Áp dụng tậpquán trong quản lý xã hội của Nhà nước ở Việt Nam hiện nay
PHẦN A.MỞĐẦU 1. Tínhcấpthiếtcủađềtài nghiêncứu
Quản lý xãhộilàvấnđềhếtsứcquan trọngcủatấtcảcác quốc gia, dân tộc trongmọithờiđạinhằmmụctiêutạora môi trường sống an toàn cho con người,đảmbảocho xãhộitồntạivà phát triểnbềnvững. QLXH là hoạtđộnggắnliền với quá trìnhvậnđộngvà phát triểncủaxã hội. HoạtđộngQLXH diễn ra liêntụcvà vôcùng phong phú, đa dạng, liên quanđếnnhiều thành phần vàđốitượngtrong xã hội.“Khi nhànướcxuất hiện thì phầnlớn(và là phần quan trọng) các công việccủaxãhộido nhànướcquản lý”1. HoạtđộngQLXHcủaNhànướclà hoạtđộngmang tínhđặcthù, có phạm vi tácđộngrộng lớn, bao trùm lên toànbộđờisống xã hội.Đểthực hiện chức năng QLXHcủamình, Nhànướccầncó các côngcụquản lý. Tập quánvớitư cách làmộtloại quytắcđiềuchỉnh hành viđượcNhànướcsửdụng nhưmộtcôngcụhữuhiệuhỗtrợcho pháp luật trong QLXH.
Hiện nay,mặcdù trong cáchệthống pháp luật khác nhau, việc thừa nhận các loại nguồncủapháp luật vàthứtựưu tiên áp dụng cóthểkhác nhau, nhưng đasốcác nhànướcvẫnthừa nhậntậpquán làmộtloại nguồncủapháp luật,mộtloại công cụQLXH. Có nhiềutậpquán các nhànướckhông phápđiểnhóa thành các quy phạm pháp luật thành văn mà nhànướcthừa nhậnsựtồntạicủachúng và có các cơchếcầnthiếtđảmbảocho chúngđượcthực hiện.
ỞViệt Nam,dướicác triềuđạiphong kiến, bên cạnh các quyđịnhpháp luật do Nhànướcban hành,tậpquán luôngiữvịtrí quan trọng trong việcđiềuchỉnh các quanhệxã hội,trởthànhmộtnét văn hóa pháp lý riêngcủadân tộc. Trong giaiđoạnphát triển hiện nay,đểtăngcườnghiệuquảtrong QLXHcủaNhànướcthìviệc thừa nhận áp dụngtậpquán làhếtsứccầnthiết. Việc áp dụngtậpquán trong QLXHcủaNhànướckhôngchỉlàmộtđòihỏikhách quan, phùvớicácđiềukiện lịchsử,văn hóa, kinhtế- xãhộicủađấtnướcmà còn góp phầnbảotồnbảnsắcdân tộc,đápứngyêucầucủacông cuộc xây dựng Nhànướcpháp quyền XHCN và xu thếhộinhập quốctế.
Nhận thứcđượctầmquan trọng,sựcầnthiếtcủaviệc áp dụngtậpquán trong QLXH trong giaiđoạnhiện nay, nên trong Chiếnlượcxây dựng và hoàn thiệnhệthống pháp luật Việt Namđếnnăm 2010,địnhhướngđếnnăm 2020 (gọitắtlà Nghị
1 TrườngĐạihọcLuật HàNội(2015), Giáo trình luật hành chính Việt Nam, Nxb. Công an nhân dân, tr.13.
2
quyết 48-NQ/TW),BộChínhtrịđãnêu rõ, trong quá trình hoàn thiệnhệthống pháp luật Việt Namcầnphải:“xuất phát từthực tiễn ViệtNam,đồng thời tiếp thu cóchọn lọc kinh nghiệm quốc tếvềxây dựng và tổchức thi hành pháp luật; kết hợp hài hoà bản sắcvăn hoá, truyền thống tốtđẹp của dân tộc và tính hiệnđại của hệthống pháp luật”2.Từquanđiểmchỉđạochung này, khiđềcậpđếncácđịnhhướng và giải phápcụthể, Nghị quyết 48-NQ/TWchỉrõcần“nghiên cứu vềkhảnăng khai thác, sửdụng án lệ, tập quán (kểcảtập quán, thông lệthươngmại quốc tế) và quy tắc của các hiệp hội nghềnghiệp, góp phần bổsung và hoàn thiện pháp luật”3.
