Quản lý hoạt động tổ chuyên môn tại các trường THCS thị xã Điện Bàn tỉnh Quảng Nam đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông
Đất nước ta đang trên đường phát triển và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng. Nhu cầu đào tạo được nguồn nhân lực để phát triển kinh tế – xã hội đã đặt ra cho ngành giáo dục nhiều khó khăn và thách thức. Chính điều đó, đòi hỏi ngành giáo dục phải không ngừng đổi mới, phát triển, nhằm đáp ứng các yêu cầu của thời đại.
Trong chiến lược phát triển giáo dục, việc chú trọng đổi mới công tác quản lí giáo dục, nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý luôn được Đảng và Nhà nước coi là khâu trọng tâm hàng đầu. Để thực hiện mục tiêu đổi mới trong giáo dục hiện nay, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến phát triển giáo dục nhằm tạo ra những chuyển biến về chất lượng đào tạo: Chỉ thị số 40-CT/TW, ngày 15 tháng 6 năm 2004 của Ban Bí thư Trung ương Đảng đã nhấn mạnh việc “Xây dựng, nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục”, Nghị quyết số 29 – NQ/TW ngày 4/11/2013 của Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo cũng nhấn mạnh “Đổi mới căn bản công tác quản lý giáo dục…”.
Trong số những công tác cần được đổi mới trong quản lý giáo dục thì việc đổi mới quản lý hoạt động của tổ chuyên môn trong nhà trường phổ thông là vô cùng cần thiết. Bởi vì, trong trường phổ thông, công tác chuyên môn là hoạt động quan trọng, chủ yếu, quyết định sự tồn tại và phát triển của nhà trường. Tổ chuyên môn là một bộ phận cấu thành trong bộ máy tổ chức, quản lý của trường trung học, là cơ sở gắn bó với người giáo viên (GV) giảng dạy, nơi thực thi trực tiếp nhiệm vụ dạy học và giáo dục học sinh. Trong nhà trường, các tổ, nhóm chuyên môn có mối quan hệ hợp tác với nhau, phối hợp với các bộ phận nghiệp vụ khác và các tổ chức Đảng, đoàn thể nhằm thực hiện chiến lược phát triển của Nhà trường, chương trình giáo dục và các hoạt động khác, hướng tới mục tiêu giáo dục. Mặt khác, TCM cũng là nơi người giáo viên có thể chia sẻ mọi tâm tư, nguyện vọng cũng như những vấn đề có liên quan đến nghề nghiệp, đời sống vật chất và tinh thần của mình. Đối với trường trung học, động lực quan trọng để phát triển chính là do yếu tố tăng trưởng chất lượng giáo dục của đơn vị tổ quyết định.
Hoạt động của tổ chuyên môn (TCM) ở trường trung học là một yêu cầu bắt buộc và hết sức cần thiết, là một qui định trong Điều lệ trường trung học do Bộ GD & ĐT ban hành. Quản lý TCM, nhất là về chuyên môn nghiệp vụ, việc thực hiện kế hoạch giảng dạy của GV trong tổ sẽ phản ánh được các mặt hoạt động chuyên môn của nhà trường về chất lượng GD và các mặt hoạt động khác. Nâng cao chất lượng hoạt động TCM trong các trường sẽ phát huy được tinh thần nỗ lực sáng tạo của GV trong tập thể sư phạm, tính đoàn kết nội bộ, năng lực điều hành hoạt động của tổ trưởng TCM cũng được nâng cao, đồng thời tạo một động lực thôi thúc GV trong các TCM phát huy nhiều sáng kiến, kinh nghiệm của mình trong lĩnh vực giảng dạy và giáo dục. Mặt khác, TCM có vai trò quan trọng trong việc góp phần bồi dưỡng đội ngũ giáo viên tại chỗ thông qua hoạt động dự giờ, trao đổi rút kinh nghiệm các tiết dạy, sinh hoạt chuyên đề, thao giảng, hội giảng để góp phần nâng cao chất lượng giáo dục nói chung, chất lượng dạy và học nói riêng.
Quản lý hoạt động tổ chuyên môn trường trung học nhằm từng bước nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập trong các nhà trường là vấn đề quan trọng và cấp thiết trong giai đoạn hiện nay, khi toàn ngành GD đang thực hiện đổi mới nội dung chương trình giáo dục phổ thông, SGK mới và đổi mới PPDH, nhằm phát huy năng lực chủ động sáng tạo trong học tập của học sinh.
Để nhằm nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo thì việc đổi mới, nâng cao chất lượng quản lý giáo dục, trong đó có việc đổi mới quản lý hoạt động tổ chuyên môn trường trung học là một trong những việc làm vô cùng quan trọng.
Thực tế hiện nay cho thấy, hoạt động chuyên môn của Tổ chuyên môn đang là một hoạt động thiết yếu, chủ lực cho tất cả hoạt động giáo dục. Vai trò quản lý của tổ trưởng đã góp phần không ít vào việc nâng cao chất lượng hoạt động của tổ. Mọi công tác chuyên môn đã được bàn bạc, thống nhất và đi đến việc thực hiện đều qua các sinh hoạt giữa các thành viên trong tổ, nhằm đảm bảo hiệu quả đúng theo mọi tiến độ của kế hoạch năm học đã được xây dựng. Trong thời gian qua, để thực hiện chủ đề “Thay đổi căn bản và toàn diện nền giáo dục”; tiếp tục thực hiện có hiệu quả các cuộc vận động: “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”, “Mỗi thầy cô giáo là một tấm gương đạo đức, tự học và sáng tạo”…, các trường THCS trên địa bàn thị xã Điện Bàn tỉnh Quảng Nam đã quyết tâm dạy tốt, học tốt, tạo sự chuyển biến mạnh mẽ và đã phần nào nâng cao được chất lượng dạy học. Hoạt động của tổ chuyên môn tại các trường THCS trên địa bàn thị xã Điện Bàn tỉnh Quảng Nam đã được thực hiện khá tốt, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh.
Tuy nhiên, để đáp ứng được yêu cầu đổi mới “căn bản, toàn diện” của giáo dục hiện nay thì hoạt động này vẫn còn bộc lộ nhiều vấn đề bất cập cần phải thay đổi. Đó là, những điều kiện cung ứng cho nhu cầu con người và hoạt động còn nhiều mâu thuẫn; Công tác quản lý tổ chuyên môn trong nhiều năm chưa được đề cập tới trong lý luận quản lý; Tổ trưởng chuyên môn – người trực tiếp quản lý tổ chuyên môn trong Nhà trường không được đào tạo quản lý một cách bài bản, chủ yếu còn quản lý theo “chủ nghĩa kinh nghiệm”, chưa phát huy hết vai trò của mình. Việc tổ chức sinh hoạt chuyên môn còn mang tính hình thức, chưa thật sự có chất lượng; nội dung sinh hoạt chưa phong phú, hình thức còn đơn điệu, gò bó, chưa thực sự chú trọng đến việc tổ chức sinh hoạt chuyên môn theo hướng đổi mới. Ngoài ra, các giải pháp quản lý của Hiệu trưởng chưa đạt đích yêu cầu, các điều kiện phục vụ cho hoạt động của tổ chuyên môn chưa thực sự đảm bảo… Vậy, để thực hiện tốt nhiệm vụ đặt ra của các cấp, ngành thì trước hết phải đổi mới công tác quản lý và công việc ấy cần được bắt đầu từ việc đổi mới quản lý hoạt động của các tổ chức Tổ chuyên môn.
