HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ KHIẾU NẠI VÀ GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI CỦA CỘNG HÒA DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO – BÀI HỌC KINH NGHIỆM TỪ VIỆT NAM
LỜI MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của việc nghi n cứu ề tài
Khiếu nại là hiện tượng khách quan tất yếu trong đời sống xã hội. Từ xưa đến nay, bấtkỳ nhà nướcnào, không phụ thuộc vào xu hướng pháttriển chế độchính trị, đều mong chế độ của mình được trường tồn. Vì vậy, ở một khía cạnh nhất định, nhà nước đều phải quan tâmđể ngườidân thực hiện quyền khiếu nại và xem xét giải quyết khiếu nạiđó nhằmbảo đảmquyềnlợicho nhân dân, duy trìổn định xã hội. Đồngthời, thông qua việc khiếunạivà giải quyết khiếu nại các hiện tượng vi phạm pháp luậtđượcphát hiện kịp thờiđể giữ gìn kỷcương và trật tự xã hội.
ỞCộng hòa DânchủNhân dân Lào, sau khi giải phóng hoàn toànđất nước, một trong những nhiệm vụ cốt yếu hàng đầu là tập trung khắc phục hậu quảchiến tranh, phát triển kinh tế – xã hội, đưa đất nước sớm thoát khỏi tình trạng lạc hậu, kém phát triển, cải thiện đời sống nhân dân. Nhận thức rõ vị trí, vai trò của mình đối với sự nghiệp cách mạng của dân tộc, Đảng Nhân dân Cách mạng Làođãsớm đề ra nhiều chủ trương, biện pháp để phát triển kinh tế – xã hội. Với chủtrương, khôi phục và phát triển kinhtế,tổchứclạisảnxuất,đẩymạnhsảnxuất lương thực, thực phẩm và hàng tiêu dùng;đồngthời tranhthủviệntrợquốc tế, nhằmđápứngcác yêucầucầnthiếtcủanhànướcvàcủanhân dâncủaĐảng Nhân dân Cách mạng Làođềra, nhân dân cácbộtộcLàođãphát huyhếttinh thần, trách nhiệm của mình, khai thácmọithếmạnh, tiềm năng sẵn có vào phát triển sản xuất,từng bướcđưađất nướcthoát khỏi tình trạng khó khăn sau chiến tranh và làm cho tình hình kinh tế tài chính và đời sống nhân dân ổn định.
Đểđưađấtnướcphát triển nhanh hơn,dầnhòa nhịp vàosựphát triển củakhuvựcvàthếgiới,ĐạihộilầnthứIV (1986)củaĐảngNhân dân Cách mạng Làođã kịp thờiđề ra đường lối đổi mới toàndiện, xây dựng và phát triểnđấtnước.Dướiánh sángcủađườnglốiđổimới, kinhtếLào phát triển khá mạnh. Có thể thấy, từ khi mở cửa, điều chỉnh cơ cấu kinh tế năm 1986 đến nay, Làotừmộttrong nhữngnướcchậm phát triểnđãtrải qua thờikỳkhó khăn nhất, để tiếnlên xây dựng nền kinh tế quốc dân vững mạnh.
Chủ trương và đường lối của Đảng Nhân dân cách mạng Lào là xây dựng Nhà nước pháp quyền x của dân, do dân, vì dân từngbước nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước bằng pháp luật. Do đó, xây dựng và hoàn thiện pháp luật luônđược Nhà nướcLào quan tâm cùngvớichương trìnhcảicách hành chính nói
chung và cải cách tư pháp nói riêng. Đặc biệt là xây dựng, bổ sung và hoàn thiện các văn bản pháp luật liên quan đến quyền, lợi ích hợp pháp của công dân màmột trong số đó là quyền khiếu nại, tố cáo. Có thể thấy, ở Lào, khiếu nại và giải quyết khiếunạilà vấnđềluônđượcquan tâm và đảmbảothi hành. Nhà nước Lào đã ban hành Luật giải quyết khiếu nại năm 2005 và Luật này đã đi vào đời sống thông qua việc điều chỉnh các quan hệ xã hội liên quan đến lĩnh vực khiếu nại, giải quyết khiếu nại.
Tuy nhiên, sau một thời gian thời gian thi hành, nhiều khó khăn, bất cập đãnảysinh trong thực tiễn,mộtphần do lĩnhvựckhiếunạiđa dạng và phức tạp trong khi Luật giải quyết khiếunại2005 có phạm viđiềuchỉnhhẹpchỉvới48Điều chia thành 9 Chương, các văn bản hướng dẫn chưa có nhiều. Mặt khác, do tâm lý của người Lào còn “e ngại” khi nhắc đến “khiếu nại” cũng như thực hiện các quy định pháp luật về khiếu nại, giải quyết khiếu nại trong thực tiễn đời sống.
