Vai trò của văn hóa truyền thống đối với sự phát triển du lịch ở Bình Định hiện nay
Bình Định, một vùng đất giàu truyền thống văn hóa – lịch sử dân tộc và phong tục tập quán lâu đời, vùng Đất Võ – Trời Văn, là nơi hội tụ và giao thoa văn hóa của nhiều dân tộc anh em, nên các hình thức văn hóa dân gian và lễ hội truyền thống cũng rất đa dạng và phong phú. Vùng đất này còn thu hút du khách bởi có nhiều danh lam thắng cảnh, nổi bật là bãi biển Quy Nhơn trải dài cát trắng bên những con sóng vỗ bờ dào dạt. Ai đã một lần đến Bình Định sẽ nhớ mãi những ngọn Tháp Chămpa ngạo nghễ, đẹp đến ngây ngất bởi lối kiến trúc cho đến bây giờ cũng còn chứa đựng nhiều bí ẩn, sẽ tự hào về người anh hùng dân tộc Quang Trung – Nguyễn Huệ với hơn 200 năm đã trôi qua, nhưng dấu ấn về phong trào Tây Sơn, triều đại Tây Sơn vẫn còn in đậm ở nơi đây với những di tích Điện Tây Sơn, Bảo tàng Quang Trung, Thành Hoàng đế….Dòng văn hóa phi vật thể ở Bình Định cũng vô cùng phong phú như các lễ hội, nghệ thuật hát bội, nhạc võ Tây Sơn, ca kịch bài chòi, múa hát bá trạo của cư dân miền biển, Lễ hội chiến thắng Đống Đa, Lễ hội cầu ngư, Lễ Cúng Cá Ông , Lễ Hội Tây Sơn …và nhiều lễ hội giàu tính nhân văn của ba dân tộc thiểu số miền núi: Bana, Chăm, H’re sống trên đất Bình Định đã tạo nên một bản sắc văn hoá của riêng vùng đất này. Đây là những món ăn tinh thần đặc sắc không chỉ đối với nhân dân Bình Định mà nó còn là đặc sản để giới thiệu đến bạn bè trong và ngoài nước. Nơi đây còn là mảnh đất của văn chương, thi ca, nơi đã sản sinh, nuôi dưỡng những tâm hồn thơ, những nhà thơ lớn trong nền văn học và trên thi đàn Việt Nam như Đào Duy Từ , Đào Tấn, Mai Xuân Thưởng, Yến Lan, Tăng Bạt Hổ, Nguyễn Bá Huân…hay Xuân Diệu, . Ở nơi đây, dường như thơ ca đã ngấm vào máu thịt, từ những người học cao hiểu rộng cho đến những người nông dân chân lấm tay bùn. Làm nên một bản sắc riêng Bình Định trong bầu trời thơ ca Việt Nam với con người, non nước và truyền thống rực rỡ của thi ca… Bên cạnh những nét mềm mại, ngọt ngào của làng điệu dân ca, thơ văn truyền thống thì người Bình Định còn cầm roi đi ngựa trên sân khấu tuồng, những đường quyền, roi mạnh mẽ, dứt khoát của võ cổ truyền truyền thống bao đời nay. Rõ ràng Bình Định là miền đất có bề dày truyền thống với nhiều giá trị di sản văn hóa nghệ thuật được lưu giữ. Đây là nguồn tài nguyên vô cùng lớn và là nền tảng, thế mạnh để du lịch phát triển.
Việc tìm ra giải pháp để phát triển văn hóa truyền thống đặc trưng của từng địa phương để tạo tính cạnh tranh hấp dẫn du lịch là vấn đề cấp thiết cần đặc biệt quan tâm hiện nay
Nhận thức tầm quan trọng của vấn đề ấy trong tình hình hiện nay, tôi đã quyết định chọn đề tài: “Vai trò của văn hóa truyền thống đối với sự phát triển du lịch ở Bình Định hiện nay” làm luận văn thạc sĩ Triết học của mình với hy vọng sẽ góp phần vào sự phát triển du lịch của Bình Định nói riêng và của khu vực miền Trung – Tây nguyên nói chung.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
Mục đích của đề tài là trên cơ phân tích những tác động của văn hóa truyền thống đối với sự phát triển du lịch ở Tỉnh Bình Định hiện nay, từ đó xây dựng các giải pháp nhằm phát huy yếu tố tích cực, hạn chế những ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển bên vững cho ngành du lịch Tỉnh nhà
– Thứ nhất, phân tích, khái niệm văn hóa truyền thống, vai trò của nó trong phát triển du lịch ở Bình Định.
– Thứ hai, đánh giá thực trạng sự tác động của văn hóa truyền thống đến ngành du lịch ở Bình Định hiện nay.
– Thứ ba, xây dựng các giải pháp để phát huy vai trò của văn hóa truyền thống đối với phát triển hiện nay ở du lịch Bình Định.
Luận văn nghiên cứu vai trò của văn hóa truyền thống ở tỉnh Bình Định và vai trò của nó đối với phát triển du lịch hiện nay. Đề tài không đi sâu phân tích vấn đề mang tính chuyên môn mà chỉ phân tích ảnh hưởng văn hóa truyền thống tỉnh Bình Định đến ngành du lịch phục vụ cho việc xây dựng và lựa chọn chiến lược phát triển ngành du lịch của tỉnh Bình Định hiện nay.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
– Phạm vi về không gian: Nghiên cứu thực trạng văn hóa truyền thống tỉnh Bình Định trên địa bàn các huyện, thị xã và thành phố.
– Phạm vi về thời gian: Số liệu, tài liệu thu thập từng các thời điểm. Các định hướng phát triển văn hóa truyền thống của tỉnh và các giải pháp được đưa ra trong thời gian tới.