Trong những năm qua, có nhiều đề tài khoa học đề cập đến vấn đề nâng cao chất lượng dạy học. Một số đề tài mới xuất hiện gần đây hầu hết viết về biện pháp quản lý ở cấp Tiểu học và THPT, những cấp học có đặc điểm rất khác biệt với cấp THCS. Với mong muốn tìm hiểu sâu sắc hơn về hoạt động của tổ chuyên môn, phục vụ cho công tác quản lý, nhằm góp phần nâng cao chất lượng đào tạo ở bậc THCS trên địa bàn thị xã Điện Bàn tỉnh Quảng Nam, chúng tôi chọn đề tài: “Quản lý hoạt động tổ chuyên môn tại các trường THCS thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông” là hướng nghiên cứu.
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và phân tích thực trạng công tác quản lý hoạt động TCM, đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động TCM theo định hướng đổi mới giáo dục nhằm nâng cao chất lượng hoạt động của TCM, góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục trong các trường THCS thị xã Điện Bàn tỉnh Quảng Nam.
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
Hoạt động TCM ở các trường THCS trên địa bàn thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam theo định hướng đổi mới giáo dục phổ thông.
Quản lý hoạt động TCM tại các trường THCS thị xã Điện Bàn tỉnh Quảng Nam theo định hướng đổi mới giáo dục phổ thông.
– Hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý hoạt động TCM trường THCS theo định hướng đổi mới giáo dục phổ thông.
– Đánh giá thực trạng quản lý hoạt động TCM tại các trường THCS thị xã Điện Bàn tỉnh Quảng Nam theo định hướng đổi mới giáo dục phổ thông.
– Đề xuất biện pháp quản lý hoạt động TCM tại các trường THCS thị xã Điện Bàn tỉnh Quảng Nam theo định hướng đổi mới giáo dục phổ thông.
6. Giới hạn phạm vi nghiên cứu
– Giới hạn đối tượng nghiên cứu: Quản lý hoạt động TCM tại các trường THCS trên địa bàn thị xã Điện Bàn tỉnh Quảng Nam theo định hướng đổi mới giáo dục phổ thông.
– Giới hạn địa bàn nghiên cứu: Các nghiên cứu thực tiễn được triển khai tại 4 trường THCS trên địa bàn thị xã Điện Bàn tỉnh Quảng Nam (THCS Lê Văn Tám, THCS Ông Ích Khiêm, THCS Phan Thúc Duyện, THCS Trần Quý Cáp) trong năm học 2022 – 2023.
– Giới hạn về khách thể nghiên cứu:
+ Nhóm cán bộ quản lý lãnh đạo của các trường THCS: 8 cán bộ
+ Nhóm cán bộ quản lý là tổ trưởng, tổ phó TCM đã và đang công tác ở vị trí đó: 20 tổ trưởng
+ Nhóm GV: 117 giáo viên
– Giới hạn về chủ thể quản lý: Hiệu trưởng các trường THCS trên địa bàn thị xã Điện Bàn tỉnh Quảng Nam.
Trong quá trình nghiên cứu đề tài, nhiều phương pháp nghiên cứu khác nhau được sử dụng như:
7.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận
– Thu thập, nghiên cứu, phân tích các tài liệu liên quan đến đề tài;
– Hệ thống hóa các vấn đề lý luận về quản lý, quản lý hoạt động TCM trường trung học nói chung và trung học phổ thông nói riêng qua các tài liệu có liên quan đến đề tài nghiên cứu.
– Nghiên cứu hệ thống các văn bản pháp quy, những quy chế của Chính phủ, các quy định của ngành Giáo dục liên quan đến công tác quản lý giáo dục, quản lý TCM trong nhà trường.
7.2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
Bằng việc điều tra, phỏng vấn và xin ý kiến chuyên gia, lấy ý kiến các lãnh đạo phụ trách chuyên môn, các tổ trưởng TCM của các nhà trường, nhóm phương pháp này được sử dụng nhằm khảo sát và đánh giá thực trạng quản lý hoạt động TCM ở trường THCS trên địa bàn thị xã Điện Bàn tỉnh Quảng Nam đồng thời kiểm chứng mức độ hợp lý và tính khả thi của các biện pháp quản lý được đề xuất trong luận văn này.
7.3. Phương pháp xử lý dữ liệu thu thập trong nghiên cứu
Sử dụng các phép toán cơ bản và ứng dụng công nghệ thông tin trong việc xử lý các dữ liệu thu thập trong nghiên cứu nội dung đề tài.
Ngoài phần mở đầu, kết luận, kiến nghị và tài liệu tham khảo, nội dung luận văn được trình bày trong 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động tổ chuyên môn trường THCS đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông
Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động tổ chuyên môn tại các trường THCS thị xã Điện Bàn tỉnh Quảng Nam
Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn tại trường THCS thị xã Điện Bàn tỉnh Quảng Nam đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông.
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ ĐÁP ỨNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
Nói đến hoạt động quản lý, người ta thường nhắc đến ý tưởng sâu sắc của C.Mác: “Tất cả mọi lao động xã hội trực tiếp hay lao động chung nào tiến hành trên quy mô tương đối lớn, thì ít nhiều cũng cần đến một sự chỉ đạo để điều hòa những hoạt động cá nhân và thực hiện những chức năng chung phát sinh từ sự vận động của toàn bộ cơ thể sản xuất khác với sự vận động của những khí quan độc lập của nó. Một nghệ sỹ vĩ cầm thì tự điều khiển mình, còn dàn nhạc thì cần có nhạc trưởng”. [43, tr.68]
Từ khi xã hội loài người được hình thành, hoạt động tổ chức, quản lý đã được quan tâm. Hoạt động quản lý bắt nguồn từ sự phân công lao động nhằm đạt được hiệu quả cao hơn. Đó là hoạt động giúp cho người đứng đầu tổ chức phối hợp sự nổ lực của các thành viên trong nhóm, trong cộng đồng nhằm đạt được mục tiêu đề ra.
K.Marx đã viết: “Bất cứ lao động xã hội hay cộng đồng trực tiếp nào được thực hiện ở qui mô tương đối lớn đều cần đến một chừng mực nhất định của sự quản lý” [43, tr.36]
Trong nghiên cứu khoa học, có rất nhiều quan niệm về quản lý theo những cách tiếp cận khác nhau. Chính vì sự đa dạng về cách tiếp cận, dẫn đến sự phong phú về quan niệm. Sau đây là một số khái niệm thường gặp:
– Theo từ điển giáo dục học, “quản lý là hoạt động tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý) trong một tổ chức làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức” [58, tr.88]
– Theo Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý là tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể của những người lao động (nói chung là khách thể quản lý) nhằm thực hiện được những mục tiêu dự kiến”. [49, tr.87]
– Quản lý là sự tác động chỉ huy, điều chỉnh các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người để chúng phát triển phù hợp với qui luật, đạt tới mục đích đề ra và đúng ý chí của người quản lý.
– Quản lý là sự tác động của cơ quan quản lý vào đối tượng quản lý để tạo ra một sự chuyển biến toàn bộ hệ thống nhằm đạt đến một mục đích nhất định.