Hiện nay,ở Lào, Luật giải quyết khiếunạinăm 2014đã đượcban hành trên cơ sở kế thừa Luật giải quyết khiếu nại năm 2005. Tuy nhiên, về cơ bản, các quy định về giải quyết khiếunạihiện hành của Lào chưa có sự phân biệt rõ ràng về các đơn khiếu nại, các đơn tố cáo, các đơn phản ánh kiến nghị. Do đó, cơ chếgiải quyếtđược thiếtkế không phù hợp. Chẳng hạn, cùng một đơn nhưng có thể thuộc thầm quyền giải quyếtcủanhiều cơ quan khác nhau, dẫnđếnnhững bất cậpnảysinh trong quá trình giải quyết. Trong thực tiễn, việc tổchức các cơquan giúp việc cho hoạtđộnggiải quyết khiếunạichưa phù hợp, chưa cóbộphận chuyên trách tiếp nhận và tham mưu giải quyếtđơnkhiếunạitạiLào. Thêm vàođó,nhiềuvấnđề chưa được quyđịnhtrong các vănbảnquy phạm pháp luật nhưng đã phát sinh trên thực tế và nhiều trường hợp khiếu nại kéo dài nhưng chưa được giải quyết như cùng một vụ việc nhưng có nhiều người cùng
làm đơn, vụ việc đơn thư kéo dài liên quan đến cộng đồng dân cư… Những bất cậpnàycầnsớmđược khắc phục, nhằm từngbướchoàn thiện pháp luật,đápứng nhu cầu giải quyết khiếu nại tại Lào để phù hợpvớisự phát triển kinh tế – xã hội của Lào hiện nay và trong tương lai.
Vớinhững thànhtựutolớnvà kinh nghiệm quý báu trong 26 nămđổi mới, 6 năm thực hiện Nghị quyếtĐạihộiVIII, Đảng, Nhà nước và nhân dân Lào quyết tâm thực hiện thắng lợi Nghị quyếtĐạihội IX và kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội 5 nămlầnthứ VII, xây dựng thành công nước Lào hòa bình, độc
lập, dân chủ, thống nhất, thịnh vượng theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Đây là
những tiềnđề chínhtrịquan trọng làm cơ sở cho việc hoàn thiện pháp luậtvề khiếu nại và giải quyết khiếu nại của Lào.
Pháp luậtvề giải quyết khiếunạicủa Việt Nam trải qua mộtthờikỳlâu dài phát triển và hoàn thiện. Hiện nay, Luật khiếu nại năm 2010 của Việt Nam là tươngđốihoàn chỉnh, bao quátđượccơbảncác vấnđề, tình huống phát sinh trong giải quyết khiếu nại ở Việt Nam. Thêm vào đó, sự phân tách các loại đơn khiếu nại, đơn tố cáo, đơn phản ánh, kiến nghị và xây dựngđược cơ chế phù hợpđể giải quyếttừng loại đơn này đã góp phần rất lớn giải quyết nhu cầu của người dân, phù hợp với điều kiện kinh tế – xã hội, đồng thời tạo động lực cho phát triển kinh tế – xã hội của Việt Nam. Trên thực tiễn, từ việc thiết lậpbộ máy, đếnviệc tổ chức triển khai một cách đồng bộ, nghiêm minh và sự giám sát chặt chẽ công tác tiếp công dân, giải quyếtđơnthư khiếunạiđếnviệc thi hànhđã tạothành một cơ chế thống nhất, hiệu quả trong giải quyết đơn khiếu nại ở Việt Nam.
Thực tế đã khẳng định, Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, nhân dân vàcác Lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam là người bạn, người đồng chí, anh em của nhân dân các bộ tộc Lào, luôn kề vai, sát cánh, chia sẻ kinh nghiệm với Lào trongmọiđiềukiện, hoàn cảnh, trongmọiphương diện hoạtđộngtrongđócólĩnh vực lập pháp. Vì vậy, những bài học kinh nghiệm thực tiễn phù hợp của Việt Nam cũng như các nước khác trên thế giới liên quan đến pháp luật về khiếu nại vàgiải quyết khiếu nại sẽ là những căn cứ quan trọng giúp cơ quan lập pháp của Lào hoàn thiện pháp luật và pháp luật về khiếu nại và giải quyết khiếu nại nói riêng.