4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
Luận văn được thực hiện trên các nguyên lý cơ bản của Triết học Mác – Lê nin, vai trò của văn hóa trong đời sống tinh thần. Văn hóa như là một bộ phận của kiến trúc thượng tầng bị qui định và có tính độc lập tương đối so với cơ sở hạ tầng. Về vai trò của con người với tư cách là chủ thể của các quan hệ trong hoạt động kinh tế, nhất là trong lĩnh vực du lịch, dịch vụ.
Trong quá trình nghiên cứu, luận văn chủ yếu sử dụng phương pháp luận của triết học Mác – Lênin. Ngoài ra, luận văn còn sử dụng các phương pháp cụ thể như: phương pháp phân tích và tổng hợp, phương pháp logic – lịch sử, phương pháp diễn dịch và quy nạp, phương pháp điều tra, phương pháp thống kê.
Ngoài Phần Mở đầu, Nội dung, luận văn gồm ba chương, 7 tiết
Chương 1: Khái lược về văn hóa và văn hóa và văn hóa truyền thống ở Bình Định.
Chương 2: Ảnh hưởng của văn hóa truyền thống đến phát triển du lịch ở tỉnh Bình Định.
Chương 3: Phát huy vai trò văn hóa truyền thống đối với phát triển du lịch Bình Định hiện nay.
KHÁI LƯỢC VỀ VĂN HÓA VÀ VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG Ở BÌNH ĐỊNH
1.1. VĂN HÓA LÀ MỘT HÌNH THÁI Ý THỨC XÃ HỘI
Văn hóa là khái niệm mang nội hàm rộng với rất nhiều cách hiểu khác nhau, liên quan đến mọi mặt đời sống vật chất và tinh thần của con người [3; tr.26-28]. Văn hóa là bao gồm tất cả những sản phẩm của con người, và như vậy, văn hóa bao gồm cả hai khía cạnh: khía cạnh phi vật chất của xã hội như ngôn ngữ, tư tưởng, giá trị và các khía cạnh vật chất như nhà cửa, quần áo, các phương tiện [4; tr.373-374]. Cả hai khía cạnh cần thiết để làm ra sản phẩm và đó là một phần của văn hóa. Văn hóa là sản phẩm của loài người, văn hóa được tạo ra và phát triển trong quan hệ qua lại giữa con người và xã hội. Song, chính văn hóa lại tham gia vào việc tạo nên con người, và duy trì sự bền vững và trật tự xã hội. Văn hóa được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác thông qua quá trình xã hội hóa. Văn hóa được tái tạo và phát triển trong quá trình hành động và tương tác xã hội của con người. Văn hóa là trình độ phát triển của con người và của xã hội được biểu hiện trong các kiểu và hình thức tổ chức đời sống và hành động của con người cũng như trong giá trị vật chất và tinh thần mà do con người tạo ra.
– Khái niện về văn hóa: Từ văn hóa có rất nhiều nghĩa. Trong tiếng việt, văn hóa được dùng theo nghĩa thông dụng để chỉ học thức, lối sống. Theo nghĩa chuyên biệt để chỉ trình độ phát triển của một giai đoạn. Trong khi theo nghĩa rộng, thì văn hóa bao gồm tất cả, từ những sản phẩm tinh vi, hiện đại, cho đến tín ngưỡng, phong tục, lối sống [19; tr. 32-36].
Theo Đại từ điển tiếng Việt của Trung tâm Ngôn ngữ và Văn hóa Việt Nam – Bộ Giáo dục và đào tạo, do Nguyễn Như Ý chủ biên, Nhà xuất bản Văn hóa – Thông tin, xuất bản năm 1998, thì: “Văn hóa là những giá trị vật chất, tinh thần do con người sáng tạo ra trong lịch sử”.
Trong Từ điển tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học, do Nhà xuất bản Đà Nẵng và Trung tâm Từ điển học xuất bản năm 2004 thì đưa ra một loạt quan niệm về văn hóa:
Văn hóa là một hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo và tích lũy qua quá trình hoạt động thực tiễn, trong sự tương tác giữa con người với môi trường tự nhiên và xã hội của mình [23; tr.85-86].
Văn hóa là (1) những giá trị vật chất, tinh thần do con người tạo ra trong lịch sử: nền văn hóa các dân tộc; kho tàng văn hóa dân tộc. (2) Đời sống tinh thần của con người: phát triển kinh tế và văn hóa; chú ý đời sống văn hóa của nhân dân. (3) Tri thức khoa học, trình độ học vấn: trình độ văn hóa; học các môn văn hóa. (4) Lối sống, cách ứng xử có trình độ cao: người có văn hóa; gia đình văn hóa mới. (5) Nền văn hóa một thời kì lịch sử cổ xưa, xác định được nhờ tổng thể các di vật tìm được có những đặc điểm chung: văn hóa Đông Sơn; văn hóa rìu hai vai [1, tr.19-21].
Theo tổ chức giáo dục và khoa học của Liên Hiệp Quốc UNESCO: Văn hóa bao gồm tất cả những gì làm cho dân tộc này khác với dân tộc kia.
Như vậy, có thể thấy rằng: Văn hóa là tất cả những giá trị vật thể do con người sáng tạo ra trên nền của thế giới tự nhiên.
| Văn hóa là mục tiêu của sự phát triển bởi lẽ, văn hóa do con người sáng tạo ra, chi phối toàn bộ hoạt động của con người, là hoạt động sản xuất nhằm cung cấp năng lượng tinh thần cho con người, làm cho con người ngày càng hoàn thiện, xa rời trạng thái nguyên sơ ban đầu khi từ con vật phát triển thành con người. Con người tồn tại, không chỉ cần những sản phẩm vật chất mà còn có nhu cầu hưởng thụ sản phẩm văn hóa tinh thần, con người và xã hội loài người càng phát triển thì nhu cầu văn hóa tinh thần đòi hỏi ngày càng cao. Đáp ứng nhu cầu văn hóa tinh thần đó chính là đảm bảo sự phát triển ngày càng nhiều của cải vật chất cho con người và xã hội. Văn hóa là động lực của sự phát triển, bởi lẽ mọi sự phát triển đều do con người quyết định chi phối. Văn hóa khơi dậy và nhân lên mọi tiềm năng sáng tạo của con người, huy động sức mạnh nội sinh to lớn trong con người đóng góp vào sự phát triển xã hội. Văn hóa là hệ điều tiết của sự phát triển. Bởi lẽ, văn hóa phát huy mặt tích cực, hạn chế mặt tiêu cực của các nhân tố khách quan và chủ quan, của các điều kiện bên trong và bên ngoài, bảo đảm cho sự phát triển được hài hòa, cân đối, lâu bền. |
1.2.1. Khái niệm về văn hóa truyền thống
Văn hoá truyền thống là khái niệm dùng để chỉ một cấu trúc văn hoá, chỉ văn hoá của các xã hội nông nghiệp truyền thống, thì truyền thống văn hoá là khái niệm dùng để chỉ sự tồn tại của những yếu tố không thay đổi của văn hoá.Văn hóa dân tộc luôn là một dòng chảy không ngừng và ở đó, quan hệ giữa truyền thống với hiện đại có vai trò rất quan trọng. Vì vậy để xác định tính chất, diện mạo văn hóa của mỗi vùng trong nước ta, vừa góp phần tạo ra động lực cho phát triển du lịch ở mỗi vùng.
1.2.2. Vai trò của văn hóa truyền thống
Chúng ta có thể tìm hiểu sự ra đời của văn hóa bằng nhiều cách tiếp cận khác nhau. Ngay từ khi chưa sinh ra con người đã nhập thân vào môi trường văn hóa. Bản thân con người và văn hóa có mối quan hệ hữu cơ, gắn bó với nhau. Con người vừa là chủ nhân của văn hóa đồng thời cũng là sản phẩm do môi trường văn hóa đó sản sinh, bồi dưỡng. Con người mang trong mình dòng máu chảy văn hóa và đồng thời cũng là đại diện tiêu biểu của văn hóa [22, tr.29 – 37].
Phát huy và bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống là hai mặt của một thể thống nhất, có tác động tương hỗ lẫn nhau trong quá trình phát triển của mỗi xã hội mà văn hóa được xem là nền tảng. Việc phát huy các giá trị văn hoá truyền thống sẽ có tác dụng làm tăng ý thức, trước hết là của mỗi thành viên trong cộng đồng dân tộc đối với trách nhiệm bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống. Ngược lại việc bảo tồn sẽ là cơ sở và tạo ra cơ hội có được các giá trị văn hóa truyền thống để tự hào, để giới thiệu với các dân tộc khác, các quốc gia khác trên thế giới.
Với những tác động tích cực trên, việc đẩy mạnh phát triển du lịch nói chung, du lịch cộng đồng nói riêng sẽ có vai trò rất quan trọng trong phát triển bền vững ở Việt Nam nói chung và của tỉnh Bình Định nói tiêng, đặc biệt trong bối cảnh tỷ lệ người dân nông thôn còn chiếm tới hơn 70% dân số cả nước, trong đó tỷ lệ đói nghèo còn cao.
Theo quan niệm UNESCO, văn hóa là toàn bộ các giá trị vật chất và tinh thần do con người tạo dựng trong quá trình sinh tồn và thiên nhiên ban tặng. Văn hóa truyền thống thuộc lĩnh vực đời sống văn hóa tinh thần, nó tạo nên nét đặc trưng riêng biệt nhằm khẳng định bản sắc văn hóa của dân tộc. Bình Định là mãnh đất giàu truyền thống văn hóa tạo nên nét đặc trưng riêng biệt, tạo điều kiện thuận lợi nhằm phát triển du lịch phục vụ du khách. Vấn đề đặt ra là phải tìm kiếm được giá trị truyền thống tạo động lực cho phát triển du lịch và chỉ ra được những hạn chế tạo lực cản trong quá trình phát triển. Trong chương một, chúng tôi cố gắng xác định những đặc trưng của văn hóa và văn hóa truyền thống, chỉ ra vai trò của nó cho sự phát triển du lịch, đặt cơ sở lý luận để phân tích ảnh hưởng của nó đến phát triển du lịch tỉnh Bình Định.
CHƯƠNG 2
ẢNH HƯỞNG CỦA VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG ĐẾN PHÁT TRIỂN DU LỊCH Ở TỈNH BÌNH ĐỊNH
2.1. VÀI NẾT VỀ ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN – KINH TẾ XÃ HỘI TỈNH BÌNH ĐỊNH
2.1.2. Điều kiện văn hóa – xã hội
2.2. NHỮNG TÁC ĐỘNG CỦA VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG ĐẾN DU LỊCH
Khái niệm “du lịch” ban đầu có ý nghĩa là sự khởi hành và lưu trú tạm thời của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên của họ. Tuy nhiên, các thành tựu về khoa học đã thúc đẩy du lịch trở thành nhu cầu quan trọng và có tính phổ biến. Du lịch là một hiện tượng kinh tế, xã hội phức tạp và trong quá trình phát triển, nội dung của nó ngày càng mở rộng và ngày càng phong phú. Khái niệm về du lịch có nhiều cách hiểu do được tiếp cận bằng nhiều cách khác nhau.
2.2.2. Những ảnh hưởng tích cực của văn hóa truyền thống đến du lịch
Sự phát triển của du lịch tác động trực tiếp và gián tiếp đến việc bảo tồn các di sản văn hóa của một quốc gia. Doanh thu từ vé tham quan, vé xem biểu diễn nghệ thuật và các hoạt động du lịch khác được sử dụng một phần lớn cho việc tu bổ, chỉnh trang các di tích, khôi phục và phát triển các di sản văn hóa phi vật thể, đặc biệt là các loại hình nghệ thuật truyền thống, cấc làng nghề thủ công mỹ nghệ truyền thống.
Du lịch tạo ra các khả năng hỗ trợ bảo tồn các di tích lịch sử, di chỉ khảo cổ đang có nguy cơ chuyển hoá thành phế tích, nguy cơ bị huỷ hoại, nhất là trong điều kiện mưa nắng thất thường của điều kiện khí hậu nhiệt đới, khi nền kinh tế đất nước ta còn nghèo, không có đủ vốn và các điều kiện cần thiết khác để trùng tu, bảo vệ các di tích lịch sử văn hoá.
– Tài nguyên du lịch nhân văn (văn hóa vật thể và phi vật thể): Tỉnh Bình Định với nét độc đáo, giàu bản sắc văn hóa được thể hiện qua hệ thống các di tích, lễ hội, làng nghề truyền thống, văn nghệ dân gian, văn hóa ẩm thực, điển hình là hệ thống di tích lịch sử gắn với khởi nghĩa Tây Sơn, với chiến tranh cách mạng chống Pháp và Mỹ, với văn hóa Chăm, văn hóa biển, văn hóa dân tộc ít người, nghệ thuật hái Bội, hát Bài chòi, Võ thuật Bình Định…là nền tảng để phát triển du lịch đặc thù của tỉnh.
2.2.3. Những ảnh hưởng tiêu cực của văn hóa tuyền thống đến du lịch
Đối vói các di sản văn hóa vật thể, sự phát triển du lịch ồ ạt chạy theo số lượng thường gây ra sự bào mòn, hư hại các công trình, các di tích hiện có. Sự có mặt quá đông của khách du lịch tại một địa điểm di tích tạo nên những tác động cơ học, hóa học (do khí thải từ hơi thở, tiếng ồn,…) cùng với yếu tố khí hậu, thòi tiết gây nên sự xuống cấp, phá hủy những công trình kiến trúc cổ.
Sự phát triển du lịch có thể làm gia tăng sự thất thoát, buôn bán trái phép đồ cổ, ăn cắp cổ vật tại các di tích, đào bái lăng mộ cổ…
Sự phát triển du lịch thường kèm theo sự du nhập văn hóa ngoại lai, và do vậy có thể làm xói mòn hoặc mất đi bản sắc văn hóa địa phương, bản sắc văn hóa dân tộc.
Một số ứng xử của khách du lịch có thể làm ảnh hưởng đến thuần phong mỹ tục của dân cư địa phương.
Song song với đó văn hóa truyền thống cũng có những tác động tiêu cực không nhỏ đến phát triển du lịch.
Trong quá trình đổi mới mở cửa, giao lưu hội nhập hiện nay các loại hình trong văn hóa truyền thống các dân tộc, đặc biệt là các dân tộc thiểu số trở thành nhân tố quan trọng trong phát triển kinh tế, nâng cao đời sống vật chất tinh thần cho nhân dân.
Tuy nhiên, có một một thực tế đáng buồn hiện nay là tại không ít địa phương trong đó có Bình Định, việc chăm lo gìn giữ, phục hồi đã chưa được chú trọng. Nhiều loại hình nghệ thuật liên quan đến văn hóa truyền thống đã trở nên méo mó, mai một dần. Nguyên nhân có thể một phần đãi ngộ và chính sách tổ chức còn nhiều bất cập. Bên cạnh đó là sự thiếu chuyên nghiệp trong công tác tổ chức để các loại hình nghệ thuật liên quan đến văn hóa truyền thống bị chi phối bởi các hoạt động kinh tế làm mất đi sự tinh túy của văn hóa cổ truyền vốn có chưa nói đến sự méo mó, biến đổi, lai tạp.
Như đã nói, từ quan điểm lịch sử, không phải mọi truyền thống văn hóa đều có những giá trị tích cực như nhau, thậm chí có những truyền thống ở thời kỳ này có giá trị tích cực, nhưng ở giai đoạn khác lại có giá trị tiêu cực. Cũng có truyền thống khi được phát huy theo quan điểm khoa học và tiến bộ thì sẽ đem lại giá trị tích cực, còn khi được khai thác theo quan điểm phản khoa học và phản tiến bộ thì sẽ có tác động tiêu cực.
Trong lĩnh vực văn hóa giáo dục, truyền thống “tôn sư trọng đạo” và hiếu học của người phương Đông là một nét đẹp văn hóa. Tuy nhiên, truyền thống tôn sư trọng đạo nhiều khi được hiểu một cách tuyệt đối hóa, dẫn đến cách truyền thụ kiến thức theo kiểu thầy đọc, trò nghe, làm cho học sinh trở thành cái máy tiếp thu thụ động, hạn chế óc tìm tòi sáng tạo của học sinh. Điều này hiện nay đang bị nhiều người lên tiếng phê phán.
Nguyên nhân khách quan
Nguyên nhân chủ quan
Trên cơ sở lý luận về văn hóa và văn hóa truyền thống trong chương hai, chúng tôi phân tích những ảnh hưởng tích cực văn hóa truyền thống đến phát triển du lịch ở tỉnh Bình Định. Sau khi nêu khái quát những điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội, ảnh hưởng trực tiếp đến ngành du lịch Bình Định, chương này phân tích những tác động của văn hóa truyền thống đến phát triển du lịch trên cả hai mặt: tích cực và tiêu cực. Với lợi thế là vùng đất có nhiều di sản văn hóa vật thể và phi vật thể, do thiên nhiên và con người nơi đây tạo nên, hình thành môi trường thuận lợi thu hút du khách trong và ngoài nước. Tuy nhiên, vì nhiều lý do khác nhau, cả khách quan và chủ quan, khác là mặt trái của cơ chế thị trường, do nguồn vốn đầu tư cho du lịch còn hạn chế, nên các chương trình đảm bảo gìn giữ, bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống cả vật thể và phi vật thể chưa được quan tâm thỏa đáng. Vì lợi ích vật chất trước mắt nhiều di sản bị khai thác, phá vỡ cảnh quan môi trường. Các hoạt động văn háo nghệ thuật chưa tạo nên được dấu ấn đặc sắc riêng. Việc chỉ ra được những nguyên nhân của những hạn chế tác động của văn hóa truyền thống là cơ sở để xây dựng các giải pháp nhằm phát huy yếu tố tích cực, hạn chế những ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển bền vững du lịch cho Bình Định.
CHƯƠNG 3
PHÁT HUY VAI TRÒ VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG ĐỐI
VỚI PHÁT TRIỂN DU LỊCH BÌNH ĐỊNH HIỆN NAY
3.1. PHƯƠNG HƯỚNG PHÁT HUY VAI TRÒ VĂN HOÁ TRUYỀN THỐNG GẮN VỚI PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỦA TỈNH BÌNH ĐỊNH
3.1.1. Tình hình phát triển ngành du lịch tỉnh Bình Định dưới tác động của văn hóa truyền thống
Phát triển loại hình du lịch biển.
Phát triển loại hình du lịch văn hóa, lịch sử
3.1.2. Định hướng phát triển du lịch gắn với bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống ở Bình Định
Phát triển du lịch văn hóa truyền thống gắn với phát triển cộng đồng. Cộng đồng là một phần không thể thiếu của văn hóa truyền thống, trong nhiều trường hợp cộng đồng chính là linh hồn, là tâm điểm của di sản. Chính vì vậy phát triển du lịch di sản không thể tách rời phát triển cộng đồng ở khu vực di sản và lợi ích có được từ du lịch di sản phải được chia sẻ với cộng đồng. Trong trường hợp này, cộng đồng sẽ là nhân tố tích cực góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị di sản trên quê hương của mình. Bên cạnh ý nghĩa trên, phát triển du lịch văn hoá truyền thống gắn với cộng đồng sẽ còn khai thác được những giá trị văn hoá truyền thống bản địa góp phần làm đa dạng và phong phú hơn sản phẩm du lịch điểm đến, làm tăng tính hấp dẫn và hiệu quả kinh doanh du lịch.
– Tìm ra các giải pháp thúc đẩy phát triển du lịch để du lịch Bình Định tạo sự đột phá phát triển nhanh và bền vững gắn với khai thác có hiệu quả các giá trị tài nguyên du lịch đặc thù của tỉnh; bảo tồn các giá trị di sản, các giá trị thiên nhiên và văn hóa truyền thống.
– Đề xuất các giải pháp phát triển các loại hình, sản phẩm du lịch có thế mạnh về tài nguyên du lịch của tỉnh. Ưu tiên phát triển loại hình du lịch văn hóa truyền thống, tâm linh; nhấn mạnh đến yếu tố lịch sử – văn hóa truyền thống đặc sắc trong sản phẩm du lịch để tạo các điểm đến nổi bật phát triển thành thương hiệu quốc gia và thương hiệu vùng, có sức cạnh tranh trong khu vực và thế giới.
– Phát triển du lịch phải gắn với huy động các nguồn lực của mọi thành phần kinh tế, nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp kinh doanh du lịch và phát triển dựa trên cơ sở khuyến khích sự tham gia của cộng đồng, gia tăng lợi ích của người dân.
– Đẩy mạnh và nâng cao hiệu quả hoạt động xúc tiến, quảng bá du lịch cho Bình Định trong thời gian đến, khuyến khích sự liên kết giữa các địa phương trong vùng duyên hải miền Trung nhằm cung cấp hệ thống các sản phẩm du lịch đa dạng với một ngân sách tiết kiệm hơn.
– Phát triển nguồn nhân lực du lịch có chất lượng, số lượng phù hợp, cơ cấu hợp lý đáp ứng nhu cầu phát triển du lịch.
3.2. MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT HUY VAI TRÒ VĂN HOÁ TRUYỀN THỐNG GẮN VỚI PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỦA TỈNH BÌNH ĐỊNH
3.2.1. Tăng cường vai trò của văn hoá truyền thống với phát triển du lịch
Văn hóa truyền thống luôn gắn với phát triển du lịch, thúc đẩy giảm nghèo tại một số vùng miền trong tỉnh, chính vì vậy cần phải tăng cường vai trò của văn hóa truyền thống với phát triển du lịch. Quy hoạch phát triển du lịch, đặc biệt là du lịch văn hóa truyền thống, cần lồng ghép các tư tưởng bảo tồn và phát huy các giá trị di sản.
3.2.2. Nâng cao vai trò của các hoạt động cộng đồng văn hóa với phát triển du lịch
Để tăng cường sự tham gia của cộng đồng vào hoạt động phát triển du lịch như một yếu tố quan trọng góp phần phát triển du lịch bền vững ở Bình Định, một số giải pháp chủ yếu cần được xem xét:
Xây dựng cơ chế, chính sách phù hợp với đặc thù của địa phương để đảm bảo một phần từ thu nhập du lịch sẽ “quay lại” hỗ trợ cho cộng đồng và cho công tác bảo tồn, phát triển tài nguyên môi trường, du lịch nơi diễn ra hoạt động du lịch với sự tham gia của cộng đồng;
Xây dựng quy hoạch tổng thể phát triển du lịch phải gắn với bảo tồn, phát huy các di sản văn hóa: công tác quy hoạch phát triển du lịch gắn với bảo tồn, phát huy các di sản văn hóa là giải pháp mang tính chiến lược, thể hiện trong chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển du lịch, kế hoạch xúc tiến đầu tư, quy hoạch mạng lưới giao thông, xây dựng sản phẩm, xây dựng kết cấu hạ tầng… Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để các cấp, ngành chức năng và chính quyền có kế hoạch bảo tồn, tôn tạo, khai thác thế mạnh, tiềm năng của di sản văn hóa cho phát triển du lịch. Để vừa phát triển du lịch vừa bảo tồn, phát huy các di sản văn hóa đúng đắn, khoa học, vấn đề quy hoạch luôn phải đi trước một bước.
