Kiểm soát rủi ro tín dụng trong cho vay sản xuất kinh doanh đối với khách hàng cá nhân tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam – chi nhánh huyện Lăk – tỉnh Đăk Lăk
MỞ ĐẦU
Trong thời đại mà nền kinh tế ngày càng phát triển, đời sống con người ngày càng được nâng cao cả về vật chất lẫn tinh thần thì nhu cầu của người dân về phát triển sản xuất, mở rộng quy mô hoạt động, cải thiện cuộc sống ngày càng được chú trọng. Và để có thể đáp ứng được các nhu cầu trên thì vay vốn ngân hàng là một phương án thiết yếu và không thể tách rời. Do đó, nhiều ngân hàng nghiên cứu và hiểu được rằng, thị trường khách hàng cá nhân sản xuất kinh doanh là thị trường rất quan trọng, đầy tiềm năng để ngân hàng mở rộng cho vay, tăng trưởng huy động và mở rộng cung cấp dịch vụ ngân hàng đối với đối tượng khách hàng này. Trong thời gian qua, tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam – chi nhánh huyện Lăk, tỉnh Đăk Lăk đã và đang hướng tới đối tượng khách hàng như trên, nên việc cho vay để phát triển sản xuất kinh doanh cũng được Ngân hàng hết sức chú trọng. Nhưng cùng với sự phát triển đó thì yếu tố rủi ro về công tác tín dụng trong cho vay khách hàng cá nhân sản xuất kinh doanh là điều không thể tránh khỏi, dù công tác kiểm soát rủi ro đã được triển khai nhưng vẫn còn nhiều bất cập, hiệu quả của nó vẫn chưa đạt được như mong đợi, ảnh hưởng đến việc cho vay đối với phân khúc khách hàng này cũng như sự phát triển bền vững của chi nhánh.
Theo thống kê tình hình nợ xấu cho vay sản xuất kinh doanh đối với khách hàng cá nhân luôn được kiểm soát tốt qua các năm, bằng chứng là trong năm 2020 tỷ lệ nợ xấu khách hàng cá nhân sản xuất kinh doanh là 0.02%, bước sang năm 2021 tỷ lệ này tuy tăng lên 0.16% nhưng vẫn năm trong ngưỡng an toàn, ở năm 2022 tỷ lệ nợ xấu khách hàng cá nhân sản xuất kinh doanh giảm so với năm 2021 còn 0.13%. Điều này cho thấy chất lượng tín dụng ở sản phẩm cho vay khách hàng cá nhân sản xuất kinh doanh cũng được nâng cao, tuy nhiên điều này không thể khẳng định rằng tỷ lệ nợ xấu trong tương lai sẽ được đưa vào khuôn khổ, nhất là trong thời điểm kinh tế chịu nhiều sự ảnh hưởng của dịch bệnh như hiện nay.
Nhận thức được tầm quan trọng và ý nghĩa lớn lao của vấn đề trên, tôi xin chọn đề tài “Kiểm soát rủi ro tín dụng trong cho vay sản xuất kinh doanh đối với khách hàng cá nhân tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam – chi nhánh huyện Lăk – tỉnh Đăk Lăk” làm đề tài nghiên cứu trong Luận văn tốt nghiệp của mình.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài
– Hệ thống hóa các vấn đề lý luận cơ bản về rủi ro tín dụng và kiểm soát rủi ro tín dụng trong cho vay cá nhân kinh doanh của NHTM.
– Phân tích và đánh giá thực trạng công tác kiểm soát rủi ro tín dụng trong cho vay sản xuất kinh doanh đối với khách hàng cá nhân tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam – Chi nhánh huyện Lăk – tỉnh Đăk Lăk.
– Đưa ra một số giải pháp nhằm kiểm soát rủi ro tín dụng trong cho vay sản xuất kinh doanh đối với khách hàng cá nhân tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam – Chi nhánh huyện Lăk – tỉnh Đăk Lăk.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài
Đối tượng nghiên cứu là cơ sở lý luận và thực tiễn công tác kiểm soát rủi ro tín dụng trong cho vay sản xuất kinh doanh đối với khách hàng cá nhân tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam – Chi nhánh huyện Lăk – tỉnh Đăk Lăk.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
– Về không gian nghiên cứu: thực hiện nghiên cứu Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam – Chi nhánh huyện Lăk – tỉnh Đăk Lăk.