CùngvớiNghị Quyết 48-NQ/TW, Hiến pháp năm 2013, vănbảncó giátrịpháp lý cao nhất tronghệthống pháp luật cũng thừa nhận việc áp dụngtậpquán. TheoĐiều5 Hiến pháp:“Các dân tộc có quyền dùng tiếng nói, chữviết, giữgìn bản sắc dân tộc, phát huy phong tục, tập quán, truyền thốngvà văn hóatốtđẹp của mình”.Đâylà cơsởpháp lý quan trọng,tạotiềnđềxây dựng các quyđịnhcụthểtrong các vănbảnquy phạm pháp luật khác,tạohành lang pháp lý cho việc áp dụng tậpquán trong QLXHcủaNhànước.
Cóthểkhẳngđịnh,ởViệt Nam hiện nay,tậpquánđượcthừa nhận là một loại nguồncủapháp luật. Tuy nhiên, thực tiễn áp dụngtậpquán trong QLXH của cácchủthểcó thẩm quyền còngặpnhiều khó khăn,vướngmắc, làm giảm đi hiệu quảtácđộngcủatậpquán trongđiềuchỉnh các quanhệxã hội, mà các nguyên nhân cơbảnlà do:
Thứnhất,hệthống pháp luật hiện hành còn thiếu các quyđịnhcầnthiếtđảm bảotínhkhảthi cho việc áp dụngtậpquán; nhiều quyđịnhhiện hànhvềáp dụng tập quán còn chung chung, chưa rõ ràng, chưatạorađượckhông gian pháp lý phù hợp cho việc áp dụngtậpquán trong QLXHcủaNhànước;
Thứhai, thiếu các công trình nghiêncứumộtcách toàn diện, sâu sắc, làm sángtỏcácvấnđềlý luậnvềáp dụngtậpquán trong QLXHcủaNhànướctạonền tảng lý luận cho việc hoàn thiện các quyđịnhpháp luậtvềáp dụngtậpquán trong QLXHcủaNhànước;
Thứba, hoạtđộngnghiên cứu, đánh giá, rà soátđểthiếtlậpcác danhmụctập quán nhằmtạonguồn áp dụng chưađượcthực hiệnđầyđủ,do vậy, thiếu các cơsởtham chiếu cho hoạtđộngáp dụngtậpquán trên thực tiễn; hoạtđộngtổng kết, đánh
2 Phần Imục2.3 Nghị Quyết 48-NQ/TW ngày 24/5/2005.
3 Phần IIImục1.7 Nghị Quyết 48-NQ/TW ngày 24/5/2005.
giá nhữngtậpquánđãđượcáp dụng trong thực tiễncủacác CQNN vàchủthểcóthẩm quyền khác không nhiều vànếucó thìmớichỉtrong phạm vi ngành hẹp;
Thứtư,sựnhận thứcvềvịtrí, vai trò, giátrịcủatậpquán trong QLXH cũng nhưsựam hiểuvềtậpquáncủacácchủthểcó thẩm quyền áp dụngtậpquán chưađượcđầyđủvà sâu sắc.Điềunàydẫnđếnviệc e ngại áp dụngtậpquán trong quátrình giải quyết cácvụviệc phát sinh trongđờisốngmặcdù cóthểáp dụngtậpquán theo thẩm quyền
Những nguyên nhân cơbảntrên,dẫnđếnhiệuquảcủaviệc áp dụngtậpquán chưa cao, chưa phát huyhếtđượcvai trò, giátrịcủatậpquán trong QLXHcủaNhànước.Đểviệc áp dụngtậpquán trong QLXHcủaNhànướcđạthiệuquảcao cần phải cómộthệthống giải pháp khoa học,đồngbộ.Tuy nhiên, hiện nay các công trình,đặcbiệt là các công trìnhlớnnghiêncứuvềlý luận và thực tiễn liên quantớiáp dụngtậpquán trong QLXHcủaNhànướcdướigócđộluậthọckhông nhiều vàchưa mang tính toàn diện.Điềunàyđặtra nhucầucầntiếptụcnghiêncứumộtcách toàn diện và sâusắcvềviệc áp dụngtậpquán trong QLXHcủaNhànướcnhằm tìm ra các giải pháp thiết thực,cụthểgóp phần tăngcườnghiệuquảáp dụngtậpquán trong QLXHcủaNhànướcởViệt Nam trong thời gian tới.Đóchính là lý do của việclựachọn và nghiêncứuđềtài:“Áp dụngtậpquán trong quản lý xãhộicủa NhànướcởViệt Nam hiện nay”.
2.Mụcđích và nhiệmvụnghiêncứu
2.1.Mụcđích nghiêncứu
Mụcđích nghiêncứucủaluận án là làm sángtỏnhữngvấnđềlý luận cơ bản vềáp dụngtậpquán trong QLXHcủaNhànướclàm cơsởđểđánh giá thực trạng quyđịnhpháp luật cũng như thực tiễn áp dụngtậpquán trong QLXHcủaNhànướcởViệt Nam hiện nay. Trên cơsởđó,nêu ra các quanđiểmvàđềxuất các giải pháp nhằmđảmbảohiệuquảáp dụngtậpquán trong QLXHcủaNhànướcởViệt Nam trong thời gian tới.
2.2. Nhiệmvụnghiêncứu
Đểđạtđượcmụcđích nghiêncứunêu trên, luận ánhướngđếngiải quyết các nhiệmvụnghiêncứucụthểnhư sau:
Mộtlà, tìm hiểu tình hình nghiêncứucácvấnđềcủađềtài luận án,từđó,đánh giá cáckếtquảnghiêncứuhiện có, nêu ra cácvấnđềcốtlõi mà luận ánsẽtập trung nghiên cứu.
4
Hai là, làm rõ cơsởlý luậnvềáp dụngtậpquán trong QLXHcủaNhà nước. Cụthể, nghiêncứulàm rõ: khái niệmtậpquán; khái niệm áp dụngtậpquán trong QLXHcủaNhànước;luận giảisựcầnthiết phải áp dụngtậpquán và cácyếutốtácđộngđếnviệc áp dụngtậpquán trong QLXHcủaNhànước;xácđịnhphạm vi, trường hợp, nguyêntắcvà quy trình áp dụngtậpquán trong QLXHcủaNhànước.
Ba là, phân tích, đánh giá thực trạng áp dụngtậpquáncủacácchủthểcóthẩm quyền trongmộtsốlĩnhvựccụthể,từđó,chỉra nguyên nhâncủanhững thànhtựuvàhạnchếcủaviệc áp dụngtậpquán trong QLXHcủaNhànướcởViệt Nam hiện nay.
Bốnlà, đánh giá xuhướngáp dụngtậpquán trong QLXHcủaNhànướcởViệt Nam trong thời gian tới,từđó,đềxuất quanđiểmvà các giải phápcụthểnhằmđảmbảohiệuquảáp dụngtậpquán trong QLXHcủaNhànướcởViệt Nam trong thời gian tới.
3.Đốitượngvà phạm vi nghiêncứu
3.1.Đốitượngnghiêncứu
Đốitượngnghiêncứucủaluận án là việc áp dụngtậpquán trong QLXH của NhànướcởViệt Nam hiện nay,vớicácvấnđềliên quan,đólà: cơsởlý luậnvềáp dụngtậpquán trong QLXHcủaNhànước;thực trạng pháp luật Việt Namvềáp dụngtậpquán trong QLXHcủaNhànước;thực tiễn áp dụngtậpquán trong QLXH củaNhànướctrongmộtsốlĩnhvựcởViệt Nam hiện nay; các giải phápcầnthực hiện nhằmđảmbảohiệuquảáp dụngtậpquán trong QLXHcủaNhànướcởViệt Nam trong thời gian tới.
3.2. Phạm vi nghiêncứu
* Vềnội dung: Luận án nghiêncứucảlý luận và thực tiễnvềáp dụng tập quán trong QLXHcủaNhànướcởViệt Nam. Khái niệm QLXHcủaNhànước trong luận ánđượctiếpcậntheo nghĩa rộng,tứclà hoạtđộngthực thi quyềnlựcnhànướcdo cácchủthểcó thẩm quyền thực hiện. Tuy nhiên, luận ánchỉtậptrung nghiêncứuhoạtđộngcủacácchủthểcó liên quan trực tiếpđếnviệc áp dụng tập quán khi giải quyết cácvụviệc phát sinh trongđờisống.
ỞViệt Nam hiện nay,tậpquán dùđượcxácđịnhlàmộtloại nguồncủapháp luật nhưng không phải lĩnhvựcnào, hoạtđộngquản lý nàocủaNhànướccũngđượcphép áp dụngtậpquán. Vì vậy,nộidung luận ánsẽnghiêncứuthực trạng áp dụngtậpquáncủacácchủthểcó thẩm quyền trongmộtsốlĩnhvựcmàởđótập
5
quánđượcthừa nhận làmộtloại nguồncủapháp luậtđểđiềucác quanhệxã hội.Đólà, lĩnhvựcquản lýhộtịchcủaUBND, lĩnhvựcxétxửcủaTòa án và lĩnh vực hòa giảiởcơsở4.
* Vềkhông gian: Phạm vi nghiêncứuvềkhông gian làởViệt Nam, tuy nhiên, luận án cótậptrungđếnviệc áp dụngtậpquán trong QLXHcủaNhànướcởcácđịabàn trọngđiểmthuộc các khu vực: Tây Bắc, Tây Nguyên, Tây Nambộ5.
* Vềthời gian: Phạm vi nghiêncứuvềthời giancủaluận án là việc áp dụng tậpquán trong QLXHcủaNhànướcởViệt Nam trong giaiđoạnhiện nay (các nghiên cứu, đánh giátậptrung vào thực trạng áp dụngtậpquán trong giải quyết các vụviệccủacácchủthểcó thẩm quyền trong giaiđoạntừ2013đếnnay).
4. Phương pháp nghiêncứuvàhướngtiếpcậncủaluận án
4.1. Phương pháp nghiêncứu
Luận ánđượcnghiêncứudựatrên cơsởlý luận và phương pháp luận của triếthọcduyvậtbiện chứng và duyvậtlịchsửMác – Lê Nin, tưtưởngHồChíMinh, các quanđiểmcủaĐCS Việt Namvềnhànướcvà pháp luật, xây dựng Nhànướcpháp quyềnởViệt Nam hiện nay. Luận ánđặcbiệt chú trọng các quanđiểm vềQLXHcủaNhànướcvà việc thực hiện đa dạng hóa các loại nguồncủapháp luật trong QLXHcủaNhànước.
Ngoài ra, luận án cònđượcthực hiện thông qua việcsửdụngkếthợpnhiều phương pháp nghiêncứucụthểnhư:
– Phương pháp phân tích, tổng hợp, lịchsử,so sánh, logic, thống kêđểnghiêncứunhữngvấnđềlý luận, xây dựng các khái niệm và rút ra các nhận xét,đánh giá.
– Phương pháp nghiêncứuliên ngànhđểtìm hiểu, xácđịnhcác quan niệmvềtậpquán cũng nhưkhảnăngđiềuchỉnhcủatậpquán lên các lĩnhvựcđờisống.
– Phương pháp khảo sát, thống kêđểthu thập vàxửlý thông tinvềcácvấn
4 Trong giải quyết tranh chấp thươngmạibằng trọng tài thươngmạivà hòa giải thương mại,tậpquán thường xuyênđượcáp dụng. Qua phỏngvấncác trọng tài viên thì có khoảng 90% các tranh chấp liên quanđếnhợpđồng mua bán hàng hóa quốctếđượccác trọng tài viên áp dụng cáctậpquán thươngmạiquốctếđểgiải quyết. Trong hòa giải thương mại, các hòa giải viên thươngmạicũng cho biết,tậpquánđượcáp dụng khá thường xuyên trong hoạtđộnghòa giải thương mại. Tuy nhiên, trong phạm vi nghiêncứunày, chúng tôi không nghiêncứuvềthực trạng áp dụngtậpquán trong hoạtđộnggiải quyết tranh chấp bằng trọng tài thươngmạivà hòa giải thương mại, vìđâylà những hoạtđộngđặcthù khôngthểhiện rõ nét tính quyềnlựcnhànước.
5Sởdĩ luận ántậptrung nghiêncứucác khuvụcTây Bắc, Tây Nguyên, Tây Nam là vì các khuvựcnày hiện cótỷlệngườidântộcthiểusốcao,nềnkinhtếchủyếulàdựatrênsảnxuất nông nghiệp. Dođó,ởnhững khuvựcnày các thiếtchếxãhộicổtruyền cơbảnvẫntồntại, là cơsởthuậnlợiđểcáctậpquán duy trìđượcsựảnhhưởngcủa nó trongđờisống xã hội.