– Theo Đặng Quốc Bảo: “Công tác quản lý lãnh đạo một tổ chức xét cho cùng là thực hiện hai quá trình liên hệ chặt chẽ với nhau: Quản và Lý. Quá trình “Quản” gồm sự coi sóc, giữ gìn, duy trì hệ ở trạng thái ổn định, quá trình “Lý” gồm việc sửa sang sắp xếp, đổi mới đưa vào thế “phát triển”.[11, tr.89]
Qua các khái niệm trên về quản lý, chúng ta có thể quan niệm về quản lý như sau: Quản lý là những tác động có tổ chức, có định hướng của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý nhằm đảm bảo sự vận động, phát triển của hệ thống phù hợp với qui luật khách quan, trong đó sử dụng và khai thác có hiệu quả nhất các tiềm năng, cơ hội để đạt được mục tiêu đã xác định theo ý chí của chủ thể quản lý.
Giáo dục cũng giống như bất cứ hoạt động có ý thức nào khác của con người, muốn hoạt động có hiệu quả cao đòi hỏi có sự tác động của quản lý để hoạt động giáo dục hướng đến mục đích giáo dục đã được đặt ra và đó cũng là cơ sở để hình thành nên thuật ngữ “Quản lý giáo dục”.
Theo tác giả Trần Kiểm, thuật ngữ “Quản lý giáo dục” được chia thành hai cấp độ chủ yếu: cấp vĩ mô và cấp vi mô.
Đối với cấp vĩ mô: Quản lý giáo dục được hiểu là hoạt động tự giác của chủ thể quản lý nhằm huy động, tổ chức, điều phối, điều chỉnh, giám sát… một cách có hiệu quả các nguồn lực giáo dục (nhân lực, vật lực, tài lực) phục vụ cho mục tiêu phát triển giáo dục, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế – xã hội.
Đối với cấp vi mô: Quản lý giáo dục được hiểu là hệ thống những tác động tự giác (có ý thức, có mục đích, có kế hoạch, có hệ thống, hợp qui luật) của chủ thể quản lý đến tập thể giáo viên, công nhân viên, tập thể học sinh, cha mẹ học sinh và các lực lượng xã hội trong và ngoài nhà trường nhằm thực hiện có chất lượng và hiệu quả mục tiêu giáo dục của nhà trường.
Quản lý giáo dục (vi mô) cũng có thể được định nghĩa là những tác động của chủ thể quản lý vào quá trình giáo dục (được tiến hành bởi tập thể giáo viên và học sinh, với sự hỗ trợ đắc lực của các lực lượng xã hội) nhằm hình thành và phát triển toàn diện nhân cách học sinh theo mục tiêu đào tạo của nhà trường.
Từ các khái niệm trên, có thể định nghĩa khái niệm QLGD là quá trình định hướng của người QLGD trong việc vận dụng những nguyên lý, phương pháp chung nhất của khoa học quản lý và lĩnh vực giáo dục nhằm đạt được mục tiêu mà giáo dục đề ra.
Chuyên môn: Là tổ hợp các tri thức, kỹ năng, kỹ xảo thực hành mà con người tiếp thu được, qua đó tạo lập để có khả năng thực hiện một loạt công việc trong phạm vi một ngành nghề nhất định theo phân công của xã hội.
Tổ chuyên môn có chức năng, nhiệm vụ, vai trò rất quan trọng trong việc triển khai, thực hiện các nhiệm vụ giáo dục của nhà trường. Hoạt động của tổ (nhóm) chuyên môn tốt, thực hiện đầy đủ các nhiệm vụ như Điều lệ trường trung học đã qui định sẽ góp phần tích cực, quyết định đến việc nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, đáp ứng được những yêu cầu mới trong quá trình đổi mới giáo dục.
Nhóm chuyên môn giúp hiệu trưởng điều hành các hoạt động nghiệp vụ chuyên môn liên quan đến dạy và học.
Có thể nói nhóm chuyên môn trong nhà trường THCS là đơn vị cơ sở cơ bản để thực hiện mọi chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước cũng như của Bộ GD, Sở GDĐT, địa phương và của Nhà trường. Hoạt động của nhóm tổ chuyên môn có vai trò quyết định đến chất lượng giáo dục của Nhà trường, Chính vì vậy, nếu lãnh đạo quản lý tốt hoạt động của nhóm chuyên môn trong Nhà trường thì sẽ nâng cao chất lượng GD của trường.
Có thể khái quát nhóm chuyên môn là một bộ phận cấu thành trong bộ máy tổ chức, quản lý của trường THCS, THPT. Trong trường, các tổ, nhóm chuyên môn có mối quan hệ hợp tác với nhau, phối hợp các bộ phận nghiệp vụ khác và các tổ chức Đảng, đoàn thể trong nhà trường nhằm thực hiện chiến lược phát triển của Nhà trường, chương trình giáo dục và các hoạt động giáo dục và các hoạt động khác hướng tới mục tiêu giáo dục.
Tổ chuyên môn là một bộ phận của Nhà trường, gồm một nhóm giáo viên (từ 3 người trở lên) cùng giảng dạy về một môn học hoặc một nhóm môn học hay một nhóm viên chức làm công tác thư viện, thiết bị giáo dục, tư vấn học đường…được tổ chức lại để cùng nhau thực hiện các nhiệm vụ theo quy định tại khoản 2 điều 16 của Điều lệ trường trung học.
Mỗi tổ chuyên môn có tổ trưởng và từ 1 đến 2 tổ phó do hiệu trưởng bổ nhiệm đầu năm học. Căn cứ trên quy định của ngành, hiện nay, trong trường THCS có những tổ/nhóm chuyên môn sau: Tổ Toán- Tin; Tổ Khoa học tự nhiên; Tổ Ngữ Văn; Tổ Khoa học xã hội; Tổ Ngoại Ngữ.
Quản lý hoạt động TCM tại trường THCS được hiểu là quá trình quản lý của Hiệu trưởng dưới sự tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý để tác động đến đội ngũ giáo viên nhằm đạt được mục tiêu TCM mà Nhà trường đề ra. Theo đó Hiệu trưởng quản lý hoạt động tự học, tự bồi dưỡng của giáo viên đến quản lý nội dung sinh hoạt chuyên môn; quản lý thực hiện nội dung chương trình dạy học và quản lý kế hoạch hoạt động nhóm chuyên môn và quản lý thực hiện quy chế chuyên môn của giáo viên cuối cùng là quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh quản lý hồ sơ chuyên môn của giáo viên từ đó nâng cao chất lượng giảng dạy trường THCS.
1.3. Những vấn đề cơ bản về đổi mới giáo dục phổ thông
Trong xu thế toàn cầu hóa, giáo dục Việt Nam cần đẩy nhanh tiến trình đổi mới để rút ngắn khoảng cách về trình độ phát triển giáo dục so với các nước trong khu vực và trên thế giới. Với xu thế giáo dục nhân văn hiện nay đòi hỏi phải thay đổi cách tiếp cận quá trình giáo dục. Các tác động của bối cảnh giáo dục đòi hỏi sự thay đổi giáo dục và sự đáp ứng của giáo viên để thực hiện những thay đổi này. Mục tiêu giáo dục thay đổi theo tiếp cận phát triển năng lực người học sẽ đặt ra những yêu cầu cao về năng lực của người giáo viên. Dạy học dựa vào nội dung chủ yếu yêu cầu người học biết cái gì, còn dạy học dựa vào năng lực yêu cầu người học biết làm gì từ những điều đã biết. Điều đó đồng nghĩa với việc cần thiết phải đổi mới PPDH. Đổi mới PPDH có nghĩa là khắc phục lối truyền thụ một chiều từ PPDH truyền thống bằng PPDH tích cực. Muốn đổi mới, người thầy phải có kiến thức, nắm vững các PPDH, kỹ thuật dạy học, có kỹ năng sử dụng phương tiện dạy học và áp dụng CNTT và truyền thông vào dạy học một cách nhuần nhuyễn.
Tiếp cận năng lực là yếu tố đổi mới căn bản, toàn diện nội dung, chương trình giáo dục phổ thông, trong đó tích hợp và phân hóa là hai yêu cầu được thực hiện trong nội dung chương trình đổi mới. Điều đó có nghĩa là giáo viên không chỉ có kiến thức về môn học đảm nhiệm mà còn phải am hiểu những kiến thức ở những lĩnh vực khác liên quan, tức là phải có kiến thức sâu và rộng. Trong dạy học tích hợp và dạy học phân hóa, giáo viên không chỉ là người truyền thụ kiến thức mà còn đóng vai trò tổ chức, kiểm tra, định hướng học tập cho học sinh, không đơn thuần chuyển tải những kiến thức “có sẵn” ở SGK mà phải chủ động xây dựng các chủ đề và tổ chức dạy học có hiệu quả. Đồng thời, giáo viên cần có những kiến thức, kỹ năng để thực hiện vai trò chỉ đạo hướng dẫn, phối hợp hoạt động trong điều kiện mở về không gian, thời gian, quy mô, đối tượng và số lượng người học tham gia hoạt động trải nghiệm sáng tạo.
Để thực hiện đổi mới PPDH có hiệu quả cần phải ứng dụng ICT vào dạy học trong nhà trường để tạo ra môi trường đa phương tiện. Giáo viên cần phải có những kỹ năng cần thiết trong sử dụng máy tính, khai thác Internet, biết soạn giảng bằng giáo án điện tử…
Việc chuyển từ kiểm tra, đánh giá coi trọng đánh giá kết quả đầu ra, đo lường kết quả bằng điểm số sang đánh giá toàn diện phẩm chất và năng lực học sinh đòi hỏi người giáo viên phải có kiến thức phân tích tổng hợp vấn đề, có các kỹ năng, kỹ thuật về xây dựng, ra đề kiểm tra và cách tổ chức thực hiện quá trình đánh giá.
Giáo dục theo định hướng phát triển năng lực cần tập trung phát triển năng lực sáng tạo như là một năng lực cốt lõi của nguồn nhân lực trong thế kỉ 21. Sáng tạo trong học tập của học sinh là hoạt động tìm tòi, khám phá để giải quyết vấn đề trong quá trình chiếm lĩnh tri thức mới. Học sinh không những lĩnh hội tri thức mà còn biết vận dụng sáng tạo kiến thức, kỹ năng trong trải nghiệm thực tế và thực tiễn đời sống. Muốn dạy học giải quyết vấn đề sáng tạo thì phải có những người giáo viên sáng tạo. Đề cập đến đặc điểm của một giáo viên sáng tạo, Trần Thị Bích Liễu cho rằng: “Người giáo viên sáng tạo là giáo viên có năng lực sáng tạo; sử dụng các PPDH sáng tạo để phát triển năng lực tò mò, khám phá, tưởng tượng và tư duy sáng tạo của học sinh;có sự độc đáo trong phương pháp dạy học; độc lập, tự chủ đối với việc phát triển chuyên môn, đánh giá cao sự sáng tạo của học sinh, của bản thân và đồng nghiệp; nhiệt tình, tâm huyết, biết cách dạy cho học sinh tìm kiếm thông tin và phương pháp tự học.” [24, tr.17,18].
Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, ngoại ngữ là điều kiện cần thiết cho giáo viên để giao lưu, học tập nghiên cứu, làm việc trong môi trường đa ngôn ngữ, đa văn hóa. Muốn vậy, mỗi người cần có ý thức học tập để trang bị cho bản thân một vốn kiến thức ngoại ngữ cần thiết phục vụ cho việc dạy và học.
Trước bối cảnh đổi mới giáo dục đòi hỏi người giáo viên THCS phải có học vấn sâu và rộng về khoa học tự nhiên, khoa học xã hội – nhân văn và khoa học giáo dục, có kỹ năng dạy học tích cực, dạy học giải quyết vấn đề sáng tạo, kiểm tra đánh giá, giáo dục trải nghiệm sáng tạo, ứng dụng CNTT vào quá trình dạy học, trình độ ngoại ngữ… Người giáo viên không chỉ thực hiện chức năng dạy học, giáo dục mà còn là một nhà khoa học, nhà văn hóa, nhà đạo đức, nhà hoạt động xã hội…[39].
Chương trình giáo dục phổ thông là văn bản thể hiện mục tiêu giáo dục phổ thông, quy định các yêu cầu cần đạt về phẩm chất và năng lực học sinh, nội dung giáo dục, phương pháp giáo dục và phương pháp đánh giá kết quả giáo dục, làm căn cứ quản lí chất lượng giáo dục phổ thông, đồng thời là cam kết của Nhà nước nhằm đảm bảo chất lượng của cả hệ thống và từng cơ sở giáo dục phổ thông.
Chương trình giáo dục phổ thông được ban hành theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26 tháng 12 năm 2018 của Bộ Giáo dục và Đào tạo, thay thế quyết định số 16/2006/QĐ-BGDĐT ngày 5 tháng 5 năm 2006 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Chương trình giáo dục phổ thông. Theo thông tư này, chương trình giáo dục phổ thông bao gồm: (1) Chương trình tổng thể; (2) Các chương trình môn học và hoạt động giáo dục của cấp tiểu học, cấp trung học cơ sở và cấp trung học phổ thông.
Chương trình giáo dục phổ thông mới được xây dựng trên cơ sở quan điểm của Đảng, Nhà nước về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, kế thừa và phát triển những ưu điểm của các chương trình giáo dục phổ thông đã có ở Việt Nam, đồng thời tiếp thu thành tựu nghiên cứu về khoa học giáo dục và kinh nghiệm xây dựng chương trình theo mô hình phát triển năng lực của những nền giáo dục tiên tiến trên thế giới; gắn với nhu cầu phát triển của đất nước, những tiến bộ của thời đại về khoa học – công nghệ và xã hội; phù hợp với đặc điểm con người, văn hóa Việt Nam, các giá trị tuyền thống của dân tộc và những giá trị chung của nhân loại cũng như các sáng kiến và định hướng phát triển chung của UNESCO về giáo dục; tạo cơ hội bình đẳng về quyền được bảo vệ, chăm sóc, học tập và phát triển, quyền được lắng nghe, tôn trọng và được tham gia của học sinh; đặt nền tảng cho một xã hội nhân văn, phát triển bền vững và phồn vinh.
Chương trình giáo dục phổ thông 2018 được xây dựng theo hướng mở, cụ thể là: Chương trình đảm bảo định hướng thống nhất và những nội dung giáo dục cốt lõi, bắt buộc đối với học sinh toàn quốc, đồng thời trao quyền chủ động và trách nhiệm cho địa phương và nhà trường trong việc lựa chọn bổ sung một số nội dung giáo dục, triển khai kế hoạch giáo dục phù hợp với đối tượng giáo dục và điều kiện của địa phương, của cơ sở giáo dục, góp phần bảo đảm kết nối hoạt động của nhà trường với gia đình, chính quyền và xã hội.
Chương trình chỉ quy định những nguyên tắc, định hướng chung và yêu cầu cần đạt về phẩm chất và năng lực của học sinh, nội dung giáo dục, phương pháp giáo dục và phương pháp đánh giá kết quả giáo dục, không quy định quá chi tiết để tạo điều kiện cho tác giả sách giáo khoa và giáo viên phát huy tính chủ động, sáng tạo trong thực hiện chương trình.
Chương trình đảm bảo tính ổn định và khả năng phát triển trong quá trình thực hiện cho phù hợp với tiến bộ khoa học – công nghệ và yêu cầu của thực tế.
So với chương trình giáo dục hiện hành, chương trình giáo dục phổ thông mới cấp THCS theo định hướng vừa hình thành kiến thức vừa phát triển năng lực, phẩm chất học sinh THCS, dạy học không chỉ cung cấp kiến thức mà phải phát triển hài hòa cả phẩm chất và năng lực.
Chương trình giáo dục phổ thông 2018 giúp học sinh hình thành và phát triển những yếu tố căn bản, đặt nền móng cho sự phát triển hài hòa về thể chất và tinh thần, phẩm chất và năng lực, định hướng chính vào giáo dục về giá trị gia đình, quê hương, cộng đồng và những thói quen, nề nếp cần thiết trong học tập và sinh hoạt.
Các môn học và hoạt động giáo dục trong nhà trường áp dụng các phương pháp tích cực hóa hoạt động của người học, trong đó giáo viên đóng vai trò tổ chức, hướng dẫn hoạt động cho học sinh, tạo môi trường học tập thân thiện và những tình huống có vấn đề để khuyến khích học sinh tích cực tham gia vào các hoạt động học tập, tự phát hiện năng lực, nguyện vọng của bản thân, rèn luyện thói quen và khả năng tự học, phát huy tiềm năng và những kiến thức, kỹ năng đã tích lũy được để phát triển.
Các hoạt động của học sinh bao gồm hoạt động khám phá vấn đề, hoạt động luyện tập và hoạt động thực hành (ứng dụng những điều đã học để phát hiện và giải quyết những vấn đề có thực trong đời sống), được thực hiện với sự hỗ trợ của đồ dùng học tập và công cụ khác, đặc biệt là công cụ tin học và các hệ thống tự động hóa của kỹ thuật số.
Các hoạt động học tập nói trên được tổ chức trong và ngoài khuôn viên nhà trường thông qua một số hình thức chủ yếu sau: học lý thuyết, thực hiện bài tập, thí nghiệm, trò chơi, đóng vai, dự án, nghiên cứu, tham quan, cắm trại, đọc sách, sinh hoạt tập thể, hoạt động phục vụ cộng đồng…
Tùy theo mục tiêu cụ thể và mức độ phức tạp của hoạt động, học sinh được tổ chức làm việc độc lập, làm việc theo nhóm hoặc làm việc chung cả lớp. Tuy nhiên, dù làm việc độc lập, theo nhóm hay đơn vị lớp, mỗi học sinh đều phải được tạo điều kiện để tự mình thực hiện nhiệm vụ học tập và trải nghiệm thực tế.
Các môn học và hoạt động giáo dục trong nhà trường áp dụng các phương pháp tích cực hóa hoạt động của người học, trong đó giáo viên đóng vai trò tổ chức, hướng dẫn hoạt động cho học sinh, tạo môi trường học tập thân thiện và những tình huống có vấn đề để khuyến khích học sinh tích cực tham gia vào các hoạt động học tập, tự phát hiện năng lực, nguyện vọng của bản thân, rèn luyện thói quen và khả năng tự học, phát huy tiềm năng và những kiến thức, kỹ năng đã tích lũy được để phát triển.
Các hoạt động học tập của học sinh bao gồm hoạt động khám phá vấn đề, hoạt động luyện tập và hoạt động thực hành (ứng dụng những điều đã học để phát hiện và giải quyết những vấn đề có thực trong đời sống), được thực hiện với sự hỗ trợ của Thiết bị dạy học tối thiểu, đồ dùng học tập và công cụ khác, đặc biệt là công cụ tin học và các hệ thống tự động hóa của kỹ thuật số.
Các hoạt động học tập nói trên được tổ chức trong và ngoài khuôn viên nhà trường thông qua một số hình thức chủ yếu sau: học lý thuyết; thực hiện bài tập, thí nghiệm, trò chơi, đóng vai, dự án nghiên cứu; tham gia xêmina, tham quan, cắm trại, đọc sách; sinh hoạt tập thể, hoạt động phục vụ cộng đồng.
Tùy theo mục tiêu cụ thể và tính chất của hoạt động, học sinh được tổ chức làm việc độc lập, làm việc theo nhóm hoặc làm việc chung cả lớp. Tuy nhiên, dù làm việc độc lập, theo nhóm hay theo đơn vị lớp, mỗi học sinh đều phải được tạo điều kiện để tự mình thực hiện nhiệm vụ học tập và trải nghiệm thực tế.
Mục đích của đánh giá kết quả giáo dục là cung cấp thông tin chính xác, kịp thời, có giá trị về mức độ đạt chuẩn (yêu cầu cần đạt) của chương trình và sự tiến bộ của học sinh để hướng dẫn hoạt động học tập, điều chỉnh các hoạt động dạy học, quản lý và phát triển chương trình, bảo đảm sự tiến bộ của mỗi học sinh và nâng cao chất lượng giáo dục.
Căn cứ đánh giá là các yêu cầu cần đạt về phẩm chất và năng lực được quy định trong chương trình tổng thể và chương trình môn học. Phạm vi đánh giá bao gồm toàn bộ các môn học bắt buộc, môn học bắt buộc có phân hóa, môn học tự chọn và môn học tự chọn bắt buộc. Đối tượng đánh giá là sản phẩm và quá trình học tập, rèn luyện của học sinh.
Kết quả giáo dục được đánh giá bằng các hình thức định tính và định lượng thông qua đánh giá thường xuyên, định kỳ ở cơ sở giáo dục. Kết quả các môn học tự chọn được sử dụng cho đánh giá kết quả học tập chung của học sinh trong từng năm học và trong cả quá trình học tập.
Việc đánh giá thường xuyên do giáo viên phụ trách môn học tổ chức, dựa trên kết quả đánh giá của giáo viên, của phụ huynh học sinh, của bản thân học sinh được đánh giá và của các học sinh khác trong tổ, trong lớp. Việc đánh giá định kỳ do cơ sở giáo dục tổ chức.
Phương thức đánh giá bảo đảm độ tin cậy, khách quan, phù hợp với từng lứa tuổi, không gây áp lực lên học sinh, hạn chế tốn kém cho ngân sách nhà nước, gia đình học sinh và xã hội.
Diện tích khuôn viên và các yêu cầu về xanh, sạch, đẹp, thoáng mát bảo đảm quy định; có cổng, biển tên trường, tường hoặc hàng rào bao quanh theo quy định; có sân chơi, bãi tập, chỗ thực hành ngoài trời theo quy định.
Số lượng, quy cách, chất lượng và thiết bị của phòng học bảo đảm theo quy định tối thiểu của Điều lệ trường phổ thông; kích thước, vật liệu, kết cấu, kiểu dáng, màu sắc của bàn ghế học sinh bảo đảm quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Xây dựng, Bộ Y tế; kích thước, màu sắc, cách treo bảng trong lớp học bảo đảm quy định về vệ sinh trường học của Bộ Y tế.
Khối phục vụ học tập, khối hành chính quản trị và phòng học bộ môn (đối với cấp trung học cơ sở và cấp trung học phổ thông) đạt tiêu chuẩn tối thiểu theo quy định.
Thư viện đạt tiêu chuẩn thư viện trường phổ thông theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo; có các tủ sách lớp học, hoạt động của thư viện có tác dụng phát triển văn hóa đọc, khuyến khích và đáp ứng nhu cầu đọc, nghiên cứu, dạy học của cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh; bổ sung sách, báo và tài liệu tham khảo hằng năm đáp ứng yêu cầu dạy học theo chương trình mới.
Thiết bị dạy học tối thiểu phục vụ giảng dạy, học tập và việc sử dụng thiết bị dạy học trong các giờ lên lớp và tự làm một số đồ dùng dạy học của giáo viên bảo đảm quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo; kiểm kê, sửa chữa, nâng cấp, bổ sung đồ dùng và thiết bị dạy học hằng năm đáp ứng yêu cầu dạy học theo chương trình mới.
Chương trình THCS mới giao quyền chủ động cho nhà trường và giáo viên căn cứ tình hình thực tiễn lựa chọn nội dung và tổ chức dạy học phù hợp với đối tượng học sinh. Vì vậy giáo viên cần được bồi dưỡng kĩ năng xây dựng, lựa chọn nội dung chương trình dạy học, khuyến khích tinh thần sáng tạo. Tổ chuyên môn có vai trò rất quan trọng trong việc bồi dưỡng giáo viên. Quản lý tốt hoạt động của tổ chuyên môn, phát huy vai trò nòng cốt của các tổ khối là góp phần quan trọng cho việc thực hiện chương trình mới linh hoạt, chất lượng, hiệu quả và thành công.
1.4. Hoạt động của tổ chuyên môn trường THCS đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông
Tổ chuyên môn có vị trí,vai trò,chức năng, nhiệm vụ vô cùng quan trọng trong việc thực hiện mục tiêu giáo dục trong trường THCS theo quy định của Luật giáo dục.
– Trong nhà trường THCS, tổ chuyên môn là tổ chức cơ sở của bộ máy chính quyền nhà trường giúp hiệu trưởng quản lý giáo viên một cách toàn diện về tư tưởng, chuyên môn nghiệp vụ, kế hoạch giáo dục và giảng dạy, hiệu quả đào tạo thể hiện ở số lượng và chất lượng học sinh trong phạm vi tổ chuyên môn phụ trách.
– Tổ chuyên môn là nơi triển khai toàn bộ các hoạt động giáo dục chung của nhà trường đến học sinh các lớp, tổ chức thực hiện toàn bộ chương trình học theo nội dung và phương pháp đã được hướng dẫn theo biên chế năm học đã quy định.
– Tổ chuyên môn là tập thể sư phạm gần nhất của giáo viên có tác dụng giúp đỡ nhau bồi dưỡng, nâng cao tay nghề, phát huy những sáng kiến kinh nghiệm chuyên môn, đánh giá, phân loại giáo viên về nghiệp vụ, là cơ sở đề nghị khen thưởng, kỷ luật và nâng bậc lương hằng năm đối với giáo viên.
Điều 14 của Điều lệ Trường trung học cơ sở, trường trung học phổ thông và trường phổ thông có nhiều cấp học (Ban hành kèm theo Thông tư số 32/2020/TT-BGDĐT ngày 15/9/2020 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo) quy định về nhiệm vụ tổ chuyên môn như sau:
a) Chủ động xây dựng kế hoạch dạy học và giáo dục theo chương trình môn học, hoạt động giáo dục thuộc chuyên môn phụ trách theo tuần, tháng, học kỳ, năm học; phối hợp với các tổ chuyên môn khác xây dựng kế hoạch giáo dục của nhà trường.
b) Đề xuất lựa chọn sách giáo khoa, xuất bản phẩm tham khảo để sử dụng trong nhà trường theo quy định của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo.
c) Thực hiện kế hoạch giáo dục của tổ chuyên môn theo kế hoạch giáo dục của nhà trường đã được hội đồng trường phê duyệt.
d) Tham gia đánh giá, xếp loại giáo viên theo chuẩn nghề nghiệp giáo viên cơ sở giáo dục phổ thông theo quy định của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo.
đ) Tham gia bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ theo kế hoạch của tổ chuyên môn và của nhà trường.
e) Thực hiện các nhiệm vụ khác do hiệu trưởng phân công [8].
Tổ chuyên môn có chức năng quản lý giáo viên trong tổ: thực hiện tốt kế hoạch giảng dạy và giáo dục một cách đồng bộ đó là chức năng chuyên môn nghiệp vụ. Để làm tròn chức năng này, tổ trưởng chuyên môn cần phối hợp với tổ trưởng Công đoàn để chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho giáo viên trong tổ, ổn định tư tưởng cho Đoàn viên và động viên thi đua dạy tốt.
Tổ chuyên môn là bộ phận trong cơ cấu bộ máy nhà trường vì vậy hoạt động của tổ không thể tách rời các hoạt động chung của nhà trường. Tổ chuyên môn có nhiệm vụ phải chăm lo về nhiều mặt, chủ yếu là việc dạy tốt học tốt theo đúng nội dung, phương pháp và các quy chế chuyên môn, các nề nếp, phong cách thầy và trò, các điều kiện về cơ sở vật chất và trang thiết bị cần thiết để dạy tốt và học tốt.
Trong nhà trường THCS tổ chuyên môn là một tổ chức cơ sở, là bộ máy của chính quyền nhà trường, không những quản lý giáo viên về chuyên môn nghiệp vụ, kế hoạch giảng dạy, chất lượng giáo dục mà còn quản lý hiệu quả đào tạo, được thể hiện trong hoạt động nhà trường và phạm vi ngoài nhà trường, nó biểu hiện ở số lượng lẫn chất lượng học sinh trong phạm vi tổ chuyên môn phụ trách.
Với hàng loạt nhiệm vụ trên đã giúp điều hành tốt công việc của người tổ trưởng chuyên môn đó là nhắc nhở đồng nghiệp mình thực hiện đúng đủ chương trình dạy. Tổ chức các buổi thảo luận, chuyên đề với các bài dạy khó mục đích là đổi mới dạy học cả về bài soạn và phương pháp dạy nhằm phát huy tính tích cực của học sinh. Kết quả của sự đổi mới đó được đánh giá bằng các bài khảo sát đầu kỳ và các bài kiểm tra định kỳ. Trong mỗi kì học thì tiến hành tổ chức các đợt thi đua của giáo viên và học sinh, động viên các thành viên trong tổ nên dự giờ học hỏi nhau, sau đó rút kinh nghiệm cho đồng nghiệp của mình để có giờ giảng tốt hơn. Kinh nghiệm cho thấy các bài giảng được xây dựng bằng trí tuệ của tập thể sẽ có chất lượng tốt hơn.
Để hoạt động dạy học đạt hiệu quả cao, đáp ứng yêu cầu và mục tiêu giáo dục đào tạo, tổ trưởng chuyên môn cần tổ chức bàn bạc, thảo luận để xây dựng kế hoạch hoạt động chuyên môn của tổ. Tổ trưởng tổ chức họp thống nhất kế hoạch chuyên môn.
Mỗi tổ chuyên môn trong nhà trường có đặc thù riêng. Để phát huy tối đa sức mạnh của tổ chuyên môn trong việc nâng cao chất lượng giảng dạy, đòi hỏi tổ chuyên môn phải xây dựng kế hoạch hoạt động trong năm học của tổ phù hợp với chỉ đạo của trường và tình hình thực tế của tổ nhằm phát huy cao nhất năng lực của các thành viên trong tổ.
– Xây dựng kế hoạch hoạt động chung của tổ, hướng dẫn xây dựng và quản lý kế hoạch cá nhân của tổ viên theo kế hoạch dạy học, phân phối chương trình và các qui định của Bộ GD&ĐT.
– Tổ chức bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho giáo viên trong tổ, hàng năm tập trung giải quyết ít nhất một nội dung chuyên môn có tác dụng nâng cao chất lượng và hiệu quả dạy-học; tổ chức kiểm tra, đánh giá chất lượng thực hiện nhiệm vụ của giáo viên theo kế hoạch của nhà trường; cử người tham gia thanh tra sư phạm giáo viên trong tổ khi có yêu cầu (giáo viên tham gia phải có cùng chuyên môn của giáo viên được thanh tra).
– Tổ chức các khâu phát động thi đua, đăng kí thi đua; hướng dẫn học sinh phương pháp học tập; đúc rút tổng kết kinh nghiệm, học tập và vận dụng những bài học kinh nghiệm điển hình tiên tiến; có kế hoạch phấn đấu cụ thể từng bước trở thành đơn vị điển hình tiên tiến.
– Đề xuất, khen thưởng, kỹ luật đối với giáo viên; tổ chức tham gia đóng góp ý kiến, bỏ phiếu tín nhiệm các danh hiệu thi đua như: giáo viên THCS giỏi cấp cơ sở, nhà giáo ưu tú …
– Tham mưu đề xuất những biện pháp giúp hiệu trưởng hoàn thành tốt các hoạt động dân chủ trong trường học; thực hiện nghiêm túc lề lối làm việc trong tổ, giữa các tổ với nhau, giữa các tổ với nhà trường.
– Tổ chuyên môn sinh hoạt 2 lần / 1 tháng.
Trong các kỳ họp tổ chuyên môn, nội dung sinh hoạt chuyên môn phải đảm bảo chuyên sâu vào chuyên môn như: thao giảng, đổi mới phương pháp dạy học, thống nhất về nội dung, chương trình, phương pháp, cách sử dụng đồ dùng dạy học cho từng bộ môn. Tìm các biện pháp giảng dạy tối ưu nhất để nâng cao chất lượng giáo dục học sinh đối với tất cả các môn của các khối lớp, đặc biệt là thực hiện nội dung chương trình sách giáo khoa mới.
Hoạt động của tổ chuyên môn là bộ phận hữu cơ trong hoạt động chuyên môn của nhà trường. Hoạt động tổ chuyên môn một mặt tạo điều kiện phát huy dân chủ hóa trường học, một mặt tạo điều kiện phát huy quyền làm chủ tập thể của cán bộ giáo viên, một mặt sẽ phát huy nhiều sáng kiến kinh nghiệm của từng thành viên của tổ chuyên môn trong giảng dạy nhất là về đổi mới phương pháp dạy học, làm đồ dùng dạy học, sử dụng thiết bị dạy học, thực hành thí nghiệm…. Mặt khác, sẽ phát huy tiềm năng lao động sáng tạo của cán bộ giáo viên trong giảng dạy-giáo dục và quản lý nhà trường. Đồng thời phát huy tính chủ động sáng tạo học tập của học sinh để nâng cao chất lượng giáo dục và thực hiện kế hoạch giáo dục với mục tiêu xây dựng trường THCS theo hướng đạt chuẩn quốc gia.
Hoạt động của tổ chuyên môn có hiệu quả, chắc chắn rằng trong mỗi hoạt động giáo dục sẽ kết hợp thực hiện thành công nhiều mặt như: thực hiện dân chủ hóa trong mọi hoạt động của nhà trường, thực hiện tốt cuộc vận động của Công đoàn ngành: “Dân chủ- Kỉ cương-Tình thương-Trách nhiệm” [28, tr.67] kết hợp với các bộ phận trong nhà trường sẽ tạo nên một sức mạnh tổng hợp để đổi mới nhiều nội dung hoạt động phong phú nhằm phục vụ cho việc nâng cao chất lượng giảng dạy, giáo dục trong nhà trường. Mỗi tổ chuyên môn ở nhà trường có đặc thù riêng. Trong tổ chuyên môn, giáo viên có nhiều lứa tuổi khác nhau, trình độ, năng lực chuyên môn của mỗi giáo viên cũng không như nhau, chất lượng hoạt động của mỗi tổ chuyên môn cũng không đều nhau (nội dung, hình thức tổ chức hoạt động chuyên môn …). Do đó, hoạt động của mỗi tổ sẽ không đồng đều và thống nhất nhau cho nên hiệu trưởng các trường cần quản lý tốt và đề ra các hình thức, nội dung hoạt động cho phù hợp với điều kiện thực tiễn từng tổ.
Giáo viên dựa vào kế hoạch hoạt động trong năm học đã được xây dựng và thống nhất trong tổ để xây dựng kế hoạch chuyên môn của cá nhân. Tổ trưởng quản lý kế hoạch cá nhân của giáo viên theo kế hoạch dạy học, phân phối chương trình và các qui định của bộ Giáo dục và Đào tạo.
Nắm tình hình thực hiện chương trình của giáo viên, tổ chuyên môn theo dõi thông qua hồ sơ chuyên môn, dự giờ để từ những thông tin thu thập được, kịp thời có kế hoạch điều chỉnh chương trình phù hợp với thực tiễn.
Quản lí hồ sơ chuyên môn của giáo viên là phương tiện phản ánh khách quan công tác hoạt động chuyên môn và năng lực sư phạm của người giáo viên, giúp tổ chuyên môn nắm chắc tình hình dạy học của người giáo viên trong nhà trường.
Nâng cao chất lượng giờ dạy trên lớp
– Xây dựng kế hoạch hoạt động chung của tổ theo tuần, tháng, học kì và cả năm học nhằm thực hiện chương trình, kế hoạch dạy học và các hoạt động khác theo kế hoạch giáo dục, phân phối chương trình môn học của Bộ Giáo dục và Đào tạo và kế hoạch năm học của nhà trường;
– Xây dựng kế hoạch cụ thể dạy chuyên đề, tự chọn, dạy bồi dưỡng học sinh giỏi, phụ đạo học sinh yếu;
– Xây dựng kế hoạch cụ thể về sử dụng đồ dùng dạy học, thiết bị dạy học đúng, đủ theo các tiết trong phân phối chương trình;
– Hướng dẫn xây dựng và quản lý việc thực hiện kế hoạch cá nhân, soạn bài của tổ viên (kế hoạch cá nhân dạy chuyên đề, tự chọn, dạy bồi dưỡng học sinh giỏi, phụ đạo học sinh yếu; sử dụng đồ dùng dạy học, thiết bị dạy học đúng, đủ theo các tiết trong phân phối chương trình; soạn giáo án theo phân phối chương trình, chuẩn kiến thức kĩ năng và sách giáo khoa, thảo luận các bài soạn khó; viết sáng kiến kinh nghiệm về nâng cao chất lượng dạy học, đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới kiểm tra đánh giá, phát hiện và bồi dưỡng học sinh giỏi, phụ đạo học sinh yếu …);
– Tổ chức bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho giáo viên trong tổ, giáo viên mới tuyển dụng (đổi mới phương pháp dạy học; đổi mới kiểm tra, đánh giá; dạy học theo chuẩn kiến thức kĩ năng; sử dụng đồ dùng dạy học, thiết bị dạy học, ứng dụng CNTT trong dạy học góp phần đổi mới phương pháp dạy học, phương pháp kiểm tra, đánh giá…).