– Về thời gian: dữ liệu nghiên cứu trong đề tài được thu thập trong giai đoạn từ năm 2020-2022
4. Phương pháp nghiên cứu của luận văn
Để thực hiện mục tiêu nghiên cứu nói trên, luận văn đã sử dụng tổng hợp các phương pháp sau đây:
– Sử dụng phương pháp thu thập, đọc, tổng quan tài liệu
– Khảo sát thực tế về công tác kiểm soát rủi ro tín dụng trong cho vay khách hàng cá nhân sản xuất kinh doanh
– Trên cơ sở nguồn dữ liệu thứ cấp, tác giả sử dụng phương pháp so sánh, phân tích dữ liệu qua các năm thuộc thời gian nghiên cứu để thấy rõ thực trạng công tác kiểm soát rủi ro tín dụng trong cho vay cá nhân sản xuất kinh doanh tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam – Chi nhánh huyện Lăk.
Ngoài phần mở đầu, kết luận, luận văn gồm 3 chương như sau:
Chương 1: Cơ sở lý luận về kiểm soát rủi ro tín dụng trong cho vay sản xuất kinh doanh đối với khách hàng cá nhân của ngân hàng thương mại
Chương 2: Thực trạng kiểm soát rủi ro tín dụng trong cho vay sản xuất kinh doanh đối với khách hàng cá nhân của NHNo&PTNT Việt Nam – Chi nhánh huyện Lăk, tỉnh Đăk Lăk
Chương 3: Một số giải pháp nhằm kiểm soát rủi ro tín dụng trong cho vay sản xuất kinh doanh đối với khách hàng cá nhân của NHNo&PTNT Việt Nam – Chi nhánh huyện Lăk, tỉnh Đăk Lăk
7. Tổng quan tài liệu nghiên cứu
CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SOÁT RỦI RO TÍN DỤNG TRONG CHO VAY SẢN XUẤT KINH DOANH ĐỐI VỚI KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
1.1. QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TRONG CHO VAY CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
Trên thực tế, hoạt động cho vay của ngân hàng là hoạt động khá phổ biến xuất phát từ nhu cầu cần vốn của cá nhân, doanh nghiệp để sản xuất kinh doanh, tiêu dùng. Do đó, hoạt động này mang bản chất chung của quan hệ vay mượn đó là có sự hoàn trả cả gốc và lãi sau một thời gian nhất định, ngân hàng thương mại là một trong các tổ chức trung gian về tài chính rất quan trọng trong nền kinh tế thị trường.
Hoạt động cho vay là một phần hoạt động của tín dụng của ngân hàng. Thông qua hoạt động cho vay, ngân hàng thực hiện điều hòa vốn trong nền kinh tế dưới hình thức, phân phối nguồn vốn tạm thời nhàn rỗi huy động được trong xã hội để đáp ứng nhu cầu vốn phục vụ sản xuất kinh doanh và đời sống. Theo đó, hoạt động cho vay là hình thức cấp tín dụng của các tổ chức tín dụng hiện nay và là một hoạt động mang tính chất nghề nghiệp kinh doanh các tổ chức tín dụng. Khi thực hiện hoạt động cấp tín dụng cho khách hàng của mình, các tổ chức tín dụng sẽ giao cho khách hàng một khoản tiền nhất định hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền nhất định để sử dụng theo hợp đồng tín dụng đã được ký kết giữa các bên để khách hàng sử dụng trong một khoảng thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc là hoàn trả cả gốc lẫn lãi
Đồng thời, hoạt động cho vay được hình thành và phát triển là do nhu cầu về vốn để phát triển sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp và phục vụ các nhu cầu của đời sống người dân. Khi hoạt động cho vay đã trở thành một nghề nghiệp thì dẫn tới sự ra đời của các ngân hàng thương mại hoạt động kinh doanh tiền tệ. Bản chất của ngân hàng là đi vay để cho vay. Ngân hàng huy động vốn từ nhiều nguồn khác nhau trong xã hội và đưa vào nền kinh tế, hoạt động cho vay là đầu ra chủ yếu của nguồn vốn huy động được phục vụ cho phát triển kinh tế. Nguồn lợi mà hoạt động cho vay mang về rất lớn, nhưng ngược lại hoạt động này chứa đựng những rủi ro khôn lường, đòi hỏi người quản lý của ngân hàng phải nhận biết và kiểm soát được
Khái niệm về rủi ro tín dụng trong cho vay của ngân hàng thương mại
Có nhiều cách tiếp cận rủi ro khái niệm rủi ro tín dụng.
Như vậy, tuy có rất nhiều khái niệm khác nhau nhưng tựu chung lại đều thể hiện:
– Rủi ro tín dụng là rủi ro phát sinh khi ngân hàng không thu được đầy đủ cả gốc và lãi của khoản vay, hoặc là việc khách hàng thanh toán nợ gốc và lãi không đúng kỳ hạn như đã ký kết với ngân hàng trong hợp đồng.
– Rủi ro tín dụng khi người vay sai hẹn trong thực hiện nghĩa vụ trả nợ theo hợp đồng bao gồm vốn vay hoặc lãi vay. Sự sai hẹn có thể là trễ hạn hoặc không thanh toán.
– Rủi ro tín dụng sẽ dẫn đến tổn thất tài chính, tức là giảm thu nhập ròng và giảm giá trị thị trường của vốn. Trong trường hợp nghiêm trọng có thể dẫn đến thua lỗ hoặc ở mức độ cao hơn là phá sản.
– Đối với các nước đang phát triển như Việt Nam, các ngân hàng thiếu đa dạng trong kinh doanh các dịch vụ tài chính, các sản phẩm dịch vụ công nghèo nàn, vì vậy tín dụng được coi là dịch vụ sinh lời chủ yếu, đặc biệt đối với các ngân hàng nhỏ. Vì vậy rủi ro tín dụng cao hay thấp sẽ quyết định hiệu quả kinh doanh của ngân hàng.
– Mặt khác, rủi ro và lợi nhuận kỳ vọng của ngân hàng là hai đại lượng đồng biến với nhau trong một phạm vi nhất định.
– Rủi ro là một yếu tố khách quan cho nên rủi ro không thể loại trừ mà chỉ có thể hạn chế sự xuất hiện và tác hại do chúng gây ra.
Tuy nhiên, chúng ta cần hiểu rủi ro tín dụng theo nghĩa xác suất, là khả năng, do đó có thể xảy ra hoặc không xảy ra tổn thất.
Nguyên nhân rủi ro tín dụng trong cho vay của ngân hàng thương mại
– Yếu tố nguồn nhân lực: Trình độ nghiệp vụ và năng lực của cán bộ tín dụng hạn chế
– Yếu tố kỹ thuật: Yếu tố này thể hiện những hạn chế trong hoạt động quản trị rủi ro tín dụng, công tác kiểm soát nội bộ, quy trình và thủ tục tín dụng cũng như chính sách tín dụng của ngân hàng
– Yếu tố thị trường, yếu tố khách hàng:
+ Yếu tố thị trường: Việc biến động của giá cả, đặc biệt là giá cả hàng hóa chủ lực, nguyên nhiên liệu đầu vào như sắt thép, xăng dầu…tác động ảnh hưởng trực tiếp đến việc triển khai dự án, đến hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp và gián tiếp ảnh hưởng đến hoạt động tín dụng ngân hàng và gây ra rủi ro tín dụng.
+ Yếu tố khách hàng: Do khách hàng sử dụng vốn vay không đúng mục đích, tiền vay không có tác dụng thúc đẩy hoạt động sản xuất kinh doanh, dẫn đến doanh nghiệp vay vốn làm ăn kém hiệu quả, nợ phải trả tăng trong đó có nợ vay ngân hàng.
– Yếu tố môi trường kinh tế, pháp lý: Môi trường kinh tế không thuận lợi; Chu kỳ hoạt động của doanh nghiệp. Không những thế tình hình kinh tế thế giới có thể ảnh hưởng đến hoạt động tín dụng như: biến động của giá vàng thế giới, giá một số ngoại tệ mạnh hoặc giá một số vật tư chủ yếu có xu hướng tăng cao
Hậu quả của rủi ro tín dụng trong cho vay của ngân hàng thương mại
– Đối với bản thân ngân hàng: Rủi ro tín dụng làm giảm thu nhập của ngân hàng
Rủi ro tín dụng làm giảm khả năng thanh toán của ngân hàng.
Rủi ro tín dụng làm giảm uy tín và năng lực cạnh tranh của ngân hàng.
– Đối với nền kinh tế: Hoạt động của NHTM mạng tính xã hội hóa cao vì nó liên quan đến nhiều ngành nghề và nhiều thành phần khác nhau trong nền kinh tế.
Do đó, phòng ngừa và hạn chế RRTD không những là vấn đề sống còn đối với ngân hàng mà còn là yêu cầu cấp thiết của nền kinh tế, góp phần vào sự ổn định và phát triển của toàn xã hội. Mục tiêu của quản lý RRTD là tối đa hóa lợi nhuận sau khi đã điều chỉnh rủi ro của ngân hàng với mức độ rủi ro trong giới hạn cho phép.
Quản trị rủi ro (RRTD) được hiểu là quá trình nhận diện, phân tích nhân tố rủi ro, đo lường mức độ rủi ro, trên cơ sở đó lựa chọn triển khai các biện pháp và quản lý các hoạt động tín dụng nhằm hạn chế và loại trừ rủi ro trong quá trình cấp tín dụng.
1.2. KIỂM SOÁT RỦI RO TÍN DỤNG TRONG CHO VAY SẢN XUẤT KINH DOANH ĐỐI VỚI KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
a. Khái niệm kiểm soát rủi ro tín dụng trong cho vay sản xuất kinh doanh đối với khách hàng cá nhân của ngân hàng thương mại
Kiểm soát RRTD trong cho vay sản xuất kinh doanh đối với khách hàng cá nhân là việc ngân hàng sử dụng những cách thức, phương pháp, biện pháp và những quá trình nhằm chủ động điều khiển, biến đổi rủi ro RRTD cho vay sản xuất kinh doanh đối với khách hàng cá nhân của ngân hàng thông qua việc kiểm soát tần suất, mức độ rủi ro nhằm đạt mục tiêu mà ngân hàng đặc ra.
b. Đặc điểm kiểm soát rủi ro tín dụng trong cho vay sản xuất kinh doanh đối với khách hàng cá nhân của ngân hàng thương mại
Khoản vay thường có giá trị nhỏ nhưng số lượng các khoản vay lớn
Các khoản cho vay có độ rủi ro cao
Rủi ro liên quan đến người đứng đầu
Rủi ro thiếu vốn
Rủi ro thiếu hồ sơ theo dõi
Rủi ro do thông tin kế toán chất lượng kém
a. Né tránh rủi ro tín dụng trong cho vay sản xuất kinh doanh đối với khách hàng cá nhân
b. Ngăn ngừa rủi ro tín dụng trong cho vay sản xuất kinh doanh đối với khách hàng cá nhân
c. Giảm thiểu tổn thất rủi ro tín dụng trong cho vay sản xuất kinh doanh đối với khách hàng cá nhân
Chuyển giao rủi ro tín dụng trong cho vay sản xuất kinh doanh đối với khách hàng cá nhân
a. Sự cải thiện cơ cấu nhóm nợ
b. Chỉ tiêu về mức giảm tỷ lệ nợ xấu
c. Chỉ tiêu về tỷ lệ xóa nợ ròng
d. Mức giảm tỷ lệ lãi treo
1.3. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CÔNG TÁC KIỂM SOÁT RỦI RO TÍN DỤNG TRONG CHO VAY SẢN XUẤT KINH DOANH ĐỐI VỚI KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
Công nghệ và trang thiết bị của ngân hàng
Yếu tố đạo đức và chất lượng nguồn nhân lực của ngân hàng
Chính sách tín dụng của Ngân hàng
Thông tin doanh nghiệp vay vốn
Khách hàng không có đầy đủ thông tin về ngân hàng
Môi trường kinh tế
Môi trường pháp lý
THỰC TRẠNG KIỂM SOÁT RỦI RO TÍN DỤNG TRONG CHO VAY SẢN XUẤT KINH DOANH ĐỐI VỚI KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN CỦA NHNo&PTNT VIỆT NAM – CHI NHÁNH HUYỆN LĂK, TỈNH ĐĂK LĂK
2.1. GIỚI THIỆU VỀ NGÂN HÀNG VÀ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA NHNo&PTNT VIỆT NAM – CHI NHÁNH HUYỆN LĂK, TỈNH ĐĂK LĂK
a. Hoạt động huy động vốn
F:\DỮ LIỆU MỚI CẦN ĐỔI TÊN VÀ ĐĂNG 2025\TAI LIEU C YEN-2024\Kiểm soát rủi ro tín dụng trong cho vay sản xuất kinh doanh đối với khách hàng cá nhân tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam
