Bảo đảm quyền con người của bị can trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của luận án
Quyền con ngƣời là một giá trị thiêng liêng và vĩnh cửu của nhân loại. Nóhiện hữu trong nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội trong đó có lĩnh vực TTHS. TTHS là một lĩnh vực rất nhạy cảm với khả năng xâm phạm đến quyền con ngƣời trong quá trình tiến hành điều tra, truy tố, xétxửcác VAHS. Các hoạt động TTHS mang đậm tính quyền lực nhà nƣớc thể hiện sức mạnh cƣỡng chế của nhà nƣớc cóthể dẫn đến xâm phạm quyền cơ bản của con ngƣời nhƣ quyền sống, quyền tựdo của cá nhân,để lạihậu quả nghiêm trọng. Trong TTHS, ngƣời bị buộc tộithuộc nhóm đối tƣợng luôn đƣợc quan tâm đặc biệt bởi lẽ trong tƣơng quan với hệ thống
tƣ pháp của nhà nƣớc, đối tƣợng trên luôn đƣợc nhìn nhận thuộc nhóm yếu thế. Dođó, quyền con ngƣời của họ là một giá trị xã hội nhất định cần đƣợc ƣu tiên bảo vệ. Có thể nói, bảo đảm quyền conngƣời của ngƣời bị buộctội là chỉ số phản ánh tính dân chủ, nhân đạo củaluật TTHS. Bị can là một trong số ngƣời bị buộc tội, tham gia vào giai đoạn điều tra, truy tố, xét xử sơ thẩm. Giai đoạn điều tra là giaiđoạn màkhả năng và nhu cầu áp dụng các biện pháp cƣỡng chế là phổ biếnđồng thời tính tranh tụng giữa các bên còn hạn chế. Vì vậy, bảo đảm quyền conngƣời củabị can trong giai đoạn điều tra VAHS là vấn đề quan trọng, thiết yếu.
Trên thế giới, vấnđềquyền conngƣờitrong TTHS nói chung và quyền con
ngƣời của ngƣời bị buộc tội đƣợc quan tâm nghiên cứu từrấtlâu. Một trong những dấu ấn quan trọngcủa lịch sửphát triển về quyền conngƣời là sựhình thành những văn kiện quốc tế vềquyền con ngƣời nhƣ Tuyên Ngôn nhân quyền thế giới năm 1948, Công ƣớc quốc tế về các quyền dân sự, chính trị năm 1966, Công ƣớc chống tra tấn, đối xử vô nhân đạo và hạ nhục con ngƣời năm 1985… Những văn kiện trênđã quy định những quyền con ngƣời của ngƣời bị buộc tội nhƣquyền đƣợc xét xửcông bằng bởi một thủ tục TTHS và tòa án công bằng, công khai, quyền bấtkhảxâm phạmvề tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm và quyềntựdo cá nhân khác, quyền đƣợc suy đoán vô tội, quyền đƣợc bào chữa, quyền không bị xét xử quá
mứcchậm trễ, quyền kháng cáo bảnánđể xét xửphúc thẩm, quyềnđƣợcnhanh chóng minh oan, quyền không bị kết tội hai lần về cùng một hành vi. Có thểnói, những quy định trên là cơ sở pháp lý quan trọng bảo đảm quyềncủangƣời bị buộc tội nói chung vàbị can nói riêng, là nhân tốthúc đẩycác quốc gia tham gia công
ƣớc tích cực nội luật hóa các quy định trên trong pháp luật quốc gia mình.
Ở Việt Nam, vấn đề quyền con ngƣời trong TTHS nói chung và quyền con
ngƣời của bị can nói riêng luôn đƣợc quan tâm. Hiện nay, Việt Namđã trở thành thành viên của nhiều điều ƣớc quốc tế quan trọng về nhân quyền và quyền con
ngƣời, bao gồmcả Công ƣớc quốc tế về các quyền dân sự, chính trị năm 1966, Công ƣớc chống tra tấn, đối xử vô nhân đạo và hạ nhục con ngƣời năm 1985, Công
ƣớc về Quyềntrẻ em năm 1989. Nghị quyết số 49/NQ-TW ngày 02/6/2005 củaBộChính trị về Chiến lƣợc cải cách tƣ pháp đến năm 2020 nêu rõ“Đòi hỏi của nhân dân và xã hội đối với các cơ quan tƣ pháp ngày càng cao. Các cơ quan tƣ pháp phải thực sựlà chỗ dựa cho nhân dân trong việc bảo vệ công lý, quyền con ngƣời, đồng thời phải là côngcụ hữu hiệuđể bảo vệpháp luật và pháp chế xã hội chủ nghĩa, đấu tranh có hiệu quảvới các loại tội phạm và vi phạm pháp luật”. Thể chế hóachủ
trƣơng, chính sách của Đảng, tại Điều 3 Hiến pháp năm 2013 của nƣớc Cộng hòa xãhội chủ nghĩa Việt Nam ghi nhận “Nhà nƣớcđảmbảo và phát huy quyền làm chủcủa Nhân dân; công nhận, tôn trọng, bảovệvà bảo đảm quyền con ngƣời, quyền công dân”. Đồng thời, Hiến pháp năm 2013 có riêng điều 31 quy định về quyền của
ngƣời bị buộc tội. Trong đó khẳng định các quyền cơ bản của ngƣời bị buộc tội nhƣquyền đƣợc suy đoán vô tội, đƣợc tòa án xét xửkịp thời trong thời hạn luật định, công bằng, công khai, khôngbị kết án hai lần về một tội phạm, có quyềntựbào chữa, nhờ luật sƣ hoặc ngƣời khác bào chữa cho mình, có quyền đƣợc bồi thƣờng thiệt hại về vật chất, tinh thần và phục hồi danh dự. Sựra đời của BLTTHS năm 2015 là cụ thể hóa các quy định của Hiến pháp 2013, đánh dấu một bƣớc phát triển mới trong việc đề cao quyền con ngƣời của ngƣời tham gia tố tụng nói chung và bịcan nói riêng, có sự kế thừa BLTTHS năm 2003. Theo đó, các quyền con ngƣời của bị can trong giai đoạn điều tra đƣợc sửa đổi, bổ sung theo hƣớng mở rộng, nhiệm vụ
quyền hạn của các CQTHTT cũng đƣợc quy định rõ ràng, cụ thể hơn, thủ tục trình tựtố tụng chặt chẽ hơn… Tuy nhiên, trong các quy định về quyền con ngƣời của bịcan vẫn còn thiếu những quy định quan trọng theo tiêu chí quốc tế về nhân quyền, quy định về trìnhtự, thủ tụctố tụng, đặc biệtlà các biện pháp điều tra chƣa đủ chặt chẽ để bảo đảmquyền con ngƣời của bị can, trách nhiệm và hình thức xửlý vi phạm quyền con ngƣời của bị can chƣa rõ ràng, cụ thể. Những vấn đề này cần tiếp tục đƣợc nghiên cứu và hƣớng dẫn thi hành trong các văn bản khác có liên quan đểđảm bảo tính khả thi của quy định.
Thực tiễn bảo đảmquyền con ngƣời của bị can trong giai đoạnđiều tra VAHS ở Việt Nam tuyđã có nhiều tiến bộtrong những năm gần đây, nhƣng vẫn còn nhiều hạn chế, vƣớng mắc nhƣ: một số quyền của bị can chƣa đƣợc bảo đảm, thậm chí bị xâm hại, tình trạng lạm dụng tạm giam, quá hạn tạm giữ, tạm giam giảm
chƣa đáng kể; các vi phạm pháp luật khi tiến hành các hoạt động điều trađặc biệt làbức cung, nhục hìnhđối vớibị can vẫn còn xảy ra ảnh hƣởng tiêu cực trong dƣ luận xã hội. Những hạn chế, vƣớng mắc này xuất phát từ các nguyên nhân cơ bản nhƣ: quy định pháp luật về bảo đảm quyền con ngƣời của bị can chƣa đầy đủ, minh bạch,đội ngũ cán bộ tƣ pháp còn thiếuvề số lƣợng,yếu về chuyên môn, nghiệp vụ, chất
lƣợng ngƣờibào chữa chƣa cao, cơ chế giám sát hoạt động tố tụng chƣa hiệu quả, xửlý hành vi vi phạm quyền con ngƣời của bị can chƣa nghiêm minh… Việc nghiên cứu về bảo đảm quyềncon ngƣời của bị can trong giai đoạn điều tra là quan trọng và cần thiết, góp phần nâng cao hiệu quả bảo đảmquyền con ngƣời của bị can,
hƣớng đến quy trình tố tụng khách quan, minh bạch, công bằng.
Do đó, việc lựa chọn đề tài “Bảo đảm quyền con người của bị can trong giaiđoạn điều tra vụ án hình sự” để nghiên cứu ở cấp độ luận án tiến sĩ là cấp thiết cảvềlý luận và thực tiễn, đáp ứng yêu cầu củacải cách tƣ pháp, góp phần bảo đảm quyền con ngƣời và phù hợp với xu thế hội nhập quốc tế.
2. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của luận án
Luận án xây dựng hệ thống lý luận về bảo đảm quyền con ngƣời của bị can trong giaiđoạn điều tra, đềxuất những kiến nghị hoàn thiện quyđịnh pháp luật
TTHS, đồng thời đƣa ra những giải pháp khác nhằm bảo đảm quyền con ngƣời của bị can trong giai đoạn điều tra VAHS.
Với mục đích nêu trên, luận án sẽ giải quyết những nhiệm vụ sau đây:
Thứ nhất, nghiên cứu những vấn đề lý luận chung nhằm xây dựng khái niệm bảo đảm quyềncon ngƣời của bị can trong giai đoạn điều tra VAHS, cơ sở của việc bảo đảm, ý nghĩa bảo đảm, các yếu tố bảo đảmquyền con ngƣời của bị can trong giai đoạn điều tra VAHS.
Thứ hai, phân tích quy định của pháp luật TTHS Việt Nam hiện hành liên quan đến bảo đảmquyền con ngƣờicủabịcan trong điều tra VAHS, làm rõ thực trạng bảođảm quyền con ngƣời của bị can trong giai đoạn điều tra VAHS kèm theosố liệu cụthể, nêu những kết quả,hạnchếvà nguyên nhân của những tồn tại, hạn chếđó.
Thứ ba,đề xuất các giải pháp nhằm bảo đảm quyền con ngƣời của bị can trong giai đoạn điều tra VAHS.
3. Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu của luận án
Đối tƣợng nghiên cứu của luận án là những vấn đề lý luận, những quyđịnh của pháp luật TTHS Việt Namvề bảo đảmquyền con ngƣời của bịcan trong giaiđoạn điều tra VAHS và thực tiễn bảo đảmquyền con ngƣời của bịcan trong giaiđoạn điều tra VAHS.
Về phạm vi nghiên cứu: Luậnán đƣợc tiếpcận và đƣợc thực hiện dƣới gócđộ luật TTHS, luận án sẽ nghiên cứu về bảo đảm quyền con ngƣời của bị can trong giai đoạn điều tra VAHS theo quyđịnh của pháp luật TTHS Việt Nam hiện hành trên phạm vi toàn quốctừnăm 2009 đến năm 2018 (Luận án không khảo sát số liệu liên quan đến bị can thuộc thẩm quyền điều tra của CQĐT trong quân đội nhân dân)
4. Cơ sở lý thuyết, câu hỏi nghiên cứu, giảthuyết nghiên cứu, cách tiếp cận vấn đề nghiên cứu
4.1. Cơ sở lý thuyết
Cơ sở lý thuyết của luận án là lý luận về quyền con ngƣời, bảo đảmquyền con ngƣời, lý luận về Nhà nƣớc, trách nhiệm của nhà nƣớc, cơ cấu quyền lực nhà
nƣớc, lý thuyết về mô hình tố tụng, giai đoạn tố tụng, địavịpháp lýcủa ngƣờitham
gia tố tụng, vị trí, vai trò, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan có thẩm quyền điều tra, VKS trong tố tụng hình sự và các vấn đề khác có liên quan nhƣchếđịnh bào chữa, biện pháp cƣỡng chế, giám sát trong tố tụng hình sự.
4.2. Câu hỏi nghiên cứu
Để luận án đánh giá toàn diện và chuyên sâu về bảo đảmquyền con ngƣời của bị can trong giai đoạn điều tra VAHS, luận án đứng trƣớc một số câu hỏi nghiên cứu quan trọng cần phải giảiđápsau:
1. Quyền con ngƣời của bị can trong giai đoạn điều tra gồm những quyền gì? Những chủ thể nào có trách nhiệm bảo đảm quyền con ngƣời của bị can trong giaiđoạn điều tra và bảo đảmnhƣthếnào? Nhận thức nhƣ thế nào về bảo đảmquyền con ngƣời của bị can trong giaiđoạnđiềutra VAHS?Nộidung, mục đích của bảođảm quyền con ngƣời của bị can trong giai đoạn điều tra VAHS là gì?
2. Cơ sở nào để bảo đảmquyền con ngƣời của bị can? Bảo đảmquyền con
ngƣời của bị can trong giai đoạn điều tra VAHS có ý nghĩa gì trong đời sống xã hội?
3. Để bảo đảm quyền con ngƣời của bị can trong giai đoạn điều tra VAHS cần có những điều kiện gì?
4. Pháp luật TTHS Việt Nam quyđịnhnhƣ thế nào vềbảo đảm quyền con
ngƣời của bị can trong giai đoạn điều tra VAHS?
5. Thực tiễn thi hành các quyđịnh của pháp luật TTHS về bảo đảmquyền con ngƣời của bị can trong giai đoạn điều tra VAHS đƣợc thể hiện nhƣ thế nào?
6. Các giải pháp chung, lâu dài và các giải pháp cụ thể, trƣớc mắt cần đƣợc áp dụng để tăng cƣờng bảo đảm quyền con ngƣời của bị can trong giai đoạn điều tra VAHS ở Việt Nam? Cần triển khai ra sao?
4.3. Giả thuyết nghiên cứu
Với cách hiểugiảthuyết là luận điểmcần chứng minh, tác giả luận án xácđịnh giả thuyết nghiên cứu của luận án nhƣ sau:
Bảo đảmquyền con ngƣời của bị can trong giai đoạn điều tra VAHS trong TTHS Việt Nam còn tồn tại nhiều bất cập, hạn chế trên cả phƣơng diện nhận thức, thực tiễn quy định pháp luật, thực tiễn thi hành pháp luật. Điều này có thể đƣợc giải
quyết thông qua việc hoàn thiện các quyđịnh của pháp luật TTHS về bảo đảm quyền con ngƣời của bị can và tiến hành các biện pháp mang tínhđồng bộ nhằm tăng cƣờng bảo đảm quyền con ngƣời của bị can trong giai đoạn điều tra VAHS.
4.4. Cách tiếp cận vấn đề nghiên cứu
Luận án tiếp cận và nghiên cứu bảo đảmquyền con ngƣời của bị can trong giai đoạn điều tra VAHS dƣới góc độ là một hoạt động.
5. Phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu của luận án 5.1. Phương pháp luận
Luậnán sửdụng phƣơng pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủnghĩa duy vật lịchsử, thểhiệnở việcnghiên cứu quyền con ngƣời của bị can trong giai đoạn điều tra VAHS trong mối liên hệ chặt chẽ, không thể tách rời các quyền cơ bản khác của công dân đƣợc Hiến pháp năm 2013 ghi nhận; việc thực hiện quyền con ngƣờicủabị can trong giai đoạn điều tra VAHS tùy thuộc vào các điều kiện bảo đảm thực tế của Nhà nƣớc và xã hội trong mỗi giai đoạn phát triển. Quá trình nghiên cứu Luận án dựa trên tƣtƣởngHồ Chí Minhvề bảođảmquyền con ngƣời trong lĩnh vực tƣ pháp, các quan điểm chủ trƣơng Đảng Cộng sản Việt Nam về tƣpháp và cải cải cách tƣ pháp, về bảo đảm quyền con ngƣời trong hoạt động tƣ pháp. Bên cạnh đó, luận ánsửdụng cách tiếp cận dựa trên quyền con ngƣời,
phƣơng pháp tiếp cận lấyquyền con ngƣời là trung tâmđể xem xét và giải quyết vấn đề,thểhiệnở việcnghiên cứu bảo đảm quyền conngƣờicủabị can trong giaiđoạn điều tra VAHS gắn liền với các chuẩn mực quốc tế về quyền con ngƣời trong TTHS; nhấn mạnh, đềcao nghĩa vụ của Nhànƣớc trong việc bảo đảmquyền con
ngƣời và quan tâmđếncách thức, quy trình giải quyết VAHS đảm bảo công bằng, bình đẳng và dân chủ.
5.2. Phương pháp nghiên cứu cụ thể
Phương pháp phân tích: đƣợc sửdụng để làm sáng tỏ các vấn đề lý luận, thực trạng quyđịnh của pháp luật TTHS về bảo đảmquyền con ngƣời của bị can trong giai đoạn điều tra VAHS, lập luận vềcác giải pháp tăng cƣờng bảođảm quyền con ngƣời của bị can trong giai đoạn điều tra VAHS.
Phương pháp tổnghợp: đƣợc sửdụng đểhệthống hóa các quan điểm khác nhau về bảo đảm quyền con ngƣời trong TTHS.
Phương pháp thống kê và vụ việc điển hình:đƣợc sử dụng để làm rõ thực tiễn bảo đảm quyền con ngƣời của bị can trong giai đoạn điều tra VAHS.
Phương pháp so sánh luật học:đƣợc sửdụngđể đối chiếu lịch sửpháp luật, các truyền thống pháp luật nhằm đánh giá các quyđịnh của pháp luật Việt Nam hiện hành về bảo đảm quyền con ngƣời của bị can trong giai đoạn điều tra VAHS.
Phương pháp hệ thống:đƣợc sửdụng đểlàm rõ các vấn đềlý luận, thực trạng quy định của pháp luật TTHS về bảo đảm quyền con ngƣời của bị can trong giai đoạn điều tra VAHS.
Phương pháplịch sử cụ thể:đƣợc sửdụng để làm rõ các quy định của pháp luật TTHS Việt Namvềbảo đảmquyền con ngƣời của bị can qua các thời kỳ lịch sử.
6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án
Kết quả nghiên cứu của Luận án đóng góp cho sự phát triển lý luận chung vềbảo đảm quyềncon ngƣời, đặc biệt là hình thành nên lý luận về bảo đảm quyền con
ngƣời của bị can trong giai đoạnđiềutra VAHS với các nội dung nhƣ khái niệm, cơ sở lý luận và thực tiễn, ý nghĩa, các yếu tố ảnh hƣởng đến bảo đảm quyền con ngƣời của bị can trong giai đoạn điều tra VAHS.
Trên phƣơng diện pháp luật, những phân tích, đánh giá của luận án về thực trạng bảo đảm quyền con ngƣời của bị can trong giai đoạn điều tra VAHS là cơ sở để hoànthiện pháp luật TTHS Việt Nam. Những giải pháp mà luận án đƣa ra có ýnghĩa thiết thực trong việc giải quyết những vấn đề còn tồn tại trong thực tiễn thi hành pháp luật TTHS Việt Nam vềbảođảm quyền con ngƣời trong giai đoạn điều tra VAHS, đáp ứng yêu cầu về cải cách tƣ pháp.
Luận ánsẽ là nguồn tƣ liệu có ý nghĩađể cá nhân, cơ quan hữu quan tham khảo, nghiên cứu trong quá trình sửa đổi BLTTHS, là nguồn tham khảo trong quátrình giảng dạy, nghiên cứu về luật TTHS, về quyền con ngƣời và bảo đảm quyền con ngƣời.
PHẦN TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
1. Tình hình nghiên cứu trong nƣớc và ngoài nƣớc 1.1. Tình hình nghiên cứu trong nước
1.2. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài
2. Đánh giá tình hình nghiên cứu 2.1. Những vấn đề luận án kế thừa
Các công trình khoa học trong và ngoài nƣớc đã xây dựng các tri thức khoa
học, cung cấp những cơ sở lý luận và thực tiễn ở mức độ nhất địnhcho việc triển khai nghiên cứu đề tài này. Những kết quả nghiên cứu mà luận án có thể kế thừa là:
Về các vấn đề lý luận
Các công trình làm sáng tỏ khái niệm quyền con ngƣời, quyền công dân, mối quan hệ giữa quyền con ngƣời và quyền công dân, quyền con ngƣời trong TTHS. Các nghiên cứu cũng khẳng định để bảo đảmquyền của ngƣời trong TTHS, các quốc gia phải ghi nhận cụ thể các quyền này trong hệ thống pháp luật TTHS và có các cách thức, biện pháp để hiện thực hóa các quyền này.
Các công trình nghiên cứu đã đề cập cơsởcủa việc bảo đảmquyền con
ngƣời trong TTHS trƣớc hết xuất phát từsựhình thành nhà nƣớc pháp quyền vớiđặc trƣng cơ bản làbảođảm quyền con ngƣời,sựra đời của các văn kiện quốctế vềquyền con ngƣời. Đây là xuất phát điểm quan trọng để tác giả đi sâu phân tích cơsởcủa việc bảo đảm quyền con ngƣời của bị can trong giai đoạn điều tra VAHS.
Một số nghiên cứu chỉ ra cácyếutốcơbản để bảo đảmquyền con ngƣời trong TTHS nhƣ:hệthống các quy phạm pháp luậtđầyđủvà không ngừngđƣợchoàn thiện, hệ thống các cơ quan tƣ pháp hoàn chỉnh hoạt động có hiệu lực, hiệu quả, cơ sở vật chất kỹ thuật đáp ứng với yêu cầu của hoạt động, cơ chế giám sát chặt chẽ, thông suốt, sự tham gia đông đảo của các cơ quan nhànƣớc,tổchức xã hội và công dân.
Về thực trạng pháp luật
Thực trạng quyđịnh của pháp luật vềbảo đảm quyền con ngƣời của bị can trong giai đoạn điều tra VAHS đã có những bƣớc hoàn thiện. Các công trình nghiên cứu đã tổng kết quá trình hình thành và phát triển quyđịnh của pháp luật về bảo đảm quyền con ngƣời của bị can trong TTHS trong đó tập trung phân tích các quyđịnh của pháp luật TTHS về quyền con ngƣời của bị can,đề cậpđến chuẩn mực quốc tế về bảo đảm quyền con ngƣời của ngƣời bị buộc tội trong pháp luật TTHS.
Về thực tiễn thi hành
Thực tiễn bảo đảm quyền conngƣời của bịcan trong TTHS đƣợc phân tích theo các giai đoạn hoặc các hoạt động tố tụng, một số bất cập hạn chếvà nguyên nhân của bất cập, hạn chế bƣớc đầu đƣợc xác định.
Về giải pháp, kiến nghị
Phần lớn các nghiên cứu hƣớng sự quan tâm tìm kiếm các giải pháp đảm bảo quyền con ngƣời trong TTHS, vì vậy đã có nhiều ý kiến khả thi để tăng cƣờng bảođảm quyền con ngƣời của bị can trong TTHS (giải pháp về pháp luật, về cán bộ, vềcơ sở vật chất và các giải pháp khác).
2.2. Những vấn đề chưa được nghiên cứu hoặc khi nghiên cứu có nhiều quan điểm khác nhau
Về các vấn đề lý luận
Thứ nhất, một số khái niệm liên quan đến đề tài luận án còn quan điểm không thống nhất, gây tranh cãi, cụ thể:
Khái niệm quyền con ngƣời trong TTHS còn 2 luồng quan điểmkhác nhau nhau, chủ yếu liên quan đến chủ thể quyền con ngƣời trong TTHS: Một nhóm quanđiểm cho rằng, quyền con ngƣời trong TTHS là quyền con ngƣời của những ngƣời tham gia tố tụng và của những ngƣời THTT. Nhóm quan điểm khác cho rằng, quyền con ngƣời trong TTHS là quyền con ngƣời của những ngƣời tham gia tố tụng.
Khái niệmbảo đảmquyền con ngƣời trong TTHS mặc dùđƣợc đề cập nghiên cứutrong nhiều công trình nhƣng chƣa cósựthống nhất. Các tácgiảxác địnhnội hàm của khái niệm khác nhau nên cũng không thống nhất trong việc xác định chủ thể,
mục đích, các biện phápbảo đảm… Nhìnchung, các quan điểm này chƣa giải quyết
đƣợc thấu đáonộihàm của khái niệmbảo đảm quyềncon ngƣời trong TTHS.
Xuất phát từphạm vi tiếp cận rộng hẹp khác nhau, các tác giả đƣa ra định nghĩa khác nhau về cơ chế bảo đảm quyền con ngƣời nói chung và cơ chế bảo đảm quyền con ngƣời trong TTHS nói riêng. Một số tác giả tiếp cận cơ chế bảo đảm quyền con ngƣời ở phạm vi rộng nhƣ cơ chế toàn cầu, cơ chế khu vực và cơ chế quốc gia. Một số khác chỉ tiếp cận ở phạm vi cơ chế quốc gia. Đối với cơ chế bảođảm quyền con ngƣời trong phạm vi quốc gia, các tác giả còn nhiều tranh cãi về nội hàm của khái niệm cũng nhƣ các thành tố của cơ chế này.
Thứ hai, một số nội dung chƣa đƣợc làm rõ trong các công trình nghiên cứu,đó là: chƣa có công trình nào đƣa ra khái niệm bảo đảm quyền con ngƣời của bị can
trong giai đoạn điều tra VAHS, các nghiên cứu chƣa đƣợc xác định một cách rõràng, đầyđủcơsở của việc bảo đảmquyền con ngƣời của bịcan trong giai đoạn điều tra VAHS mà chỉđề cậpđến một vài khía cạnh của nội dung này, ý nghĩa của bảo đảmquyền con ngƣời trong giai đoạn điều tra VAHS chƣa đƣợc đềcập trong các công trình nghiên cứu.
Về thực trạng pháp luật
Nhìn chung, các công trình nghiên cứu chủ yếu phân tích và đánh giá một sốkhía cạnh pháp luật vềbảo đảmquyền con ngƣời bịcan trong giai đoạn điều tra VAHS. Có thể nói rằng chƣa có công trình nào nghiên cứu một cách tổng thể tất cảnhững quy định pháp luật về bảo đảm quyền con ngƣời của bị can trong giaiđoạn điều tra VAHS, chƣa đƣa ra những đánh giá mang tính chất xuyên suốt là cơsở đểsửa đổi toàn diện pháp luật TTHS hiện hành.
Việc nghiên cứu pháp luật quốc tế về bảo đảmquyền con ngƣời của bị can trong giai đoạn điều tra VAHS mới chỉ mang tính giới thiệu, chƣa có những phân tích sâu hoặc so sánh với các quy định tƣơng ứng của BLTTHS Việt Nam, đặc biệt
chƣa có công trình nào đánh giá mức độ bảo đảm quyền con ngƣời của bị can trong pháp luật TTHS Việt Nam so với các chuẩn mực quốc tế. Hiện nay BLTTHS 2015đãcó hiệu lực, việc phân tích các quyđịnhcủa BLTTHS 2015vềbảo đảm quyền con ngƣời của bịcan trong giai đoạn điều tra VAHS, từđó đểso sánh, đánh giámức độhoàn thiện của các quyđịnh pháp luật là quan trọng và cần thiết. Đâylà
hƣớng nghiên cứu còn bỏ ngỏ, nhƣng có nhiều tiềm năng để nghiên cứu.
Về thực tiễn thi hành pháp luật
Mặc dù thực tiễn bảo đảm quyền con ngƣời của bị can ở Việt Nam đã đƣợc các công trình nghiêncứu đề cập ở cácmức độ khác nhau nhƣng chƣa đƣợc đánh giá mộtcách tổng thể, toàn diện trong một giai đoạncụ thể là giaiđoạn điều tra. Nguyên nhân của các ƣu điểmvà hạn chế của thực tiễn trên chƣa đƣợc chỉ ra một cách đầy đủ hoặc mới chỉ dừng ở mức độ nêu ra mà chƣa có sự luận giải sâu sắc.
Về các giải pháp, kiến nghị:
Các nghiên cứu liên quan đến đề tài đã đề xuất một số giải pháp nhằm đảm bảo
tốt hơn nữa quyền con ngƣời trong TTHS nói chung và quyền con ngƣời của bị can nói riêng, tuy nhiên, các giải pháp chƣa tạo thành một hệthống đồng bộ, một sốgiải pháp chƣa có tính khả thi. Đồng thời, các giải pháp đều đƣợc xây dựng trƣớc khi BLTTHS 2015 đƣợc thông qua nên có mộtsốnội dung không còn phù hợp với tình hình mới.
D:\TÀI LIỆU NGÀNH LUẬT\TÀI LIỆU NGÀNH LUẬT 1\BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI CỦA BỊ CAN TRONG GIAI ĐOẠN ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ
Bảo đảm quyền con người của bị can trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự Bảo đảm quyền con người của bị can trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự
