hành có mục tiêu, có kế hoạch, có hệ thống. Hình thức tổ chức dạy học này vừa đào tạo được một số lượng lớn nhân lực cùng trình độ theo yêu cầu xã hội vừa làm giảm chi phí dạy học và nâng cao hiệu quả dạy học. Đồng thời tạo điều kiện cho việc lập kế hoạch, chương trình môn học, đảm bảo sự thống nhất trong cả nước.
- Thách thức.
- Về giáo viên:
– Giáo viên phải dạy theo đúng hệ thống các bài học theo trật tự đã quy định.
– Giáo viên khó quan tâm đến từng đối tượng học sinh.
– Giáo viên khó thu nhận thông tin ngược từ mỗi học sinh.
– Giáo viên phải làm việc nhiều.
- Về học sinh:
– Học sinh dễ học tập một cách thụ động.
– Học sinh khó có cơ hội bộc lộ cá tính, sở trường riêng.
- Về nội dung:
– Nội dung cũng như kiến thức khó phù hợp với trình độ học tập của các em học sinh khác nhau trong cùng một lớp.
– Nội dung dạy khó phù hợp với học sinh ở các vùng miền khác nhau.
Để áp dụng tốt giờ học trên lớp trong quá trình dạy học ta cần phải nắm vững được các khâu của quá trình dạy học, xây dựng cấu trúc của giờ học trên lớp cũng như chuẩn bị cho giờ học trên lớp.
- Các khâu của dạy học trên lớp
Đảm bảo mặt bằng chung: Mục đích của khâu này là nhằm di chuyển sự chú ý của học sinh từ ngoài giờ học vào trong giờ học. Nhiệm vụ phải làm trong khâu này là ổn định tổ chức lớp, kiểm tra tình hình lớp và việc chuẩn bị bài ở nhà của học sinh. Đối với những giờ học đầu tiên của môn học ở một lớp, ở khâu này giáo viên còn có nhiệm vụ là thống nhất những quy định (quy ước) làm giữa việc giữa giáo viên và học sinh trong các giờ học của môn học đó.
Động cơ và mục đích: Bước này có nhiệm vụ hình thành tâm thế và tính sẵn sàng học tập cho học sinh, hình thành nhu cầu học tập nhằm chuẩn bị cho học sinh tính tích cực hoạt động học tập ở những bước tiếp theo. Có nhiều kỹ thuật kích thích học sinh học tập như: sử dụng tình huống (nhận thức hoặc thực tiễn), kể chuyện hoặc lấy những ví dụ, những cách giải quyết của con người trong thực tiễn.
Làm việc với nội dung mới: Bước này có nhiệm vụ hình thành kiến thức lý thuyết mới cho học sinh. Có nhiều cách để thực hiện. Thông thường có thể đi theo con đường diễn dịch hoặc quy nạp. Có thể thông qua một ví dụ điển hình, một con đường hoặc một thí nghiệm điển hình để dẫn dắt học sinh hình thành kiến thức mới. Cũng có thể hình thành kiến thức mới dựa trên cơ sở suy luận, so sánh một tri thức đã biết với kiến thức mới nếu chúng có những dấu hiệu tương tự, có thể sử dụng được cách so sánh.
Luyện tập và củng cố: Bước này có nhiệm vụ hình thành kỹ năng, kỹ xảo (năng lực hoạt động cho học sinh). Có nhiều cách để tiến hành khâu này. Mức độ thấp nhất là sử dụng những bài tập có tính bắt chước, làm theo mẫu. Mức độ cao hơn, có thể cho học sinh những bài tập vận dụng kiến thức đã biết để hình thành một cách làm. Ở mức cao nhất, có thể cho học sinh giải quyết những bài tập thực hành sáng tạo nhằm giúp học sinh hình thành năng lực giải quyết vấn đề một cách tổng hợp. Sau khi hình thành kỹ năng kỹ sảo là củng cố tri thức lý thuyết vừa lĩnh hội hoặc củng cố kỹ năng kỹ xảo vừa được hình thành ở học sinh. Có một số kỹ thuật tiến hành ở bước này như sử dụng bài luyện tập, bài học vận dụng, giải quyết tình huống nhận thức, tình huống thực tiễn hoặc các nhiệm vụ có trong thực thiễn. Sau đó giáo viên hệ thống hóa, khái quát hóa những kiến thức đã học.