Như vậy, trước hết, trong ngắn hạn, tỉnh Bình Định sẽ cần tập trung vào các giải pháp nhằm đẩy nhanh phát triển đầu tư, du lịch:
Thứ nhất, cải cách hành chính, cắt bỏ các thủ tục không cần thiết nhằm cải thiện vị trí của tỉnh trên bảng xếp hạng PCI, PAPI; đẩy nhanh tiến độ triển khai “Quy hoạch tổng thể phát triển KT-XH tỉnh Bình Định đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”, “Quy hoạch khu Phật pháp Linh Phong”, “Quy hoạch khu đô thị khoa học”, thuê tư vấn nước ngoài đối với “Quy hoạch chi tiết khu du lịch quốc gia Phương Mai, Quy hoạch khu đô thị biển Quy Nhơn”.
Thứ hai, đầu tư phát triển đồng bộ cơ sở hạ tầng: nghiên cứu triển khai module 2 cảng hàng không Phù Cát bằng hình thức xã hội hóa, đầu tư xây dựng cảng DL tăng công suất đón khách và đánh giá độ khả thi đối với cảng nước sâu Hải Giang, đồng thời thúc đẩy triển khai các dự án hạ tầng trọng điểm như Khu phức hợp dịch vụ du lịch tại Khu Đô thị – Thương mại – Dịch vụ phía Tây đường An Dương Vương; dự án hhu du lịch biển Casa Marina Island…
Thứ ba, phát triển đa dạng các sản phẩm du lịch như phố thương mại – đi bộ đường Xuân Diệu, phố ẩm thực đêm, các khu vui chơi giải trí, sân golf, lập các kế hoạch xúc tiến du lịch trong và ngoài nước một cách bài bản, khoa học, có sự hỗ trợ 1 – 1, 5 triệu USD từ ngân sách địa phương; tổ chức các lễ hội du lịch, festival võ thuật cổ truyền Bình Định hay du lịch trải nghiệm.
Về dài hạn, các giải pháp đưa ra cần gắn với mục tiêu phát triển du lịch bền vững song hành cùng phát triển kinh tế – xã hội toàn tỉnh: cải thiện môi trường kinh doanh – đầu tư, nâng cao năng lực cạnh tranh của tỉnh theo hướng cải cách thủ tục hành chính, nâng cao hiệu quả quản lý các cấp. Đẩy mạnh phát triển sản phẩm du lịch, đa dạng hóa sản phẩm gắn với xây dựng thương hiệu du lịch Quy Nhơn – Bình Định, đặc biệt là các sản phẩm địa phương, chỉ dẫn địa lý, các dịch vụ chuyên biệt, độc đáo. Tiếp tục tập trung phát triển đồng bộ cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ, đường thủy và đường hàng không tạo điều kiện kết nối, liên kết du lịch vùng như tuyến quốc lộ 19 từ cảng Quy Nhơn đi Pleiku, đường cao tốc Quảng Ngãi – Quy Nhơn và các đường bay mới trong cả nước. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực du lịch đáp ứng nhu cầu thực tế với đề án nâng cấp trường Đại học Quy Nhơn trở thành trường đại học cấp quốc gia, cũng như tăng cường các khóa hướng nghiệp, đào tạo đại học và cao đẳng chuyên ngành du lịch.
Một là, giáo dục, tuyên truyền ý thức bảo vệ các giá trị truyền thống của văn hóa nhằm phát triển du lịch.
Nằm trên địa bàn đặc thù có nhiều di tích lịch sử, văn hóa, danh lam thắng cảnh, người dân Bình Định luôn tích cực kế thừa và phát huy các giá trị di sản, bản sắc văn hóa dân tộc.
Là lực lượng đông đảo và hoạt động trên nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội, người dân Bình Định cần phải nhận thức rõ di sản văn hóa dân tộc không chỉ được coi là tài sản có giá trị giáo dục truyền thống, nhân cách cho thế hệ trẻ mà còn là nguồn lực góp phần phát triển kinh tế – xã hội của địa phương.
Bên cạnh đó, người dân cũng đi đầu trong việc bảo vệ, giữ gìn di sản thông qua các hoạt động như dịch vụ du lịch, kinh doanh, sản xuất, bảo vệ rừng, đa dạng sinh học… Chính những hoạt động này đã tạo ra sự thay đổi trong nhận thức và hành động góp phần kết hợp hài hòa giữa việc bảo vệ, giữ gìn di sản với các hoạt động kinh doanh, sản suất, sinh hoạt hàng ngày của người dân mà không làm ảnh hưởng xấu đến tính toàn vẹn của di sản.
Hai là, xây dựng hệ thống pháp luật nhằm bảo vệ các giá trị văn hóa truyền thống.
Pháp luật thể chế hóa đường lối, chủ trương của Đảng trong giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa truyền thống và làm cho chủ trương, đường lối trở thành ý chí và mục tiêu của toàn xã hội.
Pháp luật tạo lập cơ sở pháp lý vững chắc cho cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức và cá nhân giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa
Pháp luật là công cụ hữu hiệu giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống.
Pháp luật có vai trò giáo dục ý thức con người trong việc giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa truyền thống
Ba là, xây dựng bộ quy tắc ứng xử nhằm phát triển hài hòa văn hóa truyền và du lịch.
Bộ Quy tắc ứng xử đưa ra khung cơ bản, định hướng chung, trên cơ sở đó, các địa phương, các doanh nghiệp du lịch có thể vận dụng để xây dựng tài liệu tuyên truyền, hướng dẫn, quy định về ứng xử văn minh du lịch phù hợp với yêu cầu, tình hình thực tế của địa phương, đơn vị, doanh nghiệp.
Trong thời gian tới, theo kế hoạch, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch sẽ tập trung tổ chức một số hoạt động phát động về ứng xử văn minh du lịch tại một số trọng điểm du lịch tại ba miền Bắc, Trung, Nam. Đối tượng trực tiếp tham gia hoạt động tuyên truyền là các doanh nghiệp kinh doanh lữ hành, khách sạn, hướng dẫn viên, người dân địa phương…
Sở Du lịch và Sở văn hóa truyền thông cần phối hợp với chính quyền các điểm đến du lịch cụ thể hóa nội dung về ứng xử văn minh khi đi du lịch bằng các hình ảnh, khẩu hiệu sinh động, lôi cuốn để nâng cao hiệu ứng tuyên truyền tới từng đối tượng cụ thể. Lồng ghép nội dung tuyên truyền về ứng xử văn minh du lịch vào các tờ rơi, tập gấp, bản đồ, sách hướng dẫn du lịch của địa phương và doanh nghiệp để cung cấp cho khách tại các quầy thông tin du lịch, quầy bán vé tham quan…; Triển khai hoạt động tuyên truyền về ứng xử văn minh du lịch trên các phương tiện truyền thông nhằm tạo hiệu ứng mạnh mẽ, có sức lan tỏa, góp phần nâng cao chất lượng và thay đổi hình ảnh du lịch Việt Nam.
Bốn là, thúc đẩy quảng bá, xây dựng hệ thống thương hiệu du lịch văn hóa cho tỉnh Bình Định.
Thương hiệu điểm đến và vai trò của thương hiệu điểm đến là một trong những hoạt động kinh tế quan trọng, không chỉ đem lại nguồn thu nhập lớn cho nền kinh tế, tạo nhiều việc làm, phát triển các ngành dịch vụ, cơ sở hạ tầng mà còn là phương tiện thúc đẩy hoà bình, giao lưu văn hoá, tạo ra những giá trị vô hình nhưng bền chặt. Như vậy, có thể nói du lịch là một trong những hoạt động quan trọng đầu tiên hướng tới xây dựng và phát triển thương hiệu quốc gia. Vì vậy, luôn có hai mục tiêu song trùng đối với ngành du lịch, đó là quảng bá du lịch góp phần xây dựng thương hiệu Bình Định.
Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu để thu hút khách du lịch, việc xây dựng một thương hiệu du lịch có ý nghĩa to lớn. Để xây dựng và quảng bá thành công thương hiệu du lịch trên thị trường du lịch thế giới và khu vực, làm cho khách du lịch trên toàn cầu có ấn tượng đặc biệt về thương hiệu Du lịch Bình Định, ngành du lịch tỉnh Bình Định cần thực hiện một số chủ trương: Xây dựng chiến lược thương hiệu du lịch Bình Định nằm trong Chiến lược marketing du lịch Bình Định;
Xây dựng hình ảnh du lịch Bình Định dựa trên nền tảng văn hoá và tiềm năng thiên nhiên đa dạng của Bình Định;
Thúc đẩy quảng bá thương hiệu du lịch Bình Định ở nước ngoài thông qua sự hiện diện thường xuyên của du lịch Bình Định tại các hội chợ, hội nghị, hội thảo du lịch quốc tế có tính chuyên nghiệp cao và sự hợp tác chặt chẽ của du lịch Bình Định với Hàng không Việt Nam;
Huy động mọi cấp, mọi ngành và mọi tầng lớp nhân dân tham gia vào hoạt động tiếp thị, xúc tiến một hình ảnh du lịch Bình Định mới, năng động và đầy sức bật để khẳng định vị thế của thương hiệu du lịch Bình Định trên thị trường du lịch Việt Nam.
Để phát huy giá trị các văn hóa truyền thống phong phú, đa dạng và đặc sắc trong phát triển du lịch tỉnh Bình Định, tác giả đề xuất một số kiến nghị cụ thể như sau:
Thứ nhất, tiếp tục triển khai thực hiện Nghị quyết của Hội đồng nhân dân tỉnh về phát triển du lịch Bình Định định hướng đến năm 2020, Quy hoạch phát triển du lịch tỉnh Bình Định tầm nhìn đến năm 2030. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để các cấp, ngành chức năng và chính quyền địa phương có kế hoạch bảo tồn, tôn tạo, khai thác thế mạnh, tiềm năng của di tích cho phát triển du lịch. Tổng kết đánh giá, kiến nghị cấp thẩm quyền kịp thời giải quyết, điều chỉnh những tồn tại, hạn chế, vướng mắc khi triển khai thực hiện Nghị quyết của Hội đông nhân dân tỉnh và Quy hoạch của Ủy ban nhân dân tỉnh về phát triển du lịch tại địa phương. Bình Định là một tỉnh của vùng du lịch Duyên hải Nam Trung Bộ.
Thứ hai, tăng cường công tác điều tra, khảo sát, lập hồ sơ khoa học các di tích lịch sử, văn hóa truyền thống, danh thắng trên địa bàn tỉnh đủ điều kiện đề nghị cấp thẩm quyền công nhận xếp hạng di tích cấp quốc gia và cấp tỉnh. Khi các di tích lịch sử, văn hóa, danh thắng được xếp hạng sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho công tác quản lý, khai thác và bảo vệ tài nguyên, cảnh quan môi trường, quỹ đất, thu hút đầu tư, bảo đảm phát triển du lịch bền vững trong quy hoạch phát triển kinh tế – xã hội của vùng và từng địa phương.
Thứ ba, đẩy mạnh công tác tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức của nhân dân về giá trị của các di sản văn hóa và vai trò của du lịch trong phát triển kinh tế – xã hội. Tăng cường hoạt động quảng bá về giá trị lịch sử, văn hóa, tiềm năng, thế mạnh của các di tích lịch sử, văn hóa và danh thắng Bình Định trên các phương tiện truyền thông, các hội chợ, triển lãm du lịch lớn trong tỉnh, khu vực và toàn quốc. Các hoạt động quảng bá này phải hướng tới tính chuyên nghiệp cao. cần có sự đầu tư liên tục, đồng bộ và đặc biệt đầu tư vào các khu du lịch tổng hợp, các khu vui chơi – giải trí – thể thao làm đòn bẩy phát triển mạnh hoạt động du lịch.
Thứ tư, tập trung triển khai thi công mới, sửa chữa một số kết cấu hạ tầng quan trọng phục vụ phát triển kinh tế – xã hội gắn với phát triển du lịch. Đầu tư tôn tạo, nâng cấp một số di tích lịch sử, văn hóa, danh lam thắng cảnh; khắc phục những vấn nạn thường xảy ra tại các di tích, danh thắng; bảo đảm giao thông an toàn, vệ sinh an toàn thực phẩm, vệ sinh môi trường…
Thứ năm, từ thực tế quản lý và khai thác tiềm năng, thế mạnh các di tích lịch sử, văn hóa, danh thắng trên địa bàn tỉnh trong hoạt động du lịch thời gian qua; các cấp chính quyền địa phương và ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch cần tiếp tục đề xuất cơ chế, chính sách, kinh phí đầu tư kết cấu hạ tầng, nguồn nhân lực, giải pháp bảo vệ các di tích lịch sử, văn hóa, cảnh quan, môi trường.
Thứ sáu, chú trọng thu hút nguồn lực từ công tác xã hội hóa hoạt động du lịch để đầu tư, khai thác các tiềm năng lợi thế từ các di tích lịch sử, văn hóa, danh thắng phát triển các dịch vụ du lịch; tạo sản phẩm du lịch mang đặc trưng văn hóa địa phương và tăng cường quảng bá du lịch.
KẾT LUẬN
Tổ chức Du lịch Thế giới Liên hợp quốc nhận định rằng: “Tại nhiều quốc gia đang phát triển, du lịch là nguồn thu nhập chính, ngành xuất khẩu hàng đầu, tạo ra nhiều công ăn việc làm và cơ hội cho sự phát triển”.
Rõ ràng, du lịch ngày càng có vị trí quan trọng đối với phát triển kinh tế, chính trị, xã hội và bảo vệ tài nguyên môi trường, góp phần vào chuyển dịch cơ cấu kinh tế, mang lại nguồn thu ngân sách quốc gia, thu hút vốn đầu tư và xuất khẩu hàng hoá tại chỗ. Du lịch tác động tích cực đối với phát triển các ngành kinh tế có liên quan, đặc biệt là ngành thủ công mỹ nghệ; góp phần thực hiện chính sách xóa đói giảm nghèo, tạo ra nhiều việc làm và có thu nhập thường xuyên cho người lao động tại nhiều vùng, miền khác nhau trên cả nước. Du lịch cũng làm thay đổi diện mạo và cải thiện điều kiện dân sinh tại các vùng sâu, vùng xa, biên giới hải đảo; thúc đẩy bảo tồn và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; là cầu nối giao lưu văn hóa giữa các vùng miền trong nước; góp phần quan trọng đối với công tác gìn giữ và bảo vệ tài nguyên môi trường.
Phát triển du lịch có vai trò quan trọng đối với sự phát triển kinh tế – xã hội của đất nước nói chung và của tỉnh Bình Định nói riêng trong những năm qua. Trong thời gian tới, với định hướng phát triển du lịch thành ngành kinh tế mũi nhọn, cũng như phát triển Bình Định trở thành trung tâm du lịch của khu vực miền Trung – Tây Nguyên, còn hỏi phải có chiến lực phát triển du lịch của tỉnh một cách cụ thể. Qua việc thực hiện đề tài “Vai trò của văn hóa truyền thống đối với sự phát triển du lịch Bình Định”, tôi hy vọng sẽ góp phần giải quyết được những vấn đề cơ bản góp phần phát triển ngành du lịch ở Bình Định, đặc biệt về tác động của văn hóa truyền thống, đưa ra một số bài học kinh nghiệm phát triển du lịch Việt Nam để rút kinh nghiệm về phát triển du lịch Bình Định.
Với việc nghiên cứu đề tài này, tôi mong muốn sẽ giúp cho lãnh đạo tỉnh cũng như các cơ quan đoàn thể có liên quan nhận diện được tình trạng phát triển du lịch hiện nay, từ đó đánh già những điểm còn tồn tại để đưa ra các giải pháp phát triển ngành du lịch Bìnhh Định theo hướng đã đề ra. Tuy nhiên, do có sự hạn chế về tiếp cận dữ liệu cũng như năng lực của tôi nên đề tài còn những thiếu sót và hạn chế, tôi kính mong nhân được sự đóng góp chân thành của giảng viên hướng dẫn và các giảng viên chuyên về du lịch để đề tài nghiên cứu này được hoàn thiện.
E:\DỮ LIỆU COP CỦA CHỊ YẾN\DAI HOC DA NANG\TRIET HOC\CAO HOANG MY HANH
