Giám sát HĐND cấp xã từ thực tiễn huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng
1. Tính cấp thiết của đề tài
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nói: “Cấp xã gần gũi nhân dân nhất, là nền tảng của hành chính. Cấp xã làm được việc thì mọi công việc đều xong xuôi. Cấp xã là nơi hằng ngày chính quyền gắn bó, tiếp xúc mật thiết với nhân dân, là nơi bắt nguồn cho các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật Nhà nước, đồng thời chính từ đây, các chủ trương, chính sách đó đi vào cuộc sống của nhân dân.
Sau khi tổng kết thực tiễn mô hình thí điểm không tổ chức HĐND ở huyện, quận, phường cho thấy rằng, việc thực hiện không tổ chức HĐND là chưa phù hợp với tình hình thực tế của nước ta trong giai đoạn hiện nay.
Tuy nhiên, qua thực tiễn hoạt động theo chức năng, vị trí, vai trò, đặc biệt là việc giám sát của HĐND nói chung và HĐND cấp xã nói riêng có nhiều chuyển biến rõ nét. Nhưng theo đánh giá của nhiều nhà khoa học, nhiều báo cáo chính thức, hoạt động của HĐND các cấp nói chung và hoạt động của HĐND cấp xã nói riêng vẫn còn nhiều hạn chế, tồn tại, hoạt động còn mang tính hình thức. Cụ thể hơn tại địa phương tôi đang công tác và sinh sống ở huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng, là một huyện duy nhất của thành phố Đà Nẵng vẫn có HĐND cấp xã từ khi thực hiện thí điểm không tổ chức HĐND cấp huyện, quận, phường. Nhưng trong thời gian qua, hoạt động của HĐND 11 xã trên địa bàn huyện Hòa Vang, đặc biệt là việc giám sát vẫn đạt được nhiều kết quả đáng kể, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế, bất cập như: Nhận thức của một số Cấp ủy Đảng, chính quyền, các ban ngành đoàn thể và nhân dân về vị trí, vai trò giám sát của HĐND chưa được quan tâm đúng mức, toàn diện, chưa làm tốt công tác phối hợp trong giám sát; chính bản thân HĐND cũng chưa quan tâm đúng mức, còn chung chung, hình thức, chưa đi vào chiều sâu, còn qua loa, hiệu quả giám sát chưa cao, chưa đưa ra được các vấn đề mấu chốt để giám sát; việc thực hiện kiến nghị của cơ quan giám sát chưa nghiêm khắc; các cơ quan, đơn vị, tổ chức và cá nhân chịu sự giám sát chưa thực sự coi trọng công tác giám sát của HĐND. Bên cạnh đó, cơ cấu đại biểu HĐND chưa hợp lý, trình độ năng lực của đại biểu chưa tương xứng và đáp ứng kịp với yêu cầu nhiệm vụ giám sát trong tình hình mới, quy định của pháp luật chưa cụ thể rõ ràng và chưa thật sự phù hợp với thực tiễn ở địa phương thời gian dài nhưng không được nghiên cứu sửa đổi bổ sung. Mặt khác, phần lớn đại biểu trong HĐND cấp xã là cán bộ, công chức của xã, cán bộ thôn, các chức danh chủ chốt trong HĐND lại kiêm nhiệm. Cơ sở vật chất, điều kiện tổ chức giám sát chưa đáp ứng. Nhưng, từ khi thực hiện Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015 ra đời, Hội dồng nhân dân cấp xã có thêm hai Ban Kinh tế xã hội và Ban Pháp chế, việc giám sát có phần được tăng cường nhiều hơn, tốt hơn, nhưng vẫn còn pha đợt, chưa được thường xuyên, chưa chuyên sâu và chưa chuyên đề hơn.
Vì vậy, từ thực trạng nêu trên cho thấy rằng, việc đi sâu nghiên cứu thực trạng giám sát của HĐND cấp xã trên địa bàn huyện Hòa Vang có ý nghĩa sâu sắc. Xuất phát từ cách đặt vấn đề nêu trên tôi lựa chọn đề tài “Giám sát HĐND cấp xã từ thực tiễn huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng”làm đề tài luận văn Thạc sĩ Luật Hiến pháp và Luật Hành chính.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu: Luận văn có mục đích tổng quát là xây dựng luận cứ khoa học cho việc đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả giám sát của HĐND cấp xã huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng nói riêng, ở một số địa bàn cấp huyện có điều kiện tương đồng với huyện Hòa Vang nói chung.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
– Nghiên cứu làm sáng tỏ các khía cạnh lý luận về giám sát của HĐND cấp xã trong bộ máy nhà nước.
– Đánh giá thực trạng, chỉ ra những ưu điểm và hạn chế, bất cập trong giám sát của HĐND cấp xã tại huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng, giai đoạn từ 2011 đến nay.
– Đề xuất quan điểm và giải pháp nâng cao hiệu quả giám sát của HĐND cấp xã tại huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng và ở một số địa bàn có điều kiện tương đồng với huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
– Các quan niệm khoa học về giám sát của HĐND các cấp và HĐND cấp xã.
– Các quy định pháp luật về giám sát của HĐND cấp xã.
– Thực tiễn giám sát của HĐND cấp xã tại huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng.
– Kinh nghiệm giám sát của HĐND cấp xã tại một số địa phương khác.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
–Phạm vi nội dung: Nghiên cứu các vấn đề lý luận, pháp luật về HĐND cấp xã, giám sát của HĐND cấp xã và thực tiễn giám sát HĐND cấp xã của huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng, từ đó đề xuất các quan điểm và giải pháp để nâng cao hiệu quả giám sát của HĐND cấp xã nói chung và HĐND cấp xã tại huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng nói riêng hiện nay.
– Phạm vi không gian: Luận văn tập trung nghiên cứu về giám sát HĐND cấp xã từ thực tiễn của 11 xã trên địa bàn huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng. Luận văn có tìm hiểu kinh nghiệm giám sát của HĐND cấp xã ở một số địa phương khác tại huyện Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam giáp ranh với huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng.
– Phạm vi thời gian: Luận văn khảo sát, nghiên cứu thực tiễn giám sát của HĐND cấp xã tại huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng trong giai đoạn từ 2011 đến 2017. Các kiến nghị, đề xuất của luận văn hướng tới nâng cao hiêu quả giám sát của HĐND cấp xã trong thời gian đến năm 2020.
5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
5.1. Phương pháp luận: Luận văn dựa trên phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật lịch sử và chủ nghĩa duy vật biện chứng của chủ nghĩa Mác – Lê Nin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng, Nhà nước ta về quyền lực nhân dân, về vai trò, chức năng của nhà nước và pháp luật, về đổi mới tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay.
5.2. Phương pháp nghiên cứu: Trong quá trình nghiên cứu, luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể như: Phương pháp phân tích – tổng hợp; phương pháp điều tra, thu thập thông tin, thống kê; phương pháp lịch sử; phương pháp so sánh; phương pháp định tính; phương pháp khảo cứu tài liệu, lượng hóa các số liệu; phương pháp quan sát thực tiễn.
Các phương pháp trên được sử dụng để hệ thống hóa quan điểm và các VBQPPL hiện hành về giám sát của HĐND cấp xã, tập hợp và đánh giá số liệu về giám sát của HĐND cấp xã tại huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng, xây dựng các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả giám sát của HĐND cấp xã.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
6.1. Ý nghĩa lý luận: Luận văn góp phần làm sáng tỏ một số khía cạnh lý luận về giám sát của HĐND cấp xã như khái niệm, đặc điểm, vai trò giám sát của HĐND, chủ thể, đối tượng, nội dung, hình thức, trình tự giám sát của HĐND cấp xã cũng như các yếu tố ảnh hưởng tới giám sát của HĐND cấp xã.
6.2. Ý nghĩa thực tiễn: Luận văn góp phần nâng cao nhận thức và hành động trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo, thực hiện hoạt động giám sát của HĐND cấp xã ở huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng.
7. Cơ cấu của luận văn
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, nội dung luận văn được kết cấu thành ba chương:
Chương 1: Những vấn đề lý luận và pháp luật về giám sát của HĐND cấp xã.
Chương 2: Thực trạng giám sát của HĐND cấp xã tại huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng.
Chương 3: Quan điểm và giải pháp nâng cao hiệu quả giám sát của HĐND cấp xã từ thực tiễn huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng.
CHƯƠNG 1
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ GIÁM SÁT
1.1.1. Khái niệm giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã
1.1.1.1. Khái quát về Hội đồng nhân dân cấp xã
Ở Việt Nam, HĐND là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân, do Nhân dân địa phương bầu ra, chịu trách nhiệm trước Nhân dân địa phương và cơ quan nhà nước cấp trên (Điều 113, Hiến pháp 2013).
Chính quyền địa phương ở xã là cấp chính quyền địa phương gồm có HĐND và UBND.
HĐND nói chung, HĐND cấp xã nói riêng có những tính chất:
– Tính quyền lực nhà nước
– Tính đại diện
– Chức năng quyết định những vấn đề quan trọng ở địa phương
– Chức năng bảo đảm thực hiện các quy định và quyết định của cơ quan nhà nước cấp trên và trung ương ở địa phương
– Chức năng giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã
1.1.1.2. Quan niệm về giám sát và giám sát của Hội đồng nhân dân
Theo Từ điển Luật học thì “giám sát là sự theo dõi, quan sát hoạt mang tính chủ động, thường xuyên, liên tục và sẵn sàng tác động bằng các pháp tích cực để buộc và hướng hoạt động của đối tượng chịu sự giám đúng quỹ đạo, quy chế nhằm đạt được mục đích, hiệu quả đã định từ trước, bảo cho pháp luật được tuân theo nghiêm minh.”
Căn cứ các cách hiểu nêu trên, giám sát có những đặc trưng:
– Giám sát luôn gắn với một chủ thể nhất định, có quyền thực hiện việc theo dõi, xem xét kiểm tra và đưa ra những nhận định.
– Giám sát bao giờ cũng cần hai giai đoạn chủ yếu: giai đoạn theo dõi, xem xét, giám sát, kiểm tra và đánh giá, đưa ra kết luận, trong đó, giai đoạn theo dõi, xem xét, giám sát, kiểm tra là khâu rất quan trọng.
– Giám sát luôn gắn với một đối tượng cụ thể.
– Giám sát được tiến hành trên những căn cứ do pháp luật quy định.
– Giám sát thể hiện quan hệ giữa các chủ thể tham gia vào hoạt động giám sát.
– Giám sát là hoạt động có tính mục đích, nhằm đưa ra được những nhận định chính xác của chủ thể giám sát đối với hoạt động của đối tượng chịu sự giám sát.
1.1.1.3. Quan niệm về giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã
Giám sát của HĐND cấp xã là tổng thể các hoạt động của HĐND cấp xã, của TT HĐND cấp xã, các Ban của HĐND cấp xã và các đại biểu HĐND cấp xã nhằm theo dõi, xem xét, đánh giá hoạt động của các cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát trong việc thi hành Hiến pháp, luật, pháp lệnh và các văn bản của cơ quan nhà nước cấp trên và trong việc thực hiện nghị quyết của HĐND cấp xã.
1.1.2. Đặc điểm giám sát của Hội đồng nhân cấp xã
Thứ nhất, giám sát của HĐND cấp xã có tính quyền lực nhà nước.
Thứ hai, giám sát của HĐND cấp xã được thực hiện bởi tập thể HĐND, TT HĐND, hai Ban của HĐNDvà các đại biểu HĐND cấp xã.
Thứ ba, giám sát của HĐND cấp xã là dân chủ, công khai minh bạch và có tính chủ động.
Thứ tư, giám sát của HĐND cấp xã gắn liền với các đối tượng giám sát cụ thể.
– TT HĐND, UBND cấp xã và các ban ngành thuộc UBND
Ngoài ra, khi xét thấy cần thiết, HĐND cấp xã tiến hành giám sát hoạt động của cơ quan, tổ chức, cá nhân khác ở địa phương
1.1.3. Vai trò giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã
1.1.3.1. Giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã góp phần đảm bảo quyền con người, quyền công dân, phát huy dân chủ tại địa bàn cơ sở.
1.1.3.2. Giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã là một kênh quan trọng để kiểm soát quyền lực nhà nước, phòng chống quan liêu, tham nhũng, bảo đảm quyền lực nhân dân.
1.1.3.3. Giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của chính quyền nhà nước cấp xã, phát huy năng lực của Hệ thống chính trị cơ sở, phúc đáp mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội tại địa phương.
1.2.1. Chủ thể giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã
Chủ thể giám sát của HĐND là những chủ thể được trao quyền nhằm thực hiện các chức năng giám sát theo quy định của pháp luật nhằm đảm bảo các hoạt động quản lý nhà nước ở cấp xã đi đúng định hướng đặt ra.
1.2.2. Đối tượng giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã
Theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015, đối tượng giám sát của HĐND cấp xã bao gồm:
– TT HĐND, UBND cấp xã và các ban ngành thuộc UBND cấp xã;
– Chủ tịch HĐND, UBND, trưởng ban ngành thuộc UBND cấp xã.
1.2.3. Nội dung giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã
Căn cứ Điều 5 Luật hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND năm 2015 và Điều 87 Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015, HĐND cấp xã thực hiện quyền giám sát với các nội dung như sau:
Một là, giám sát việc tuân theo Hiến pháp và pháp luật ở địa phương;
Hai là, giám sát việc thực hiện Nghị quyết của HĐND cấp xã
Ba là, giám sát hoạt động của TT HĐND, UBND cùng cấp và Ban của HĐND cấp mình.
Bốn là, giám sát hoạt động ban hành văn bản quy phạm pháp luật của Ủy ban nhân dân cùng cấp
Như vậy, nội dung giám sát của HĐND cấp xã rất rộng, bao quát toàn bộ hoạt động quản lý nhà nước trên tất cả các lĩnh vực của đời sống kinh tế – xã hội, quốc phòng – an ninh, xây dựng củng cố chính quyền thực hiện pháp luật, bảo đảm phát huy quyền làm chủ của nhân dân tại cấp xã.
1.2.4. Hình thức giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã
Hình thức giám sát được hiểu là cách thức giám sát mà HĐND cấp xã áp dụng để giám sát các đối tượng theo quy định của pháp luật.
Theo Điều 87 Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015 và Điều 57 Luật hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND năm 2015, thì HĐND cấp xã thực hiện quyền giám sát thông qua các hình thức:
Thứ nhất, HĐND thực hiện việc xem xét các báo cáo hằng năm, báo cáo nửa năm và báo cáo chuyên đề của TT HĐND, UBND cùng cấp.
Thứ hai, xem xét báo cáo của UBND cùng cấp về tình hình thi hành Hiến pháp, VBQPPL của cơ quan nhà nước cấp trên và nghị quyết HĐND cùng cấp.
Thứ ba, xem xét việc ban hành văn bản của UBND.
Thứ tư, xem xét chất vấn và trả lời chất vấn của chủ tịch UBND, Phó chủ tịch UBND, Ủy viên UBND cùng cấp tại kỳ họp.
Thứ năm, thành lập đoàn giám sát về một vấn đề nhất định khi xét thấy cần thiết.
Thứ sáu, lấy phiếu tín nhiệm, bỏ phiếu tín nhiệm đối với những người giữ chức vụ do HĐND cấp xã bầu theo quy định. Đây là hình thức quan trọng nhằm tăng cường tính tích cực, phấn đấu của các chủ thể chịu giám sát.
1.2.5. Trình tự, thủ tục giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã
Để thực hiện chức năng giám sát chính xác, nhanh chóng và kịp thời thì quá trình giám sát của HĐND cấp xã cần phải được thực hiện theo đúng trình tự, thủ tục quy định, cụ thể:
Một là, TT HĐND cấp xã dự kiến chương trình giám sát hằng năm của HĐND cấp xã trên cơ sở đề nghị của hai Ban của HĐND cấp xã, các đại biểu HĐND cấp xã, Ủy ban MTTQVN cấp xã và các kiến nghị của cử tri địa phương trình HĐND cấp xã xem xét quyết định tại kỳ họp giữa năm của năm trước.
Hai là, HĐND cấp xã quyết định chương trình giám sát hằng năm của mình theo trình tự sau:
+ TT HĐND cấp xã trình bày tờ trình về dự kiến chương trình giám sát tại kỳ họp HĐND cấp xã;
+ HĐND cấp xã biểu quyết thông qua chương trình giám sát của HĐND cấp xã tại kỳ họp HĐND cấp xã.
Ba là, TT HĐND cấp xã ban hành kế hoạch và tổ chức thực hiện chương trình giám sát của HĐND cấp xã, trừ trường hợp tổ chức giám sát chuyên đề.
Bốn là, TT HĐND cấp xã báo cáo kết quả thực hiện chương trình giám sát hằng năm của HĐND tại kỳ họp giữa năm sau của HĐND cấp xã
1.3.1. Mức độ nhận thức về vị trí, vai trò giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã
1.3.2. Mức độ hoàn thiện của pháp luật về giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã
1.3.3. Mức độ hợp lý về cơ cấu giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã
1.3.4. Các nguồn lực của giám sát Hội đồng nhân dân cấp xã
1.3.5. Mức độ đồng thuận xã hội, sự ủng hộ của nhân dân và sự phối hợp của các thiết chế trong Hệ thống chính trị cơ sở
THỰC TRẠNG GIÁM SÁT CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN CẤP XÃ TẠI HUYỆN HÒA VANG, THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG
2.1.1. Đặc điểm địa lý, dân cư, tình hình kinh tế- xã hội tại huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng
2.1.2. Quyết tâm chính trị của Đảng bộ và nhân dân huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng trong việc giám sát của HĐND cấp xã
Trong thời gian qua, với quyết tâm chính trị của Đảng bộ, chính quyền nhân dân thành phố Đà Nẵng nói chung và 11 xã tại huyện Hòa Vang nói riêng với mục tiêu thực hiện nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, phát huy quyền làm chủ của nhân dân, bảo đảm quyền lực thuộc về nhân dân.
Nhiều chương trình, hoạt động giám sát của HĐND cấp xã tại các xã của Huyện Hòa Vang luôn được các cấp chính quyền hết sức quan tâm.
Bên cạnh đó, với sự quan tâm đầu tư nguồn lực cho công tác giám sát tại cấp xã như phân bổ kinh phí, bố trí nhân sự, cơ sở vật chất, nguồn lực cho HĐND cấp xã đảm bảo theo quy định;tiến hành thanh tra, kiểm tra và giải quyết những tồn tại hạn chế sau khi giám sát.
2.1.3. Mức độ đầu tư về nguồn lực cho công tác giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã tại huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng
Một là, về phân bổ kinh phí hoạt động: Huyện ủy Hòa Vang và các cấp chính quyền đã dành sự quan tâm cho hoạt động của HĐND cấp xã nói chung và hoạt động giám sát nói riêng tạo điều kiện tối đa để phát huy hết vai trò của mình, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động.
Hai là, về yếu tố con người: Thường xuyên tổ chức các chuyên đề, các lớp đào tạo bồi dưỡng để nâng cao trình độ nhận thức, hiểu biết cho cán bộ làm công tác giám sát tại địa phương.
Ba là, yếu tố về cơ sở vật chất – hạ tầng: Đầu tư xây mới các trụ sở làm việc, nhà hội trường, tu bổ, sửa chữa cơ sở hạ tầng tại địa phương đã bị hư hỏng để tạo điều kiện tốt nhất cho đội ngũ cán bộ, công chức làm việc. Mua sắm, đầu tư thêm nhiều trang thiết bị cần thiết, khắc phục tình trạng khó khăn lâu nay trong công việc giám sát.
2.2.1. Việc ban hành Quyết định chương trình giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã theo luật định
HĐND cấp xã ban hành Quyết định chương trình giám sát định kỳ hay giám sát chuyên đề hoặc giám sát theo vụ việc được quyết định theo đề nghị của TTHĐND trình trên cơ sở kiến nghị của hai Ban HĐND, của đại biểu HĐND, của UBMTTQVN cùng cấp và ý kiến của cử tri đại phương.
Bảng 2.1. Thống kê số lượng ban hành quyết định chương trình giám sát của HĐND cấp xã tại huyện Hòa Vang năm 2011 – 2016
| Stt | Các xã thuộc huyện Hòa Vang | Giám sát định kỳ | Giám sát chuyên đề hoặc vụ việc |
| 1 | Xã Hòa Phong | 10 | 10 |
| 2 | Xã Hòa Nhơn | 10 | 12 |
| 3 | Xã Hòa Khương | 10 | 11 |
| 4 | Xã Hòa Châu | 10 | 8 |
| 5 | Xã Hòa Tiến | 10 | 11 |
| 6 | Xã Hòa Phước | 10 | 7 |
| 7 | Xã Hòa Sơn | 10 | 12 |
| 8 | Xã Hòa Liên | 10 | 10 |
| 9 | Xã Hòa Phú | 10 | 10 |
| 10 | Xã Hòa Ninh | 10 | 13 |
| 11 | Xã Hòa Bắc | 10 | 8 |
(Báo cáo của Ủy ban nhân nhân Huyện Hòa Vang giai đoạn 2011-2016)
2.2.2. Tuyên truyền, phổ biến việc giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã
– Tuyên truyền, phổ biến việc giám sát của HĐND tại trước 02 cuộc tiếp xúc cử tri, trước và sau kỳ họp
– Tuyên truyền trên hệ thống phát thanh của xã, trang thông tin điện tử của xã.
– Tuyên truyền qua các cuộc họp quân – dân chính mở rộng ở từng địa bàn dân cư, trong cuộc họp giao ban đại biểu HĐND.
– Tuyên truyền thông qua các pa nô, áp phích trong các khu dân cư của xã….
Tuy nhiên, việc tuyên truyền, phổ biến kết quả giám sát cũng như việc giải quyết các ý kiến, kiến nghị của cử tri, các cơ quan chức năng UBND xã và TT UBND xã trong thời gian qua chưa kịp thời đến với người dân. Đây cũng là một hạn chế rất lớn trong công tác tuyên truyền, phổ biến kết quả giải quyết sau khi kết thúc hoạt động giám sát.
2.2.3. Công tác phối hợp, phân công thực hiện việc giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã
Giám sát của HĐND nói chung và của HĐND cấp xã tại huyện Hòa Vang nói riêng đạt hiệu quả hay không còn tùy thuộc nhiều vào việc đồng hành cùng các cơ quan, các đơn vị thực thi pháp luật từ trung ương đến thành phố, huyện và với tổ chức chính trị các cấp trong công tác phối kết hợp thực hiện việc giám sát.
Bảng 2.2. Số liệu thống kê công tác phối hợp, phân công thực hiện việc giám sát của HĐND cấp xã thuộc Huyện Hòa Vang năm 2016-2017
| Các xã thuộc Huyện Hòa Vang | HĐND thành phố | HĐND huyện | UBMT TQVN xã | UBKT Đảng ủy xã | Thanh tra nhân dân | Các hội đoàn thể |
| Xã Hòa Phong | 5 | 3 | 10 | 5 | 7 | 9 |
| Xã Hòa Nhơn | 0 | 5 | 8 | 4 | 6 | 4 |
| Xã Hòa Khương | 3 | 3 | 8 | 0 | 4 | 5 |
| Xã Hòa Châu | 5 | 3 | 10 | 5 | 7 | 8 |
| Xã Hòa Tiến | 6 | 5 | 9 | 2 | 8 | 3 |
| Xã Hòa Phước | 0 | 2 | 7 | 5 | 1 | 3 |
| Xã Hòa Sơn | 0 | 3 | 12 | 0 | 3 | 2 |
| Xã Hòa Liên | 6 | 5 | 9 | 4 | 8 | 5 |
| Xã Hòa Phú | 4 | 4 | 8 | 3 | 5 | 8 |
| Xã Hòa Ninh | 3 | 3 | 10 | 2 | 2 | 4 |
| Xã Hòa Bắc | 2 | 2 | 6 | 2 | 0 | 1 |
(Theo báo cáo cáo công tác giám sát năm 2016 của HĐND huyện Hòa Vang)
2.2.4. Tổ chức hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã
2.2.4.1. Hoạt động giám sát tại kỳ họp của HĐND xã
– Thứ nhất, xem xét báo cáo công tác của TT HĐND, UBND;
- Thứ hai, hoạt động chất vấn và trả lời chất vấn;
– Thứ ba, bỏ phiếu tín nhiệm đối với người giữ chức vụ do HĐND bầu.
2.2.4.2. Hoạt động giám sát của Thường trực Hội đồng nhân dân cấp xã
TT HĐND cấp xã không những có nhiệm vụ triệu tập các kỳ họp của HĐND xã, kiểm tra, đôn đốc UBND cùng cấp thực hiện các nghị quyết của HĐND xã, điều hòa, phối hợp hoạt động của hai Ban HĐND xã, mà còn là một chủ thể giám sát việc tuân theo Hiến pháp và pháp luật tại địa phương của HĐND xã.
2.2.4.3. Hoạt động giám sát của các Ban của Hội đồng nhân dân xã
Căn cứ vào Nghị quyết của HĐND xã và chương trình kế hoạch hoạt động cụ thể của HĐND, các Ban đã xây dựng chương trình, kế hoạch giám sát đối với các lĩnh vực phụ trách của mình. Theo báo cáo tổng kết hoạt động của HĐND các xã tại huyện Hòa Vang nhiệm kỳ 2011-2016 và báo cáo hoạt động các Ban HĐND năm 2015, đến nay hoạt động giám sát của các Ban đã có nhiều tiến bộ đáng kể.
2.2.4.4. Hoạt động giám sát của đại biểu Hội đồng nhân dân xã
Đại biểu HĐND xã thực hiện việc giám sát thông qua các hoạt động: chất vấn những người bị chất vấn tại kỳ họp; giám sát quyết định của UBND cùng cấp; giám sát việc thi hành pháp luật ở địa phương; giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị của công dân.
Qua báo cáo đánh giá HĐND cấp xã của huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng ngày càng được nâng cao. Từ đó đã giúp cho HĐND xã thực hiện tốt chức năng giám sát của mình.
2.2.5. Điều chỉnh, bổ sung nội dung và chương trình giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã
Trong thời gian qua, HĐND 11 xã trên địa bàn huyện Hòa Vang vẫn phải điều chỉnh, bổ sung nhiều nội dung, chương trình giám sát đã được ban hành và có hiệu lực. Bởi lẻ, nhiệm vụ chính trị tại địa phương cấp xã luôn có sự thay đổi và có nhiều nhiệm vụ mới phát sinh do cấp trên giao. Vì vậy, khi có những nhiệm vụ lớn, thiết thực với nhu cầu của toàn dân thì xã phải điều chỉnh, bổ sung chương trình giám sát của HĐND cấp xã cho phù hợp.
2.2.6. Theo dõi, đôn đốc, kiểm tra việc giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã
Trong thời gian qua, hoạt động của HĐND cấp xã, đặc biệt là công tác giám sát của HĐND cấp xã tại huyện Hòa Vang luôn nhận được sự quan tâm, theo dõi, đôn đốc, kiểm tra từ cấp trên và cấp ủy. Qua đó, đã giúp cho HĐND cấp xã trên địa bàn huyện Hòa Vang thực hiện việc giám sát của mình được kịp thời hơn, đảm bảo mục đích, yêu cầu và nội dung giám sát đã đề ra, nhất là bắt đầu nhiệm kỳ 2016-2021.
2.2.7. Đánh giá, sơ kết, tổng kết rút kinh nghiệm hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã
Thực tiễn, qua công hoạt động giám sát của HĐND cấp xã tại Huyện Hòa Vang cho thấy, sau khi kết thúc các hoạt động giám sát thì bao giờ các chủ thể giám sát như TT HĐND, các Đoàn giám sát, các Ban giám sát cũng có văn bản kết luận chính thức về nội dung giám sát, sau khi có sự thảo luận nghiêm túc, thẳng thắn giữa các bên. Trong kết luận đã chỉ ra những ưu điểm, tồn tại cần khắc phục và đặc biệt đã có những kiến nghị đề xuất cho các cấp, các ngành có liên quan, cần tập trung tháo gỡ, xử lý những vướng mắc của đơn vị, đối tượng được giám sát. Đồng thời, HĐND cấp xã tại huyện Hòa Vang còn tổ chức các cuộc họp rút kinh nghiệm, để khắc phục những hạn chế, tồn tại và đánh giá hoạt động về công tác giám sát.
2.3.1. Về ưu điểm và nguyên nhân
* Ưu điểm
– Về xây dựng chương trình, kế hoạch giám sát
Hàng năm, Thường trực và các Ban HĐND cấp xã đã chủ động xây dựng kế hoạch, chương trình giám sát tại kỳ họp cuối năm cho kế hoạch năm sau; chương trình đó được kỳ họp cuối năm của HĐND thông qua bằng nghị quyết.
– Về tổ chức thực hiện chương trình giám sát
+ Trên cơ sở kế hoạch công tác, Thường trực và các Ban đã phân bố các đợt giám sát phù hợp với từng giai đoạn trong năm.
+ Để các cuộc giám sát mang lại hiệu quả thiết thực cũng như đảm bảo quy trình đã đề ra, đoàn giám sát đã chủ động xây dựng nội dung, mục đích, yêu cầu giám sát gửi trước cho các đơn vị chịu giám sát ít nhất 10 ngày.
+ Khi kết thúc các đợt giám sát bao giờ đoàn giám sát cũng có văn bản kết luận chính thức về nội dung giám sát, sau khi có sự thảo luận nghiêm túc, thẳng thắn giữa các bên.
+ Sau giám sát Thường trực và các Ban HĐND đã theo dõi đôn đốc các đơn vị liên quan thực hiện những nội dung mà đoàn giám sát kiến nghị và có báo cáo cụ thể việc thực hiện của các đơn vị đó trong kỳ họp HĐND cuối năm.
– Việc phối hợp trong công tác giám sát
HĐND xã đã chú trọng đến sự phối hợp với các cấp, các cơ quan, ban, ngành nhằm tạo điều kiện thuận lợi về nội dung thông tin, cơ sở vật chất phục vụ cho giám sát, cũng như giúp HĐND cấp xã có cách đánh giá khoa học, khách quan, chính xác các vấn đề giám sát.
* Nguyên nhân của ưu điểm
Một là, Luật hoạt động giám sát Quốc hội và HĐND năm 2015, Quy chế hoạt động của HĐND quy định về hoạt động giám sát của HĐND, TT HĐND, Ban của HĐND và đại biểu HĐND là cơ sở pháp lý quan trọng để HĐND cấp xã ở Huyện Hòa Vang triển khai thực hiện hoạt động giám sát có kết quả.
Hai là, Các hội nghị ban chấp hành, giao ban…, TT HĐND, lãnh đạo các Ban của HĐND được mời tham dự để HĐND báo cáo kết quả hoạt động cũng nắm bắt kịp thời các các nhiệm vụ chính trị của địa phương, giúp cho hoạt động của HĐND nói chung, hoạt động giám sát của HĐND cấp xã nói riêng gắn và phục vụ có hiệu quả nhiệm vụ phát triển kinh tế, xã hội của địa phương.
Ba là, TT HĐND, các Ban HĐND huyện Hòa Vang thường xuyên quan tâm hướng dẫn, giám sát và phối hợp với TT HĐND cấp xã. Hàng năm, TT HĐND huyện tổ chức giao ban TT HĐND các xã để trao đổi, rút kinh nghiệm những cách làm hay.
Bốn là, TT HĐND, các Ban HĐND huyện phối hợp chặt chẽ với TT HĐND, các Ban HĐND cấp xã khi tiến hành giám sát tại địa phương, qua đó giúp HĐND địa phương giám sát việc chấp hành pháp luật của các cơ quan, tổ chức, đồng thời học hỏi kinh nghiệm tổ chức các cuộc giám sát của cấp trên.
Năm là, có sự quyết tâm chính trị của Đảng bộ, chính quyền, Mặt trận, các tổ chức chính trị từ huyện đến xã, thôn và nhân dân trên địa bàn huyện về quan tâm đến công tác giám sát của HĐND cấp xã;
Sáu là, chính bản thân tập thể HĐND, TT HĐND, hai Ban của HĐND xã và các vị đại biểu HĐND đã tự nổ lực phát huy hết vai trò, chức năng, nhiệm vụ của mình trong thời gian qua.
Bảy là, có sự quan tâm đầu tư về nguồn lực ngân sách cho công tác giám sát tại HĐND các xã.
2.3.2. Về hạn chế và nguyên nhân
* Hạn chế
– Trong các đợt giám sát của HĐND cấp xã chưa có nhiều cuộc giám sát đột xuất, các vấn đề bức xúc mà cử tri và Nhân dân quan tâm, phản ánh.
– Đội ngũ giúp việc cho HĐND còn yếu.
– Việc ban hành kết luận sau giám sát còn chậm
– Việc phối hợp giữa các cấp, các ngành thiếu đồng bộ.
- Các công cụ giám sát được quy định trong văn bản pháp luật hiện hành đều được HĐND sử dụng, nhưng thực tế chưa phát huy hết mục đích, tác dụng của nó.
- Hoạt động chất vấn có lúc còn chưa thực chất, nội dung chất vấn còn dàn trải, chất vấn không đúng đối tượng
- Hoạt động giám sát của đại biểu HĐND xã còn lúng túng, trình độ, năng lực của không ít đại biểu còn hạn chế.
– HĐND xã họp mỗi năm hai kỳ thường lệ nhưng việc chuẩn bị nội dung để thảo luận và quyết định tại kỳ họp còn hạn chế.
* Nguyên nhân của hạn chế
– Việc cơ cấu số lượng, thành phần đại biểu HĐND các xã có phần không giống nhau.
– Sự nhận thức về vị trí, vao trò, chức năng giám sát của HĐND cấp xã có lúc chưa thật sự thống nhất.
– Các quy định về giám sát của HĐND tản mạn trong nhiều văn bản khác nhau, còn chồng chéo trùng lắp, không thuận lợi cho việc áp dụng, thực hiện pháp luật.
– Việc bố trí, cơ cấu tỷ lệ đại biểu HĐND xã là cán bộ công chức nhiều như hiện nay là một điều bất hợp lý
– Cơ chế, chính sách pháp luật đối với hoạt động giám sát chưa bảo đảm.
QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG GIÁM SÁT CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN CẤP XÃ TỪ THỰC TIỄN HUYỆN HÒA VANG, THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG
3.1.1. Tăng cường giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã phải hướng đến mục tiêu bảo đảm quyền lực nhân dân, phát triển kinh tế – xã hội tại địa phương và phát huy vai trò của hệ thống chính trị
3.1.2. Tăng cường hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã phải đi đôi với ổn định xã hội, duy trì hoạt động bình thường của bộ máy Đảng, nhà nước
3.1.3. Tăng cường hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã phải đặt trong yêu cầu cải cách hành chính, nâng cao vai trò quản lý của chính quyền cấp xã ở nước ta hiện nay
3.2.1. Nhóm giải pháp chung từ thực tiễn hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã tại huyện Hòa Vang
3.2.1.1. Nâng cao nhận thức về vị trí, vai trò hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã
3.2.1.2. Hoàn thiện pháp luật về giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã
3.2.1.3. Đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến pháp luật về giám sát và về sự cần thiết giám sát của HĐND cấp xã
3.2.2. Nhóm giải pháp cụ thể nhằm tăng cường giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã tại huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng
3.2.2.1. Đảm bảo tôn trọng sự thật khách quan và tuân thủ đúng Hiến pháp, pháp luật trong hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã
Thứ nhất, phải căn cứ vào quy định của pháp luật, nghị quyết của HĐND xã cùng với tình hình hoạt động thực tế của các cơ quan để đưa ra nhận định đúng sai về tình trạng hoạt động của các đơn vị đó.
Thứ hai, các thông tin, tài liệu làm cơ sở đánh giá cũng phải mang tính khách quan.
3.2.2.2. Đảm bảo tính thường xuyên, liên tục, có kế hoạch cụ thể trong hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã
Các cơ quan nhà nước chịu sự giám sát của HĐND xã là những đơn vị hoạt động thường xuyên, liên tục, do đó hoạt động giám sát của HĐND cũng phải đảm bảo tính thường xuyên, liên tục. Từ đó ngăn chặn, hạn chế được những tác hại có thể xảy ra cho Nhà nước và xã hội.
Thường xuyên tiến hành hoạt động giám sát là điều kiện thực tế giúp chúng ta kịp thời phát hiện tính bất hợp lý, lạc hậu trong các quy định Hiến pháp, pháp luật, nghị quyết của HĐND cấp xã trước tình hình kinh tế xã hội đã biến đổi, để nhanh chóng sửa đổi, hủy bỏ hoặc bổ sung cho phù hợp.
Ngoài ra, nếu hoạt động giám sát của HĐND cấp xã được tiến hành thường xuyên, liên tục, đại biểu HĐND sẽ có cơ hội để tích lũy kinh nghiệm, nâng cao trình độ, năng lực giám sát.
3.2.2.3. Đổi mới phương pháp và cách thức giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã
Có thể đề ra một số biện pháp cụ thể sau:
+ Cần phải tăng tỷ lệ quần chúng là đại biểu HĐND xã có năng lực hơn và thường xuyên tổ chức bồi dưỡng, tập huấn kỷ năng cho đại biểu HĐND.
+ Cần xây dựng quy chế chất vấn
+ Tăng thời gian chất vấn nhiều hơn
+ Cần phải dự báo những vấn đề phát sinh, cần giám sát đột xuất, tăng giám sát chuyên đề theo nhiệm vụ lớn phát sinh và nhiệm vụ cấp trên giao.
+ Về phương pháp giám sát: Tùy thuộc vào từng đối tượng có thể lựa chọn hình thức, phương pháp giám sát khác nhau. Bảo đảm khách quan, công khai, minh bạch, hiệu quả. Không làm cản trở đến hoạt động bình thường của cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát.
+ Đổi mới hình thức các Đoàn đi giám sát tại địa phương của TT HĐND và các Ban của HĐND.
HĐND cấp xã phải có chế độ đôn đốc kiểm tra việc thực hiện các kết luận của đoàn giám sát, đồng thời pháp luật phải quyết định cho HĐND có những chế tài cụ thể đối với cơ quan đơn vị bị giám sát nếu họ không thực hiện tốt các đề xuất kiến nghị của HĐND.
3.2.2.4. Nâng cao năng lực các chủ thể thực hiện giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã
+ Nâng cao năng lực của đại biểu HĐND cấp xã
+ Nâng cao năng lực giám sát của TTHĐND xã
+ Nâng cao năng lực giám sát hai Ban của HĐND xã
3.2.2.5. Tăng cường phối hợp đi đôi với theo dõi, kiểm tra hoạt động giám sát của HĐND cấp xã
Tăng cường phối hợp với UBMTTQVN xã và các tổ chức thành viên trên tất cả các hoạt động giám sát của HĐND xã để tăng thêm sức mạnh tư vấn trong các thông báo kết luận giám sát của HĐND xã và phát huy dân chủ
Ngoài ra, tăng sự phối hợp một cách đồng bộ, nhịp nhàng giữa các cơ quan của HĐND xã và các cơ quan nhà nước tại xã để hạn chế và tránh sự giám sát chồng chéo và mất tính tự chủ trong việc giám sát. Vì vậy, cũng cần tăng cường theo dõi, kiểm tra việc giám sát của HĐND xã, để hiệu quả giám sát của HĐND xã được tốt hơn ngày càng đi vào chất lượng.
3.2.2.6. Tạo lập các điều kiện đảm bảo hoạt động giám sát của HĐND cấp xã
Trong điều kiện xã hội đang thay đổi hàng ngày, hàng giờ như hiện nay, nhu cầu được cung các thông tin là rất cần thiết. Hơn nữa các đại biểu HĐND, các cơ quan của Hội đồng muốn thực hiện tốt chức năng của mình thì nhu cầu được đảm bảo về thông tin là một yêu cầu lớn, cần phải được hỗ trợ một cách đầy đủ nhất.
Về chế độ đãi ngộ: Nhà nước cần phải có chính sách đảm bảo cho HĐND các xã miền núi thực hiện tốt chức năng giám sát của mình. Cần quan tâm hơn nữa đến chế độ đãi ngộ khen thưởng, phụ cấp lương cho đại biểu.
Về cơ sở vật chất: Cung cấp đầy đủ các trang thiết cần thiết, tạo điều kiện thuận lợi cho đội ngũ chuyên viên, cán bộ phát huy hết năng lực trách nhiệm của mình, giúp HĐND huyện hoàn thành nhiệm vụ.
KẾT LUẬN
Hiện nay, đất nước ta bước vào thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế với nhiều thời cơ, thuận lợi và khó khăn, thách thức đan xen. Giám sát việc thực hiện quyền lực Nhà nước nhằm góp phần làm trong sạch bộ máy, duy trì bản chất tốt đẹp của chế độ có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Mà hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND các cấp phải hướng tới mục tiêu cơ bản là bảo đảm các chính sách, pháp luật khi đã được thông qua đều phải được tuân thủ nghiêm túc, tổ chức thi hành nghiêm minh; kỷ luật, kỷ cương trong thi hành pháp luật phải được tôn trọng và bảo đảm, đặc biệt là cấp xã, phường. Do đó, việc nâng cao hiệu quả giám sát của các chủ thể nói chung và của HĐND cấp xã của huyện Hòa Vang nói riêng là một yêu cầu khách quan, cấp bách hiện nay.
Đặt biệt, sau khi Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015 ban hành, Luật hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND có hiệu lực từ ngày 01 tháng 7 năm 2016, đây là một cơ sở pháp lý, là động lực để cho hoạt động giám sát có nhiều chuyển biến tích cực. Việc giám sát của HĐND cấp xã không chỉ hướng tới mục tiêu làm rõ thực trạng việc thực hiện chính sách, pháp luật trong lĩnh vực giám sát, nội dung, đối tượng giám sát mà còn phải làm rõ trách nhiệm của từng tổ chức, cá nhân cụ thể đối với các sai sót, các vi phạm được phát hiện trong quá trình giám sát, làm cơ sở để đề nghị truy cứu trách nhiệm nghiêm minh và công bằng. Vì vậy, trên thực tế nhiều cá nhân, cơ quan, tổ chức đã kịp thời chấn chỉnh, uốn nắn hoạt động của mình phù hợp với quy định của pháp luật và nghị quyết của HĐND xã.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, nhưng hiệu quả giám sát của HĐND cấp xã tại huyện Hòa Vang thật sự chưa phát huy hết vai trò, vị trí của mình, chưa đáp ứng kịp thời với sự phát triển nhanh chóng của xã hội và nhiệm vụ phát sinh thường xuyên ở tại địa phương như hiện nay. Hệ thống pháp luật về giám sát có phần chưa hoàn thiện và chưa có hướng dẫn cụ thể hơn cho cấp xã hiệu dẫn đến hiệu quả giám sát chưa cao. Trên cơ sở phân tích, đánh giá thành tựu và hạn chế trong việc giám sát của HĐND cấp xã tại huyện Hòa Vang trong thời gian qua, luận văn đã nêu lên một số quan điểm chỉ đạo, những giải pháp chung và cụ thể nhằm tập trung nâng cao hiệu quả giám sát của HĐND cấp xã huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng nói riêng, cấp xã cả nước nói chung trong thời gian tới, xứng đáng là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân. Các giải pháp phải được thực hiện một cách đồng bộ, có sự phối hợp trên dưới một cách kịp thời, nhằm phát huy hết sức mạnh của việc giám sát, góp phần trong công cuộc xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân, tất cả quyền lực thuộc về Nhân dân.
Với những hiểu biết bước đầu thu nhận được về việc giám sát của HĐND cấp xã ở huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng, tác giả hy vọng rằng luận văn sẽ góp phần nhỏ vào việc nâng cao chất lượng, hiệu quả giám sát của HĐND cấp xã ở huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng trong thời gian đến.
E:\DỮ LIỆU COP CỦA CHỊ YẾN\LUAN VAN VIEN HAN LAM\VIEN HAN LAM DOT 6\LUAT HANH CHINH\PHAN THI THU HONG