6
đềliên quanđếnviệc đánh giá thực trạng áp dụngtậpquán trong QLXHcủaNhànướcởViệt Nam hiện nay. Cách thức thu thậpsốliệu trong phương pháp khảo sát, thống kê baogồmcảthu thập gián tiếp thông qua việckếthừa các công trình nghiên cứutrướcđóvà thu thập trực tiếp thông qua hoạtđộngphỏngvấnchuyên gia.
Việcsửdụng đa dạng các phương pháp nghiêncứunhằmhướngđếnđảm bảotính chỉnh thể, liên thông giữa cácnộidungcủaluận án,tạorasựcânđối,đồng bộcủaluận án. Ngoài ra, việcsửdụng các phương pháp trên cònđảmbảotính toàn diện, tincậytrong các đánh giá và các giải phápđượcđềxuất.
4.2.Hướngtiếpcậncủaluận án
Luận ánđượcthực hiệndựatrên cáchướngtiếpcậnsau đây:
Thứnhất,hướngtiếpcậnmang tính lịchsử,hệthống
Việc nghiêncứuđềtài luận ánđượcdựatrênsựkếthừacủacác công trình nghiêncứutrướcđó.Thông quahướngtiếpcậnmang tính lịchsử,hệthống, tácgiảsẽcóđượccái nhìn toàn diệnvềvấnđềnghiên cứu, đánh giáđượccáckếtquảnghiêncứuđótrong cácđiềukiện lịchsửcụthể, trongmộthệthống cácmốiliênhệnhấtđịnh.Hướngtiếpcậnnày khôngchỉgiúp tácgiảkếthừađượcnhững thành tựu nghiêncứutrướcđómà còn là cơsởđểtácgiảxácđịnhđượcnhững “khoảng trống”nghiên cứu,từđó,xácđịnhhướngnghiêncứuphù hợp.
Thứhai,hướngtiếpcậnmang tính liên ngành
Tậpquán làmộtyếutốvăn hóa pháp lýtồntạirấtđa dạng, phong phú trongđờisống, làđốitượngnghiêncứucủanhiều ngành khoahọcnhư xãhộihọc, dân
tộchọc, văn hóa học, luậthọc…Vì vậy,hướngtiếpcậnnghiêncứuliên ngànhsẽgiúp tácgiảcóđượccái nhìn toàn diện và sâusắchơnvềđốitượngnghiên cứu.
Thứba,hướngtiếpcậnmang tính thực tiễn
Vớitư cách làmộtcôngcụQLXH,tậpquánđượccácchủthểáp dụngđểgiải quyết cácvụviệc phát sinh trong các lĩnhvựcđờisống khau nhau. Tuy nhiên, trên thựctếcósựkhác biệtvềtậpquáncủacộngđồngnày sovớicộngđồngkhác, mứcđộáp dụngtậpquán trongđiềuchỉnh các quanhệởcác lĩnhvựckhác nhau, các khuvựckhác nhau cũng khác nhau. Dođó,hướngtiếpcậnmang tính thực tiễn sẽgiúp tácgiảđánh giá đúngđượcthực trạng áp dụngtậpquán trong QLXH của Nhànước,từđó,đềxuất những giải phápcụthểnhằmđảmbảohiệuquảáp dụng tậpquán trong QLXHcủaNhànướcởViệt Nam trong thời gian tới.
5.Điểmmớicủacủaluận án
7
Vềtổng quát, luận án là công trình nghiêncứuđầutiênởViệt Nam xây dựngđượcmô hình lý luận tươngđốichuyên sâu, toàn diệnvềtậpquán và áp dụng tập quán trong QLXHcủaNhànước.Luận án cũng là công trìnhđầutiên nghiên cứu,đánh giámộtcách khái quát thực trạng áp dụngtậpquán trong QLXHcủaNhànướcởViệt Nam hiện nay. Trên cơsởnhững nghiêncứuđó,đềxuất các kiến nghịtoàn diệntừchính sách,địnhhướngđếncác giải phápcụthểnhằm tăngcườnghiệu quảáp dụngtậpquán trong QLXHcủaNhànướcởViệt Nam trong thời gian tới.
Vềchi tiết, luận án có nhữngđiểmmớicụthểnổibậtsau đây:
Thứnhất, luận án làm sángtỏdướigócđộlí luận chungvềnhànướcvà pháp luật khái niệmtậpquán và áp dụngtậpquán trong QLXHcủaNhànước,chỉra những nétđặctrưng nhấtcủacác khái niệm này.
Thứhai, luận án luận giảisựcầnthiết phải áp dụngtậpquán, cácyếutốtácđộngđếnviệc áp dụngtậpquán trong QLXHcủaNhànướcởViệt Nam hiện nay.
Thứba, luận án nêu lên và làm rõ nhữngvấnđềlý luận cơbảnnhấtvềáp dụngtậpquán trong QLXHcủaNhànướcnhư: xácđịnhtiêu chílựachọntậpquánđượcáp dụng; xácđịnhphạm vi, trường hợp, nguyêntắcáp dụngtậpquán; xây dựng quy trình áp dụngtậpquán trong QLXHcủaNhànước.
Thứtư, thông qua việc nghiêncứuthực tiễn áp dụngtậpquán trong QLXH củaNhànướctrongmộtlĩnhvựccụthể, luận án làm sâusắchơn tri thức lý luậnvềvai trò, giátrịcủatậpquán trong QLXH, quađó,xácđịnhđúngđắnvai trò,vịtrícủatậpquán trong QLXHcủaNhànướcởViệt Nam hiện nay.
Thứnăm, đánh giácủaluận ánvềcác quyđịnhpháp luật giúp các nhà lập pháp và các nhà nghiêncứuthấy rõđượcnhữnglỗhổng trong các quyđịnhpháp luật hiện hànhvềáp dụngtậpquán trong QLXHcủaNhànước.Đồngthời, những giải pháp mà luận ánđềxuấtsẽgóp phần hoàn thiện các quyđịnhpháp luậtvềáp dụng tậpquán trong QLXHcủaNhànướcnói riêng và nâng cao hiệuquảáp dụngtậpquán trong QLXHcủaNhànướcnói chung.
6.Ýnghĩa lý luận và thực tiễncủaluận án
6.1.Vềmặtlý luận
Trên cơsởgiải quyết các nhiệmvụnghiên cứu, luận ánđãchỉrõ cácđặcđiểmcủatậpquán, áp dụngtậpquán trong QLXHcủaNhànước;luận giảiđượcsựcầnthiết phải áp dụngtậpquán, cácyếutốtácđộngđếnviệc áp dụngtậpquán trong QLXHcủaNhànước;xácđịnhphạm vi, trường hợp, nguyêntắcáp dụngtậpquán;
8
xây dựng quy trình áp dụngtậpquán trong QLXHcủaNhànước.Kếtquảnghiên cứucủaluận án góp phầnbổsung, hoàn thiện cơsởlý luậnvềtậpquán và áp dụng tậpquán trong QLXHcủaNhànước.
6.2.Vềmặtthực tiễn
Luận án đánh giá khách quan thực trạng pháp luậtvềáp dụngtậpquán cũng như thực tiễn áp dụngtậpquán trong QLXHcủaNhànướctrongmộtsốlĩnhvựcởViệt Nam hiện nay,chỉra những ưuđiểm,nhữngvấnđềcònhạnchếvà nguyên nhân; Luận ánđềxuấtmộtsốgiải pháp nhằmđảmbảohiệuquảáp dụngtậpquán trong QLXHcủaNhànướcởViệt Nam hiện nay.Kếtquảnghiêncứucủaluận án cóthểlàm tài liệu tham khảo cho các nhàlậppháp trong quá trình xây dựng, hoàn thiệnhệthống pháp luật.Đồngthời cũng là tài liệu tham khảo cho các nhà hoạtđộngthực tiễn trong hoạtđộngQLXH.Kếtquảnghiêncứucủaluận án còn cóthểđượcsửdụng làm tài liệu tham khảo phụcvụcho việc giảng dạy,họctậpvà nghiên cứuvềtậpquán và áp dụngtậpquán trong QLXHcủaNhànướcnói riêng và khoa họcpháp lý nói chung.
7.Kếtcấucủaluận án
Ngoài phầnmởđầu,tổng quan tình hình nghiên cứu,kếtluận, danhmụctài liệu tham khảo và cácphụlục,nộidungcủaluận án baogồm3 chương:
Chương 1: Cơsởlý luậnvềáp dụngtậpquán trong quản lý xãhộicủaNhànướcởViệt Nam
Chương 2: Thực trạng pháp luậtvềáp dụngtậpquán và thực tiễn áp dụng tậpquán trong quản lý xãhộicủaNhànướcởViệt Nam hiện nay
Chương 3: Quanđiểmvà giải phápđảmbảohiệuquảáp dụngtậpquán trong quản lý xãhộicủaNhànướcởViệt Nam trong thời gian tới.
9
PHẦN B. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊNCỨUCÁCVẤNĐỀCỦAĐỀTÀI LUẬN ÁN
Khi tìm hiểu tình hình nghiêncứucácvấnđềcủađềtài luận án, tácgiảđãtìm thấy khá nhiều công trìnhởcáccấpđộkhác nhau. Nhằm xácđịnhkhoảng trống nghiên cứuvàtậphợpnhữngvấnđềlý luận phụcvụcho việcbảovệluậnđiểmchínhcủaluậnán, tácgiảsửdụng phương pháp thống kê, phân loạiđểxếpcác nghiêncứunày vào ba nhóm,đólà: i) các nghiêncứulý luậnvềáp dụngtậpquán trong QLXHcủaNhà nước; ii) các nghiêncứuvềthực trạng áp dụngtậpquán trong QLXHcủaNhànước;iii) các nghiêncứuvềgiải phápđảmbảohiệuquảáp dụngtậpquán trong QLXHcủaNhànước.Sau khi phân tích tómlượccác nghiêncứutiêu biểu nhất trongmỗinhóm6, tác giảsẽtổnghợpnhữngnộidung cóthểtham khảo,kếthừa và xácđịnhnhữngnộidung cầntiếptụcnghiên cứu, làm rõ trong luận án.
1. Tình hình nghiêncứucácvấnđềlý luậnvềáp dụngtậpquán trong quản lý xãhộicủaNhànước
2. Tình hình nghiêncứuvềthực trạng áp dụngtậpquán trong quản lý xãhộicủaNhànước
.
3. Tình hình nghiêncứuvềgiải phápđảmbảohiệuquảáp dụngtậpquán trong quản lý xãhộicủaNhànước
4. Nhận xét tình hình nghiêncứucácvấnđềcủađềtài và nhữngvấnđềcần tiếptụcnghiêncứutrong luận án
4.1. Nhận xét tình hình nghiên cứu các vấnđềcủađềtài luận án
4.2. Nhữngvấnđềcầntiếptụcnghiêncứutrong luận án
31
5.Giảthuyết nghiêncứuvà câuhỏinghiêncứucủaluận án
5.1.Giảthuyết nghiêncứucủaluận án
Sau khi khảo sát các công trình nghiêncứucácvấnđềcủađềtài luận án, tácgiảđưaragiảthuyết nghiêncứunhằmđịnhhình cho việc nghiêncứucủaluận án như sau:
Áp dụngtậpquán trong QLXHcủaNhànướcởmộtsốlĩnhvựccụthểởnước ta hiện nayvẫnmộttấtyếuvàđảmbảohiệuquảáp dụngtậpquán trong QLXH của Nhànướccũng làmộttấtyếu,kểcảtrongđiềukiện xây dựng Nhànướcpháp quyền. Nhưngđểđảmbảohiệuquảcủaviệc áp dụngtậpquán trong QLXHcủaNhànướcởnướcta hiện nay thìcầnphải thực hiệnmộtsốgiải pháp nhấtđịnh.
5.2. Câuhỏinghiêncứucủaluậnán
Trên cơsởxácđịnhrõđốitượngnghiêncứuvàmụcđích nghiên cứu, tácgiảđặtra các câuhỏinghiên cứu,cụthểđólà:
1/ Áp dụngtậpquán trong QLXHcủaNhànướclà gì? Áp dụngtậpquán trong QLXHcủaNhànướccó nhữngđặcđiểmgì? Nhữngchủthểnào cóthểáp dụng tập quán và việc áp dụngcủahọphảidựatrên những nguyêntắcnào?
2/ Việc áp dụngtậpquán trong QLXHcủaNhànướcởnướcta trong thời gian qua diễn ra nhưthếnào? Có những ưuđiểm,hạnchếgì? Nguyên nhân nàodẫnđến thực trạngđó?
3/ Trongđiềukiện xây dựng Nhànướcpháp quyềnởnướcta hiện nay có cần thiết tiếptụcáp dụngtậpquán trong QLXHcủaNhànướckhông?Nếucó thìcầnthực hiện những giải pháp nàođểcóthểáp dụngtậpquánmộtcách có hiệuquảnhất?
32
Kếtluận Tổng quan
Tậpquán nói chung và áp dụngtậpquán trong QLXHcủaNhànướcnói riêng làchủđềnghiêncứuthu hútđượcsựquan tâmcủanhiều nhà khoa học. Các nhà nghiêncứudù cósựkhác nhauvềcách thức tiếp cận, phạm vi nghiên cứu, xong vềcơbảncác nhà nghiêncứuđềuhướngđếnviệc làm rõnộihàmcủakhái niệm tập quán, nguồn gốc,bảnchất, hình thứctồntạivà giátrịcủatậpquán trongđiềuchỉnh các quanhệxã hội. Các nhà nghiêncứucũngđãphần nàođềcập, làm sángtỏmột sốvấnđềvềtiêu chí, cách thứclựachọn và công nhậntậpquán; nguyên tắc, quy trình áp dụngtậpquán trongmộtsốlĩnhvựccụthể.Vềmặtthực trạng, các nhànghiêncứuđãđánh giáđượcthực trạng áp dụngtậpquán trongmộtsốlĩnh vực hoặcởmộtsốđịaphương nhấtđịnh,chỉrađượcnhữngmặttíchcựcvàhạnchếcủa thực trạng áp dụng, cũng như nguyên nhâncủathực trạngđó.Vềmặtgiải pháp, các nhà nghiêncứuđãnêu rađượccác quanđiểmvàđềxuất các giải pháp nhằmđảm bảohiệuquảáp dụngtậpquán trongmộtsốlĩnhvựchoặcởmộtsốđịaphươngcụthể.Kếtquảcủacác công trình nghiêncứuđãtạonênmộthệthống tri thức phong phúvềtậpquán nói chung và áp dụngtậpquán trong QLXHcủaNhànướcnói riêng, là tiềnđềđểcác nhà nghiêncứucũng như các nhà hoạtđộngthực tiễn cóđượcnhững nhận thức đúngđắnvềtậpquán và áp dụngtậpquán trong QLXH của Nhànước.
Tuy nhiên, thông qua việc khảocứutình hình nghiêncứucácvấnđềcủađềtài luận án, cóthểkhẳngđịnh,chođếnnay chưa có công trình nào nghiêncứumột cáchđầyđủ,toàn diện, cóhệthốngvềáp dụngtậpquán trong QLXHcủaNhànướcởViệt Nam hiện nay, nhằm xây dựng và hoàn thiện cácvấnđềlý luận có liên quan,đánh giá thực trạng, nêu ra các quanđiểmvà giải phápđồngbộđểđảmbảohiệu quảáp dụngtậpquán trong QLXHcủaNhànước,góp phầngiữgìn và phát huy nhữngtậpquántốtđẹpcủadân tộc,đảmbảotrậttựxã hội, thúcđẩyphát triển kinh tế- xã hội, tăngcườnghộinhập quốctế.Đâycũng chính là những nhiệmvụnghiên cứumà luận án nàycầngiải quyết.
33
PHẦN C.NỘIDUNG CÁC CHƯƠNG
CHƯƠNG 1. CƠSỞLÝ LUẬNVỀÁP DỤNGTẬPQUÁN TRONG QUẢN LÝ XÃHỘICỦANHÀNƯỚCỞVIỆT NAM
1.1. Khái niệm vàsựcầnthiết phải áp dụngtậpquán trong quản lý xãhộicủaNhànước
1.1.1. Khái niệmtậpquán
F:\TÀI LIỆU NĂM 2023\LUẬN ÁN TIẾN SĨ 2023/ ÁP DỤNG TẬP QUÁN TRONG QUẢN LÝ
Áp dụng tậpquán trong quản lý xã hội của Nhà nước ở Việt Nam hiện nay