Kiểm tra-đánh giá: Có nhiệm vụ kiểm tra, thu thập thông tin ngược nhằm điều chỉnh quá trình dạy học. Bước này có thể được đan xen với các khâu trên trên hoặc ở đầu giờ học, cuối giờ học. Có nhiều cách kiểm tra như có thể quan sát trực tiếp hoạt động của học sinh, có thể đặt câu hỏi kiểm tra một vài học sinh để có nhận định chung về cả lớp. Có thể kiểm tra bằng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm. Cũng có thể kiểm tra viết hoặc vấn đáp nhanh ngay trong giờ học. Có nhiều hình thức kiểm tra , đánh giá như kiểm tra nói, viết, thực hành, trắc nghiệm, kiểm tra trực tiếp hoặc gián tiếp.
Tổng kết, giao việc về nhà: nhiêm vụ của khâu này là tổng kết và giáo viên giao bài tập công việc về nhà cho học sinh
- Xây dựng cấu trúc giờ học trên lớp
Tùy theo mỗi kiểu giờ học trên lớp, có thể lựa chọn số bước dạy học và tự sắp xếp các bước đó theo theo trật tự nhất định, sao cho thực hiện tốt nhiệm vụ dạy học của mỗi giờ học. Như vây, ở mỗi kiểu giờ học, tùy thuộc điều kiện cụ thể, tùy thuộc trình độ và kỹ thuật dạy học của giáo viên sẽ có vô số kiểu cấu trúc giờ học khác nhau.
Ví dụ: Giờ học hỗn hợp(loại giờ học này có thể thực hiện cùng một lúc một số nhiệm vụ dạy học chính cùng một lúc) thường gồm các bước:
- Đảm bảo mặt bằng chung.
- Động cơ và mục đích.
- Làm việc với nội dung mới.
- Luyện tập và củng cố.
- Kiểm tra và đánh giá.
- Tổng kết- giao việc về nhà.
- Chuẩn bị cho giờ học trên lớp
Để thực hiện tốt giờ học trên lớp giáo viên cần thực hiện tốt các bước chuẩn bị sau:
- Lập kế hoạch dạy học.
- Xây dựng sơ đồ dạy học và những điều kiện cần thiết cho việc dạy học.
- Thiết lập giáo án (bộ giáo án). Khi thiết kế giáo án cần chú ý đến nhiệm vụ, các điều kiện tiến hành, đặc điểm học sinh nhằm xác định nhịp độ dạy học phù hợp.
- Tổ chức thực hiện trên lớp theo giáo án thiết kế, chú ý xử lý các tình huống dạy học ngoài dự kiến, vấn đề giao tiếp sư phạm.
- Sau giờ học trên lớp: Tổ chức rút kinh nghiệm và đánh giá kết quả học tập của học sinh theo các bộ chuẩn đánh giá học lực và kiến thức của học sinh. Nêu ra những điều chỉnh cần thiết, những kinh nghiệm cần rút ra, ghi nhật ký dạy học. Việc này có thể tiến hành theo nhóm(nếu có người dự) hoặc cá nhân, có thể và nên thu thập thông tin từ phía học sinh thông qua các phiếu hỏi.
Học tập ở nhà hay tự học
Học tập ở nhà hay tự học là một hình thức tổ chức dạy học trong đó học sinh tiến hành hoạt động học tập ngoài giờ học trên lớp bằng sự tự giác và nỗ lực học tập của cá nhân, theo một kế hoạch đặt ra mà không có giáo viên dạy trực tiếp.
Hình thức tổ chức này thường được tiến hành ở nhà, ở thư viện, tại thực địa. Việc học tập thường được tiến hành bằng phương pháp tự học, tự nghiên cứu.
Trong hoàn cảnh hiện nay, khi mục tiêu hình thành và giáo dục con người năng động, sáng tạo, có bản sắc, đề cao tự học trong xã hội học tập suốt đời thì hình thức dạy học này ngày càng được chú trọng.
- Lợi thế
- Rèn luyện khả năng làm việc tự lực, khả năng khám phá và tư duy sáng tạo cho học sinh.
- Học sinh có thể xem xét đúng sức học và kiểm tra đúng trình độ của bản thân.
- Học sinh chủ động linh hoạt về mặt thời gian, không gian và khả năng tập trung cao hơn.
- Thách thức
- Tính thụ động của học sinh, lười đọc sách ở nhà.
- Học sinh không biết sắp xếp thời gian tự học hợp lí.
- Có nhiều cám dỗ thông thường: tivi, điện tử, giải trí…
Để tự học có hiệu quả, khi sử dụng hình thức này, giáo viên cần chú ý một số vấn đề sau:
Một là, chỉ sử dụng hình thức này khi học sinh đã có một ít kiến thức để có thể tự lực hoàn thành nhiệm vụ tự học mà không cần sự có mặt trực tiếp của giáo viên.
Hai là, nên sử dụng hình thức này khi học sinh cần ôn bài cũ, khi chuẩn bị bài mới, khi giải quyết các bài tập vận dụng hoặc bài tập sáng tao.
Ba là, để tự học có hiệu quả, giáo viên cần chú ý giao nhiệm vụ hoặc bài tập nhận thức rõ ràng, dễ hiểu và phù hợp với khả năng nhận thức của học sinh; Phải hình thành ý thức và thói quen tự học, rèn luyện hệ thống kỹ năng tự học; Rèn luyện khả năng lập kế hoạch học tập.
hình thức tổ chức dạy học nhóm
- Dạy học theo nhóm là một hình thức tổ chức dạy học, trong đó HS của một lớp học được chia thành các nhóm nhỏ trong khoảng thời gian giới hạn, mỗi nhóm tự lực hoàn thành các nhiệm vụ học tập trên cơ sở phân công và hợp tác làm việc. Kết quả làm việc của nhóm sau đó được trình bày và đánh giá trước toàn lớp. (Ngô Thu Dung, Tập bài giảng lý luận dạy học, Hà Nội – 2008)
Số lượng HS trong một nhóm thường khoảng 4 -6 HS. Nhiệm vụ của các nhóm có thể giống nhau hoặc mỗi nhóm nhận một nhiệm vụ khác nhau, là các phần trong một chủ đề chung.
Dạy học theo nhóm thường được áp dụng để đi sâu, vận dụng, luyện tập, củng cố một chủ đề đã học, nhưng cũng có thể để tìm hiểu một chủ đề mới. Trong các môn khoa học tự nhiên, công việc nhóm có thể được sử dụng để tiến hành các thí nghiệm và tìm các giải pháp cho những vấn đề được đặt ra.Trong các môn nghệ thuật, âm nhạc, các môn khoa học xã hội, các đề tài chuyên môn có thể được xử lý độc lập trong các nhóm, các sản phẩm học tập sẽ được sẽ tạo ra. Trong môn ngoại ngữ có thể chuẩn bị các trò chơi đóng kịch,…
Ở mức độ cao, có thể đề ra những nhiệm vụ cho các nhóm HS hoàn toàn độc lập xử lý các lĩnh vực đề tài và trình bày kết quả của mình cho những HS khác ở dạng bài giảng.
F:\TÀI LIỆU ĐÃ LƯU\NĂM 2021\Tạo động lực VNPT/ Phân tích ưu điểm, hạn chế của một số hình thức tổ chức dạy học ở tiểu học