– Điều hành hoạt động của tổ (tổ chức các cuộc họp tổ theo định kỳ quy định về hoạt động chuyên môn, nghiệp vụ và các hoạt động giáo dục khác; lưu trữ hồ sơ của tổ; thực hiện báo cáo cho Hiệu trưởng theo quy định);
– Quản lý, kiểm tra việc thực hiện quy chế chuyên môn của giáo viên (thực hiện hồ sơ chuyên môn; soạn giảng theo kế hoạch dạy học và phân phối chương trình, chuẩn kiến thức kĩ năng; ra đề kiểm tra, thực hiện việc cho điểm theo quy định; kế hoạch dự giờ của các thành viên trong tổ…);
– Dự giờ giáo viên trong tổ;
– Các hoạt động khác (đánh giá, xếp loại giáo viên; đề xuất khen thưởng, kỉ luật giáo viên… Việc này đỏi hỏi tổ trưởng chuyên môn phải nắm thật rõ về tổ viên của mình về ưu điểm hạn chế trong việc thực hiện nhiệm vụ giảng dạy được phân công).
Việc nâng cao chất lượng giờ dạy trên lớp là nhiệm vụ của mỗi giáo viên không ai thay thế được. Tuy nhiên tổ chuyên môn cần tập hợp những cố gắng của từng cá nhân để phát huy những kinh nghiệm, sáng kiến tốt để trở thành trí tuệ của tập thể giúp cho giáo viên nâng cao chất lượng giờ dạy trên lớp và nâng dần trình độ chuyên môn nghiệp vụ của các giáo viên trong tổ. Cụ thể:
– Học tập, thảo luận về các văn bản hướng dẫn của cấp trên để nắm được thật chắc: Những mục tiêu của nhà trường THCS, nội dung, chương trình, phương pháp, kiểm tra đánh giá xếp loại học sinh; những yêu cầu kiến thức cơ bản cần đạt được ở cuối năm học…
Những văn bản hướng dẫn trên thường do cấp trên gửi về hoặc đăng trên các tập san chuyên môn.
– Trao đổi thống nhất mục đích yêu cầu từng bài dạy đối với những kiến thức nào là cơ bản cần khắc sâu cho học sinh; dùng phương pháp nào, sử dụng đồ dùng dạy học nào, cách tổ chức lớp như thế nào để giúp học sinh lĩnh hội kiến thức mới nhanh nhất, có hiệu quả nhất.
Việc trao đổi này có hiệu quả tốt khi mỗi tổ viên đều suy nghĩ chuẩn bị ý kiến trước khi sinh hoạt tổ chuyên môn.
– Đối với những bài dạy xét thấy cần thiết vì đòi hỏi kiến thức mới, phương pháp mới. Sau khi thảo luận thống nhất trong tổ cần tổ chức thực nghiệm trước một bước ở lớp điểm để toàn tổ chuyên môn đối chiếu những điều đã thống nhất trong tổ với mục đích yêu cầu, nội dung, phương pháp giảng dạy tiết thực nghiệm để rút kinh nghiệm. Sau đó tổ chức thực nghiệm quay vòng các thành viên trong tổ chuyên môn.
– Tổ chuyên môn tiến hành sinh hoạt theo lịch qui định của nhà trường 2 lần/ tháng và họp đột xuất khi có yêu cầu công việc. Trong các buổi họp tổ chuyên môn, nội dung sinh hoạt phải đảm bảo chuyên sâu vào chuyên môn như: thao giảng, đổi mới phương pháp dạy học, thống nhất về nội dung, chương trình, phương pháp, cách sử dụng đồ dùng dạy học cho từng bộ môn và trao đổi chuyên đề; Tìm các biện pháp giảng dạy tối ưu nhất để nâng cao chất lượng giáo dục học sinh đối với tất cả các môn học của các khối lớp, đặc biệt là thực hiện nội dung chương trình mới.
Công tác bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho tổ viên được tổ chuyên môn tiến hành qua ba hoạt động chính sau:
– Hoạt động dự giờ và góp ý giờ dạy trong tổ: Tổ chuyên môn cần tích cực tiến hành dự giờ trên lớp, sau đó trao đổi rút kinh nghiệm, thống nhất mục đích yêu cầu, kiến thức cơ bản cần khắc sâu cho học sinh. Việc dự giờ, trao đổi chuyên môn cần hướng vào việc tìm ra những phương pháp phù hợp để giúp học sinh lĩnh hội kiến thức mới nhanh nhất, có hiệu quả nhất. Tổ trưởng chuyên môn cần quan tâm giúp đỡ những giáo viên mới vào nghề, những giáo viên còn hạn chế về năng lực chuyên môn, về phương pháp giảng dạy.
– Hoạt động chuyên đề của tổ: Tổ chuyên môn cần có kế hoạch trong công tác phát triển giáo viên cốt cán, nâng cao năng lực chuyên môn nghiệp vụ cho các thành viên qua việc tổ chức thao giảng, hội thảo, thảo luận các chuyên đề mới, bồi dưỡng nghiệp vụ cho giáo viên trong tổ.
– Hoạt động học tập và sinh hoạt chuyên môn thường xuyên của tổ: hàng tháng tập trung giải quyết một số nội dung chuyên môn mới có tác dụng nâng cao chất lượng và hiệu quả dạy học trong tổ nhằm đạt mục tiêu đề ra của tổ cũng như của trường.
Tổ chức bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho giáo viên trong tổ, hàng năm tập trung giải quyết ít nhất một nội dung chuyên môn có tác dụng nâng cao chất lượng và hiệu quả dạy-học; tổ chức kiểm tra, đánh giá chất lượng thực hiện nhiệm vụ của giáo viên theo kế hoạch của nhà trường; cử người tham gia thanh tra sư phạm giáo viên trong tổ khi có yêu cầu (giáo viên tham gia phải có cùng chuyên môn của giáo viên được thanh tra ).
-Tổ chức các khâu phát động thi đua, đăng kí thi đua; hướng dẫn học sinh phương pháp học tập; đúc rút tổng kết kinh nghiệm, học tập và vận dụng những bài học kinh nghiệm điển hình tiên tiến; có kế hoạch phấn đấu cụ thể từng bước trở thành đơn vị điển hình tiên tiến.
– Đề xuất, khen thưởng, kỹ luật đối với giáo viên; tổ chức tham gia đóng góp ý kiến, bỏ phiếu tín nhiệm các danh hiệu thi đua như: giáo viên THCS giỏi cấp cơ sở, nhà giáo ưu tú …
– Tham mưu đề xuất những biện pháp giúp hiệu trưởng hoàn thành tốt các hoạt động dân chủ trong trường học; thực hiện nghiêm túc lề lối làm việc trong tổ, giữa các tổ với nhau, giữa các tổ với nhà trường.
F:\DỮ LIỆU MỚI CẦN ĐỔI TÊN VÀ ĐĂNG 2025\ĐÃ HOÀN THÀNH 2024\ĐẠI HỌC SƯ PHẠM\SỬA SAU BẢO VỆ LV SƯ PHẠM\Quản lý hoạt động tổ chuyên môn tại các trường THCS
Quản lý hoạt động tổ chuyên môn tại các trường THCS thị xã Điện Bàn tỉnh Quảng Nam đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông Quản lý hoạt động tổ chuyên môn tại các trường THCS thị xã Điện Bàn tỉnh Quảng Nam đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông Quản lý hoạt động tổ chuyên môn tại các trường THCS thị xã Điện Bàn tỉnh Quảng Nam đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông
