BIỆN PHÁP QUẢN LÝ THIẾT BỊ DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG THCS DÂN TỘC NỘI TRÚ TỈNH QUẢNG NGÃI
1.1. Về lý luận
Đảng và Nhà nước ta luôn coi trọng việc phát triển giáo dục và đào tạo. Nghị quyết 29-NQ/TW ngày 4/11/2013 Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đã nêu rõ: “Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là sự nghiệp của Đảng, Nhà nước và của toàn dân. Đầu tư cho giáo dục là đầu tư phát triển, được ưu tiên đi trước trong các chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội.” Nghị quyết đồng thời đã xác định mục tiêu tổng quát của giáo dục Việt Nam trong giai đoạn sắp đến: “Tạo chuyển biến căn bản, mạnh mẽ về chất lượng, hiệu quả giáo dục, đào tạo; đáp ứng ngày càng tốt hơn công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và nhu cầu học tập của nhân dân…”
Để đáp ứng yêu cầu đổi mới chương trình giáo dục phổ thông, ngoài việc đổi mới phương pháp, nâng cao chất lượng nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã chỉ đạo các cấp quản lý giáo dục chú ý đến việc tăng cường xây dựng cơ sở vật chất, thiết bị dạy học (TBDH) cho các nhà trường. Bởi vì, cơ sở vật chất và thiết bị dạy học là những thành tố không thể thiếu được trong quá trình thực hiện các mục tiêu giáo dục. Trong đó, thiết bị dạy học là một trong những yếu tố quan trọng trong việc thực hiện nội dung, chương trình trong đổi mới phương pháp dạy học ở nhà trường phổ thông nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy học. Việc sử dụng TBDH không chỉ nhằm minh họa bài giảng mà còn thúc đẩy quá trình nhận thức, phát triển năng lực tư duy sáng tạo và rèn luyện kĩ năng thực hành cho học sinh. Do đó, nếu sử dụng TBDH hợp lý, thường xuyên trong thì hiệu quả dạy học sẽ được cải thiện đáng kể. Đồng thời, giải quyết cơ bản tình trạng “dạy chay”, “học chay” trong ngành giáo dục.
Như vậy việc quản lý thiết bị dạy học trong trường phổ thông là một trong những yếu tố có tính chất quyết định đến việc nâng cao chất lượng giáo dục. Nghị quyết 40/2000 của Quốc hội cũng đã nhấn mạnh: “Đổi mới nội dung chương trình sách giáo khoa, phương pháp dạy học (PPDH) phải được thực hiện đồng bộ với việc nâng cấp và đổi mới trang thiết bị dạy học…”.
1.2. Về thực tiễn
Ở tỉnh Quảng Ngãi, trong những năm qua, mặc dù còn gặp nhiều khó khăn song nguồn kinh phí dành để đầu tư cho giáo dục có nhiều cải thiện rõ rệt, tỷ lệ đầu tư cho xây dựng, mua sắm TBDH hàng năm tăng dần. Do đó hệ thống trường lớp không ngừng được nâng cấp, trang thiết bị dạy học ngày càng được tăng cường, nhất là cấp Trung học cơ sở (THCS).
Tuy vậy, trang thiết bị được tăng cường qua từng năm lại không đồng bộ, thiếu chủng loại, chưa đảm bảo chất lượng kĩ thuật, còn thiếu: kho bảo quản, các phòng chức năng cán bộ chuyên trách … khả năng sử dụng thiết bị của GV còn hạn chế, công tác đào tạo, bồi dưỡng chưa được quan tâm đúng mức, đặc biệt là chưa có các biện pháp quản lý phù hợp nên tình trạng “dạy chay”, “học chay” xảy ra khá phổ biến; nhất là ở các trường THCS dân tộc nội trú. Do đó, chưa phát huy được tính chủ động, tích cực và sáng tạo của HS trong học tập, chưa đáp ứng được mục tiêu phát triển giáo dục.
Từ những lí do đó, đề tài “Biện pháp quản lý thiết bị dạy học ở các trường THCS dân tộc nội trú tỉnh Quảng Ngãi trong giai đoạn hiện nay” được lựa chọn và nghiên cứu.
2. Mục đích nghiên cứu: Nghiên cứu cơ sở lý luận, khảo sát thực trạng và đề xuất các biện pháp quản lý thiết bị dạy học ở các trường THCS DTNT tỉnh Quảng Ngãi, nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy học và giáo dục ở các nhà trường.
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu: Công tác trang bị, bảo quản và sử dụng TBDH ở các trường THCS DTNT tỉnh Quảng Ngãi.
3.2. Đối tượng nghiên cứu: Quản lý thiết bị dạy học ở các trường THCS.
4. Giả thuyết khoa học: Quản lý việc trang bị, bảo quản và sử dụng TBDH ở các trường THCS DTNT của tỉnh Quảng Ngãi trong những năm qua đã đạt được một số kết quả nhất định song hiện nay vẫn còn nhiều bất cập. Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn quản lý ở các trường, có thể đề xuất được các biện pháp hợp lý, khả thi để quản lý việc trang bị, bảo quản và sử dụng TBDH; góp phần đổi mới phương pháp dạy học, nâng cao chất lượng, hiệu quả dạy học ở các trường THCS DTNT của tỉnh Quảng Ngãi trong giai đoạn hiện nay.
5.1. Nghiên cứu lí luận về quản lý thiết bị dạy học ở trường THCS
5.2. Đánh giá thực trạng trang bị, bảo quản và sử dụng TBDH và quản lý TBDH ở các trường THCS DTNT tỉnh Quảng Ngãi
5.3. Đề xuất các biện pháp quản lý TBDH ở các trường THCS DTNT tỉnh Quảng Ngãi
6.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận
6.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
6.3. Nhóm phương pháp thống kê Toán học
7. Giới hạn và phạm vi nghiên cứu
Đề tài tập trung nghiên cứu thực trạng trang bị, bảo quản, sử dụng TBDH ở 6 trường THCS DTNT tỉnh Quảng Ngãi giai đoạn 2010 – 2015 và đề xuất các biện pháp quản lý TBDH của Hiệu trưởng các trường THCS DTNT giai đoạn 2015 – 2020.
Luận văn gồm ba phần: Mở đầu; Nội dung nghiên cứu (gồm 3 chương); Kết luận và khuyến nghị. Ngoài phần chính, Luận văn còn có danh mục tài liệu tham khảo, các biểu bảng, sơ đồ và phần phụ lục.
CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ THIẾT BỊ DẠY HỌC
Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
1.1. TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
Hiện nay, ở Việt Nam đã và đang có nhiều nghiên cứu về TBDH và quản lý việc sử dụng TBDH. Một số tác giả tiêu biểu trong lĩnh vực này như nhà giáo: Phạm Minh Hạc, Hồ Ngọc Đại, Tô Xuân Giáp, Vũ Trọng Rỹ, Trần Khánh Đức… Các tác giả này tập trung làm rõ những vấn đề chung về TBDH như vai trò của TBDH trong hoạt động dạy học và những yêu cầu sư phạm khi lựa chọn và sử dụng TBDH.
Thời gian qua đã có một số luận văn thạc sĩ nguyên cứu về quản lý TBDH nhà trường phổ thông ở các tỉnh, thành phố như: Đăk Lăk, Thái Bình, Hải Phòng… Ngoài ra, còn có luận văn của tác giả Trần Đức Hùng với đề tài “Biện pháp quản lý thiết bị dạy học ở trường THPT tỉnh Quảng Ngãi trong giai đoạn hiện nay”.
Tuy nhiên, chưa có đề tài nào nghiên cứu về quản lý TBDH tại các trường THCS DTNT trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi. Do đó đề tài nghiên cứu về “Biện pháp quản lý thiết bị dạy học ở các trường THCS dân tộc nội trú tỉnh Quảng Ngãi trong giai đoạn hiện nay” là hết sức cần thiết.
1.2. NHỮNG KHÁI NIỆM CHÍNH CỦA ĐỀ TÀI
a. Khái niệm về quản lý
Quản lý là quá trình tiến hành những hoạt động khai thác, lựa chọn, tổ chức và thực hiện các nguồn lực, các tác động của chủ thể quản lý theo kế hoạch chủ động và phù hợp với quy luật khách quan để gây ảnh hưởng đến đối tượng quản lý nhằm tạo ra sự thay đổi cần thiết vì sự tồn tại (duy trì), ổn định và phát triển của tổ chức trong một môi trường luôn biến động”.
b. Các chức năng quản lý
Quản lý có 4 chức năng cơ bản: chức năng kế hoạch hóa, chức năng tổ chức, chức năng chỉ đạo và chức năng kiểm tra.
- 1.2.2. Quản lý giáo dục
- Quản lý giáo dục được hiểu là những tác động tự giác, có ý thức, có mục đích, có kế hoạch, có hệ thống, hợp qui luật của chủ thể quản lý đến tất cả các mắc xích của hệ thống từ cấp cao nhất đến các cơ sở giáo dục nhằm thực hiện có chất lượng và hiệu quả mục tiêu phát triển giáo dục- đào tạo mà xã hội đặt ra cho ngành giáo dục.
- 1.2.3. Quản lý nhà trường
Công tác quản lý trường học bao gồm sự quản lý các quan hệ nội bộ nhà trường và quan hệ trường học với xã hội bên ngoài nhà trường.
- 1.2.4. Thiết bị dạy học
- Thiết bị dạy học là bộ phận của cơ sở vật chất nhà trường, bao gồm toàn bộ những dụng cụ, phương tiện được sử dụng nhằm truyền đạt hiệu quả nội dung của quá trình dạy học.
- 1.2.5. Quản lý thiết bị dạy học
- Quản lý TBDH là tác động có mục đích của người quản lý nhằm xây dựng, phát triển và sử dụng có hiệu quả hệ thống TBDH phục vụ đắc lực cho công tác giáo dục và dạy học. Công tác quán lý TBDH đóng vai trò quan trọng, góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập trong các trường học, đặc biệt là với HS THCS.
1.3. THIẾT BỊ DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
a. Vị trí của thiết bị dạy học trong quá trình dạy học: TBDH là một thành tố của quá trình dạy học (QTDH bao gồm 6 thành tố cơ bản: mục tiêu, nội dung, phương pháp, TBDH (phương tiện), người dạy, người học.
b. Vai trò của TBDH trong quá trình dạy học: TBDH là một trong những phương tiện quan trọng trong đổi mới PPDH, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục trong các trường THCS. TBDH góp phần nâng cao hiệu suất lao động của thầy và trò.
c. Hiệu quả sử dụng TBDH: TBDH được GV và HS sử dụng trong hoạt động dạy và học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo trong hoạt động, khám phá và lĩnh hội tri thức của HS, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, đạt được mục tiêu giáo dục đã đề ra.
d. Yêu cầu của việc sử dụng TBDH: Việc sử dụng các TBDH trong quá trình dạy học không chỉ dừng ở mức độ biểu diễn, minh họa lời giảng của giáo viên mà phải được sử dụng như là tự khám phá, tìm tòi và phát hiện những kiến thức và rèn luyện kĩ năng bộ môn, tạo điều kiện để học sinh “học trong hành động”.
TBDH được chia làm bốn nhóm:
– Nhóm 1: Nhóm các thiết bị giảng dạy tham gia vào các bài thí nghiệm thực hành.
– Nhóm 2: Nhóm các thiết bị phục vụ cho giáo viên đổi mới phương pháp dạy học.
– Nhóm 3: Nhóm các thiết bị thực hành hướng nghiệp, dạy nghề kỹ thuật cho học sinh.
– Nhóm 4: Nhóm các thiết bị dùng chung cho toàn trường và phục vụ các hoạt động văn nghệ, thể dục thể thao.
1.4. ĐẶC ĐIỂM TRƯỜNG THCS DÂN TỘC NỘI TRÚ
Trường THCS DTNT là loại trường chuyên biệt mang tính chất phổ thông, dân tộc và nội trú. Trường THCS DTNT được Nhà nước thành lập nhằm góp phần tạo nguồn cán bộ cho vùng dân tộc, miền núi. Học sinh Trường THCS DTNT là thiếu niên ưu tú của các dân tộc, được tuyển sinh theo chỉ tiêu được duyệt hằng năm, được nuôi dạy theo phương thức học tập trung, ở nội trú và đảm bảo các điều kiện để phát triển toàn diện.
1.5. QUẢN LÝ THIẾT BỊ DẠY HỌC TRONG TRƯỜNG THCS
a. Các yêu cầu trong quản lý thiết bị dạy học
b. Nguyên tắc quản lý TBDH
a. Chức năng quản lý thiết bị dạy học trong trường THCS
Diễn ra theo chu trình: Lập kế hoạch, tổ chức, lãnh đạo chỉ đạo, kiểm tra – đánh giá.
b. Nội dung quản lý TBDH trong trường THCS
Gồm 5 nội dung: Quản lý việc xây dựng bộ máy quản lý TBDH và nâng cao nhận thức cho cán bộ, giáo viên về TBDH và quản lý TBDH; Quản lý việc đầu tư, mua sắm TBDH ; Quản lý việc khai thác, sử dụng và bảo quản các TBDH; Quản lý việc đẩy mạnh ứng dụng CNTT trong các trường THCS DTNT; Quản lý việc tổ chức các điều kiện hỗ trợ khác
Thiết bị dạy học là một trong những yếu tố quan trọng trong việc thực hiện nội dung, chương trình trong đổi mới phương pháp dạy học ở nhà trường THCS nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy học. Từ các khái niệm dẫn xuất như quản lý, quản lý giáo dục, quản lý trường học, TBDH, … tác giả luận văn đã đưa ra quan niệm về quản lý TBDH ở trường THCS. Đồng thời tác giả luận văn cũng phân tích những mục tiêu, yêu cầu trong quản lý TBDH để việc quản lý TBDH ở các trường THPT được tốt hơn.
THỰC TRẠNG QUẢN LÝ THIẾT BỊ DẠY HỌC
Ở CÁC TRƯỜNG THCS DTNT TỈNH QUẢNGNGÃI
2.1. KHÁI QUÁT VỀ QUÁ TRÌNH KHẢO SÁT
2.1.1. Mục đích khảo sát: Làm rõ thực trạng việc trang bị, sử dụng và bảo quản TBDH và thực trạng quản lý trang bị, sử dụng và bảo quản TBDH ở các trường THCS DTNT để đánh giá, rút ra những ưu điểm và hạn chế làm cơ sở đề xuất các biện pháp quản lý TBDH.
2.1.2. Nội dung khảo sát: Khảo sát thực trạng việc trang bị, sử dụng và bảo quản TBDH và các biện pháp quản lý việc trang bị, sử dụng và bảo quản TBDH ở các trường THCS DTNT.
2.1.3. Đối tượng, địa bàn khảo sát: khảo sát 17 hiệu trưởng và hiệu phó, 86 GV và cán bộ phụ trách TBDH và 70 học sinh tại 6 trường THCS DTNT trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi.
2.1.4. Phương pháp khảo sát: sử dụng chủ yếu phương pháp điều tra bằng anket, sử dụng phương pháp quan sát sư phạm và phỏng vấn.
2.1.5. Tiến trình và thời gian khảo sát: khảo sát CBQL vào tháng 1/2015. khảo sát GV, cán bộ phụ trách TBDH và học sinh vào tháng 2/2015.
2.2. KHÁI QUÁT TÌNH HÌNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ – XÃ HỘI VÀ GIÁO DỤC THCS DTNT TỈNH QUẢNG NGÃI
2.3. THỰC TRẠNG VỀ THIẾT BỊ DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG THCS DÂN TỘC NỘI TRÚ TỈNH QUẢNG NGÃI
F:\DỮ LIỆU COP CỦA CHỊ YẾN\DAI HOC DA NANG\LUAN VAN 2015\LUAN VAN GIAO DUC HOC\LUAN VAN (Le Van Phong)\SAU BAO VE