Vì những lý do trên tác giả đã lựa chọn đề tài“H t á u t v
u ạ v ả quy t u ạ ủ ộ ò Dâ ủ N â dâ – Bài
ọ m từ t N m″ làmđề tài luậnán tiến sĩ của mình. Việc nghiên
cứu cơ sở lý luận và các vấn đề đặtra từ thực tiễn pháp luật về khiếu nại và giải quyết khiếu nại không chỉ có ý nghĩa về mặt lý luận mà còn có giá trị thực tiễn sâu sắc.
2. Mục ích nghi n cứu, câu hỏi nghi n cứu 2.1 Mục ích nghi n cứu
Trêncơ sởnghiên cứu lý luận và thực tiễn pháp luật và thi hành pháp luật,đưa ra phương hướng, giải pháp hoàn thiện pháp luật về khiếu nại và giải quyết khiếu nại trên các phương diện nhận thức, tổ chức thực hiện, đề xuất pháp luật cụthể tạiLào trong bối cảnh xây dựng nhà nước pháp quyền, đẩy mạnh chương trình cải cách hành chính, cải cách tư pháp và hội nhập kinh tế quốc tế tại Lào.
2.2 Câu hỏi nghi n cứu
Để đạtđược mục đích nghiên cứu, Luận án nghiêncứuxoay quanh trục câu hỏi nghiên cứu: Pháp luật về khiếu nại và giải quyết khiếunạicủa Lào hiện nay đã hoàn thiện trên cơ sở lý luận, thực tiễn chưa và nếu chưa thìsẽhọctậpđược những kinh nghiệm gì của Việt Nam để hoàn thiện?
3. Đối tƣợng nghi n cứu, phạm vi nghi n cứu
Luận án tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận chung liên quanđến pháp luật về khiếu nại và giải quyết khiếu nại; lịch sử hình thành, phát triển của pháp luật về khiếunạivà giải quyết khiếu nại; nội dung các quy định của pháp luật hiện hành của Lào về khiếu nại và giải quyết khiếu nại; những thành tựu đạtđược cũng như bấtcập điểnhình trong thực tiễn thi hành pháp luật về khiếu nại và giải quyết khiếu nại của Lào.
Để có cơsởđốichiếu, so sánh, Luận án cũngtậptrung nghiêncứuvề thực tiễn pháp luật và thi hành pháp luật về khiếu nại và giải quyết khiếu nại của Việt Nam trên cơ sởphân tích quá trình hình hình thành, phát triển của pháp luật, nội dung quy định pháp luật cũng thực tiễn thi hành pháp luật về khiếu nại và giải quyết khiếu nại của Việt Nam và rút ra các bài học kinh nghiệm cho Lào.
Trên cơ sở nội dung phân tích như trên, Luận án đưa quan điểm, phương hướngvà giải pháp hoàn thiện pháp luậtvề khiếunạivà giải quyết khiếu nại trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền, đẩy mạnh chương trình cải cách hành chính, cải cách tư pháp và hội nhập kinh tế quốc tế của CHDCND Lào.
4. Phƣơng pháp nghi n cứu
Luậnán được thực hiệntrên cơ sở phương pháp luận của Chủ nghĩa Mác- Lênin, tưtưởngHồChí Minhvềnhànước và pháp luật, các quanđiểmcủaĐảngNhân dân Cách mạng Làovề cảicáchnềnhành chính quốc gia và hoàn thiện hệ thống pháp luật.
Luận án sử dụng các phương pháp nghiên cứu truyền thống như tổng hợp, phân tích, thống kê, đặc biệt phương so sánh nhằm đúc rút kinh nghiệm hoàn thiện pháp luậtvề khiếu nại, giải quyết khiếunạicủaViệt Nam cho thực tiễn pháp luật và thi hành pháp luật trong lĩnh vực này ở Lào. Luận án cũng sử dụng các phương phápđiềutra xã hộihọc như thảo luận nhóm, phỏngvấnsâu (chuyên gia pháp luật của Lào) để làm sáng tỏ những vấnđề liênquan đến các khía cạnh của nội dung Luận án.
5. Kết quả nghi n cứu và ý ngh a khoa học và th c tiễn của ề tài 5.1 Kết quả nghi n cứu mới của ề tài
– Luận ánkếthừa, hệthống hóa, phát triển và hoàn thiệnvềnềntảng lýluận vềkhiếu nại, giải quyết khiếunạivà pháp luậtvềkhiếunạivà giải quyết khiếu nại của Lào.
– Luận án rút ra những kinh nghiệm quý báu trong xây dựng, hoàn thiện pháp luật và thực tiễn thi hành pháp luật về khiếu nại và giải quyết khiếu nại của Việt Nam góp phần hoàn thiện pháp luật về khiếu nại và giải quyết khiếu nại của Lào.
– Luận án đánh giá pháp luật về khiếu nại và giải quyết khiếu nại hiện nayở Lào, đặc biệt là sẽ chỉ ra những điểm bất cập, chưa hợp lý cần phải hoàn thiện như việc chưa phân tách các loại đơn khiếu nại, tố cáo, phản ánh, kiến nghị; việc chưa có cách hiểu về khiếu nại hành chính, việc chưa có quy trình riêng đặc thù
trong tiếp nhận và giải quyết đơn khiếu nại…
– Luận án đề xuất những giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về khiếu nại và giải quyết khiếu nại, trong đó, đặc biệt là ban hành Luật Khiếunạiđểgiải quyết các khiếunạihành chínhởLào trong thời gian tới thay thế cho Luật Giải quyết khiếu nại năm 2014.
5.2 Ý ngh a khoa học và th c tiễn của ề tài
KếtquảnghiêncứucủaLuận án góp phầnbổsung lý luậnvềhoàn thiện pháp luật khiếunạivà giải quyết khiếu nại, trực tiếp góp phần hoàn thiện pháp luật và cách thức tổ chức thi hành pháp luật về khiếu nại, giải quyết khiếu nại của Lào, góp phần vào công cuộc cải cách bộ máy hành chính và xây dựng Nhà nước pháp quyền tại Lào.
Kết quả nghiên cứu của Luận án có thể được khai thác sử dụng trong công tác nghiêncứucủa các cơ sở đàotạochuyên ngành luậttạiViệt Nam và Lào. Vớinhững đề xuất kiến nghị của Luận án, Chính phủ Lào có thể nghiêncứu đểứng dụng vào chương trìnhcảicách hành chính, hoàn thiện pháp luật về khiếu nạivà giải quyết khiếu nại.
7. Cơ cấu của uận án
Ngoài Lời nói đầu, Kết luận và Danh mục tài liệu tham khảo, cơ cấu của luận án bao gồm 5 chương:
Chương 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
Chương 2. Nhữngvấnđề lý luậnvề pháp luật khiếunạivà giải quyết khiếu nại
Chương 3. Pháp luật về khiếu nại, giải quyết khiếu nại của Lào và những bấtcập, hạn chế cần khắc phục
Chương 4. Pháp luật về khiếu nại, giải quyết khiếunạicủa Việt Nam và một số bài học kinh nghiệm
Chương 5. Phương hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật về khiếu nại và giải quyết khiếu nại của Lào
CHƢƠNG I
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
1.1 Công trình khoa học có i n quan ến ề tài uận án
Qua thời gian tiến hành nghiên cứu, tìm hiểu về tình hình nghiêncứu đềtài, tác giả luận án thấy rằng, chưa có công trình khoa học nàoởViệt Nam, ởLào cũng như trên thế giới nghiên cứu riêng về vấn đề hoàn thiện pháp luật vềkhiếunạivà giải quyết khiếunạicủa Lào trên cơ sở bài học kinh nghiệm thực tiễn từ Việt Nam. Tuy nhiên, vấnđề phápluật về khiếu
nạivà giải quyết khiếunạiđã được nhiều nhà khoa học của Việt Nam và Lào bàn luậnđếntrong các công trình khoa học nghiêncứuvề chuyên ngành Luật hành chính; các giáo trình; sách tham khảo;mộtsốđề tài khoa học; các luận án, luận văn; bài viết đăng trên các tạp chí khoa học và các hội thảo khoa học… Cụ thể:
ì ì ứu ở t N m
1.1.1.1 Các công trình nghiên cứu theo hình thức sách chuyên khảo
1.1.1.2 Các công trình nghiên cứu theo hình thức đề tài khoa học
1.1.1.3 Các công trình nghiên cứu theo hình thức luận án, luận văn
1.1.1.4 Các công trình nghiêncứutheo hình thức bài viết đăng trên tạp chí nghiên cứu khoa học
1.1.1.5 Các công trình nghiên cứu theo hình thức báo cáo, hội thảo khoa học
2 ì ì ứu tạ
TạiLào do lịch sử phát triển và hình thành của pháp luật về khiếu nại và giải quyết khiếu nại còn trẻ, sự quan tâm của nhà nước đối với hoạt động khiếu
nạivà giải quyết khiếunạicòn chưa đúng mức. Đặc biệt còn do tâm lý e ngại không muốn nhắcđếnvấnđềkhiếunạivà giải quyết khiếunạinên thựctế tại Lào hiện nay các công trình nghiêncứuvề pháp luật khiếunạivà giải quyết khiếu nại cũng như hoạt động khiếu nại và giải quyết khiếu còn chưa được quan tâm. Các công trình nghiêncứuchuyên sâuvề pháp luậtvềkhiếunạivà giải quyết khiếu nại chưa có. Chưa có luận văn, luận án nào đề cập đến vấn đề hoàn thiện pháp luật về khiếunạivà giải quyết khiếu nại tại Làođặc biệtlà từ bài học kinh nghiệm của Việt Nam. Qua nghiêncứuvà tìm hiểu các công trình nghiên cứuvề pháp luật khiếunạivà giải quyết khiếunạitạiLào hiện naychỉcó duy nhất một công trình sau:
Khamsing Xaysomphaeng (2013) “Tăng cường vai trò của Quốc hội trong việc giải quyết khiếu nại của nhân dân”, Luận văn tốt nghiệp. Đây là công trình nghiêncứumớinhấtvề vấnđề khiếunạitạiLào. Luận văn nêu ra cơ sở lýthuyết và thực tiễn trong việc tăngcườngvai trò của Quốchộitrong việc giải quyết khiếu nại của nhân dân. Luận văn nêu ra quan niệm tăng cường vai trò của Quốc hội trong việc giải quyết khiếu nại của nhân dân; nêu ra và phân tích vai trò của Quốc trong việc giải quyết khiếunạicủa nhân dân; nêu ra và phân tích quanđiểmcủa Đảng NDCM Lào về tăng cường vai trò của Quốc hội trong việc giải quyết khiếu nại của nhân dân; phân tích thực trạng vấn đề vai trò của Quốc hộitrong việc giải quyết khiếunạicủa nhân dân. Từnhữngvấnđề lý luận vàthực tiến tác giả đưa ra phương hướng, cách thức tăng cường vai tròcủaQuốc hội trong việc giải quyết khiếu nại của nhân dân;
Tóm lại, các công trình khoa học ở Việt Nam và Lào đều đã có bàn luận, nghiêncứuở nhiều mức độvề vấnđề khiếunạivà giải quyết khiếu nại. Tuy nhiên, do mục đích,đốitượng, phạm vi nghiêncứukhác nhau mà các công trình, tác phẩm hướng đến nên các tác giả không nghiên cứu một cách hệ thống,độc lậpvấnđề hoàn thiện pháp luật khiếunạivà giải quyết khiếunạicủaLào dựa trên những bài học kinh nghiệmtừViệt Nam.Vì thế, mộtlầnnữa, tác giả luận án có thể khẳng định rằng, đề tài “Hoàn thiện pháp luật về khiếu nại và giải
quyết khiếu nại của Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào – Bài học kinh nghiệmtừViệt Nam” lầnđầutiên được nghiên cứu ở bậc luận án tiếnsĩ dướigóc độ luật hành chính ở Việt Nam và Lào.
1.2 Đánh giá tình hình nghi n cứu i n quan ến ề tài luận án
2 á á á ô trì ã ứu pháp lu t v khi u nại và
giải quy t khi u nại ở Vi t Nam và ở Lào
Những công trình nghiên cứu trên mặc dù nghiên cứu về các vấn đề, khía cạnh khác nhau liên quanđếnkhiếunạivà giải quyết khiếu nại, được thểhiện dưới các hình thức nghiên cứu khác nhau. Ở Việt Nam, về cơ bản, cơ sở lý luận, pháp luật và việc tổchức thực hiện pháp luậtvềkhiếunạivà giải quyết khiếu nại tương đối hoàn chỉnh. Cóthể thấy được một số kết quả đã được khẳng định và thống nhất như sau:
Một là, khẳng định về mặt lý luận, khiếu nại là quyền công dân. Công dân có quyền khiếu nại và nhất thiết phải được bảo đảm thực hiện quyền này trong xãhộidân chủ, trongđiềukiện xây dựng nhànướcpháp quyền hiện nay. Cácđặc điểm và vai trò quan trọng của nhà nước đều đã được cơ bản làm rõ và thống nhất giữa các các nhà khoa học khi nghiên cứu về khiếu nại và giải quyết khiếu nại.
Hai là, khiếunạivà giải quyết khiếunạilà công việc tấtyếunảysinh trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước, phát sinh trên cơ sở quản lý hành chính nhà nước và cũng nhằm phục vụ quản lý hành chính nhà nước. Việc giải quyết khiếu nại căn cứ vào đặc điểm cụ thể của mỗi quốc gia mà có cơ chế giải quyết phù hợp nhưng dù thế nào thì giải quyết bằng con đường hành chính thông qua cơ quan hành chính nhànướcluônđượcxem là phương thức chủđạo, không thể thiếu được.
Ba là, cầnthiết phải tách bạch giữa khiếunạivớitốcáo, phản ánh, kiến nghị của công dân. Mỗi loại hình có những đặc trưng riêng và để đảm bảo hiệu lực, hiệu quả cần có cơ chế riêng đối với giải quyết mỗi loại đơn. Đặc biệt, đối với khiếu nại hành chính diễn ra phổ biến và đặc trưng bởi tính hành chính của nó, do đó, cầnquyđịnhriêng việc giải quyếtđốivớikhiếunạivà giải quyết khiếu nại của cơ quan hành chính nhà nước. Pháp luật về khiếu nại và giải quyết khiếu nại, cơ chế giải quyết khiếu nại được thiết lập càng hoàn thiện thì hiệu quảgiải quyết khiếu nại càng cao.
Bốn là, thẩm quyền và thủ tục khiếu nại và giải quyết khiếu nại được pháp luật quy định tương đối hoàn thiện, chặt chẽ. Việc tổ chức thực hiện được quán triệt và có sự tham gia của cả hệ thống chính trị nên đạt hiệu quả cao. Các cơ chếthực thi được thiết lập bài bản như cơ quan thanh tra, việc tổ chức tiếp công dân
và tiếp nhận đơnkhiếu nại…
Năm là, việc tổngkếtthực tiễnđược thực hiện thường xuyên. Đánh giá hiệuquảthực hiện pháp luật khiếunạivà giải quyết khiếunạikhôngchỉđược thực hiện bởi các nhà quản lý mà còn từ phía các nhà khoa học. Do đó, pháp luật về khiếu nại và giải quyết khiếu nại thường xuyênđược sửa đổi, bổ sung để thực hiện một cách có hiệu quả.
Tuy nhiên, vẫn còn một số nội dung liên quan đến pháp luật về khiếu nại và giải quyết khiếu nại ở Việt Nam còn cần tiếp tục phải hoàn thiện nhưvấn đềbảo đảm công bằng, khách quan trong giải quyết khiếu nại, vấn đề bảo đảm thi hành các quyếtđịnhgiải quyết khiếu nại… Mặc dù vậy, những thànhtựucủa Việt Nam trong việc xây dựng và thực hiện pháp luậtvềkhiếu nại, giải quyết khiếu nại vẫn là những bài học kinh nghiệm quý giá để Lào học hỏi trong việc hoàn thiện pháp luật về khiếu nại, giải quyết khiếu nại của mình.
Đối với Lào, hiện nay, mặc dù ở Lào đã có Luật giải quyết khiếu nại 2014 nhưng Luật này chưa phân tách giữa khiếu nại, tốcáo, phản ánh kiến nghị của công dân trong giải quyết các loại đơn. Việc nghiên cứu khoa học về pháp luật khiếu nại và giải quyết khiếunại ởLào chưa được các nhà khoa học quan tâm nghiên cứu. Do đó, vềmặtlý luận, chưa có nhiều công trình nghiêncứuvềkhiếu nại và giải quyết khiếu nại hành chính ở Lào. Điều này cũng đồng nghĩa với việc thiếu vắng nền tảng lý luận vững chắc cho việc xây dựng và ban hành các quyđịnhpháp luật vềkhiếunạivà giải quyết khiếunạiởLào. Ngoài ra, chưa có bất kỳ công trình nào nghiên cứu về kinh nghiệm của các quốc gia khác, trong đó có Việt Nam để hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật vềkhiếu nại và giải quyết khiếu nại ở Lào.
Về mặt thực tiễn, các quy định pháp luật về khiếu nại và giải quyết khiếu nại ở Làovẫn chưa hoàn chỉnh, mới chỉ dừng ở mức sơ khai, chưa phân tách các loại đơn khiếu nại, tố cáo, phản ánh, kiến nghị để quy định quy trình giải quyết cụthể. Dođó,việc giải quyếtđơnchưa đemlạihiệu quả. Thêm vàođó,việc tổng kết thực tiễn còn chậm, các quy định bất cập, không hợp lý, không phù hợp trong pháp luật về khiếu nại và giải quyết khiếu nại chậm được sửa đổi, bổ sung nên hiệu quả thực hiện chưa cao.
Như vậy, về nền tảng lý luận cũng như thực tiễn để hoàn thiện pháp luật về khiếu nại và giải quyết khiếu nại ở Lào hiện nay đang rất yếu và rất thiếu.
1.2.2 Những v t p trung nghiên cứu trong lu n án
-Vềphương diện lý luận: Luận ánsẽkếthừanềntảng lý luậnđã được nghiên cứu tại Việt Nam cũng như tại Lào liên quan đến pháp luật về khiếu nại và giải quyết khiếu nại, đặc biệt là các vấn đề về khái niệm, đặc điểm của khiếu nại, giải quyết khiếu nại, vai trò của khiếu nại, giải quyết khiếu nại và pháp luật vềkhiếunạivà giải quyết khiếunạitrong quản lý hành chính nhà nước, cũng như như tiêu chí đánh giá mức độhoàn thiện. Bên cạnh đó, Luận án cũngsẽphát triển và hoàn thiện về mặt lý luận để đáp ứng yêu cầu hoàn thiện pháp luật về khiếu nại và giải quyết khiếu nại của Lào.
-Vềphương diện thực tiễn: Ngoài việc khái quát, đánh giá pháp luật và thực tiễn thi hành pháp luật về khiếu nại và giải quyết khiếu nại của Việt Nam, Luận án cũng sẽ rút ra những kinh nghiệm quý báu để góp phần hoàn thiện pháp luật về khiếu nại và giải quyết khiếu nại của Lào. Luận án cũng sẽ đánh giá pháp luậtvềkhiếunạivà giải quyết khiếunạihiện nayởLào, đặc biệt là sẽchỉra nhữngđiểmbấtcập, chưa hợplýcầnphải hoàn thiện như việc chưa phân tách các loạiđơnkhiếu nại, tốcáo, phản ánh, kiến nghị; việc chưa có cách hiểuvềkhiếunạihành chính, việc chưa có quy trình riêngđặc thù trong tiếp nhận và
giải quyết đơn khiếu nại… Từ đó, căn cứ vào những thành tựu, kinh nghiệm rút ra được từviệc đánh giá pháp luật khiếunạivà giải quyết khiếunạicủa Việt Nam, kết hợp với những kết quả nghiên cứu hoàn thiện lý luận về khiếu nại vàgiải quyết khiếu nại ởtrên, sẽđềxuất những giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệuquảthực hiện pháp luật về khiếunạivà giải quyết khiếu nại, trong đó, đặcbiệt là ban hành Luật khiếunạiđểgiải quyết các khiếu nại hành chính ở Lào trong thời gian tới.
Như vậy, cóthểđặtra giảthuyết nghiêncứunhư sau:Nềntảng lý luận, pháp luật và thực tiễn thực hiện pháp luật về khiếu nại và giải quyết khiếu nại ởViệt Nam là tương đối hoàn chỉnh, phát triển; trong khi đó, ở Lào vẫn thiếu nền tảng lý luận, các quyđịnhcủa pháp luật và thực tiễn thực hiện pháp luật còn chưa hoàn chỉnh và đạt hiệu quả cao, do đó, cần thiết phải học hỏi kinh nghiệm của Việt NamđểLào hoàn thiện và nâng cao hiệuquảthực hiện pháp luậtvềkhiếu nại và giải quyết khiếu nại đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế – xã hội của đất nước Lào.
KẾT LUẬN CHƢƠNG I
Pháp luậtvềkhiếunạivà giải quyết khiếunạicủa Việt Namđã trải qua mộtthời gian dài hình thành và phát triển. Cùngvớiđó, nềntảng lý luận – kết quả nghiên cứu của các nhà nghiên cứu đã góp phần hoàn thiện lý luận và pháp luậtvềkhiếunạivà giải quyết khiếunạicủa Việt Nam. Các công trình nghiên cứu về khiếu nại ở Việt Nam rất đa dạng và phong phú về đối tượng nghiên cứu, góc độ tiếp cận, hình thức nghiên cứu.
Tại Lào, hiện nay, xétvề mức độ pháttriển của pháp luật về khiếu nại vàgiải quyết khiếu nại đang còn ở mức rất sơ khai. Có rất ít công trình nghiên cứu khoa học về vấn đề này tại Lào. Mặt khác, chưa có bất kỷ công trình nào nghiên cứu về kinh nghiệm của Việt Nam để hoàn thiện pháp luật về khiếu nại và giải quyết khiếu nại của Lào. Chính vì vậy, công trình nghiên cứu này của tác giả sẽ
tậptrung nghiêncứucác quyđịnhcủa pháp luật khiếunạivà giải quyết khiếu nạicủa Việt Nam cũng như thực tiễn thi hành các quyđịnhnày, rút ra những kinh nghiệmcầnthiết, những quyđịnhcầnphải ban hànhđểhoàn thiện pháp luậtvềkhiếunạivà giải quyết khiếunạicủa Lào, đặcbiệt là ban hành Luật Khiếu nại để đápứng yêu cầu của quản lý nhà nước, đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế – xã hội của Lào trong thời gian tới.
CHƢƠNG II
NHỮNGVẤN ĐỀ L LUẬN VỀ PHÁP LUẬT KHIẾU NẠI VÀ
GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI
2.1 Những vấn ề cơ bản về khiếu nại 2.1.1 Khái ni m khi u nại
Khiếu nại liên quan đến việc xung đột về lợi ích giữa các chủ thể mà biểu hiện của nó là sự phản ứng của chủ thể này với chủ thể có liên quan rằng quyền và lợiíchhợpphápcủamìnhbịxâm phạmbởichủthểcó liên quanđó.Các quan hệ xã hội xuất hiện trên thực tế rất phong phú, đa dạng; vì vậy, khiếu nại được thểhiện ởnhiềucấpđộkhác nhau, trên những lĩnhvựckhác nhau. Cónhững khiếunạiphát sinh trong hoạtđộngthực thi quyền lực nhà nước (khiếu nạitrong lĩnh vực tư pháp, khiếunạitrong lĩnh vực hành chính…) nhưng cũng có những khiếunạiphát sinh trong lĩnh vực tư, nhất là trong các hoạtđộngxãhội và sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp (ví dụ, khiếu nại của khách hàngđối với các nhà cung cấp dịch vụ khi khách hàng cho rằng các nhà cung cấp dịch vụ đã có những hành vi xâm phạm đến quyền, lợi ích hợp pháp của mình).
Sự xuất hiện của nhà nước gắn liền với sự ra đời của pháp luật và việc quản lý xã hội bằng pháp luật. Nhà nước và các tổ chức, cá nhân có mối quan hệ mật thiết về quyền và nghĩa vụ trong quan hệ quản lý nhà nước. Nhà nước ban hành pháp luật và sử dụng pháp luật là công cụ để quản lý xã hội, nhưng đồng thời lại có nghĩa vụ bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân trong xãhội. Hiểu theo nghĩa rộng nhất, việc quản lý xã hội bằng pháp luật được thể hiện trong việc thực hiện tất cả các nhánh quyền (lập pháp, hành pháp và tư pháp).
Trong quá trình thực thi quyền lực nhà nước, các cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền phải ra những quyết định, thực hiện những hành vi tác động đến quyền và lợi ích của các chủ thể trong xã hội. Khi các chủ thể này cho rằng các quyếtđịnh,hành vitừphía nhànướcxâm phạmđếnquyền vàlợiíchhợppháp của mình thì sẽ phát sinh khiếu nại. Vì vậy, trên phương diện lý thuyết, khiếu nại có thể phát sinh trong cả lĩnh vực lập pháp, hành pháp và tư pháp. Trong lĩnh vực lập pháp, đó là sự phản ứng của các chủ thể trong xã hội đối với các văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan lập pháp ban hành. Trong lĩnh vực hành pháp, đó là sựphản ứng của các chủ thể đối với các quyết định, hành vi của cơ quan hành chính nhà nước, người có thẩm quyền trong các cơ quan hành chính nhà nước khi cho rằng các quyết định, hành vi đó xâm phạm đến quyền và lợi ích hợp pháp của họ.
Trong lĩnh vực tư pháp, đó là sự phản ứng của các chủ thể đối với các bản án, các quyết định, hành vi của cơ quan tư pháp hoặc người có thẩm quyền trong các cơquan tư pháp. Do đặc thù của quản lý nhà nước (theo nghĩa rộng), việc khiếu nại thườngxảyra trong việc thực hiện quyền hành pháp và tư pháp, trong đó nhiều nhất là trong hành pháp bởi các quyết định, hành vi của hai nhánh quyền lực này tác động trực tiếp đến quyền, lợi ích của các chủ thể trong xã hội.
Không những vậy, khiếu nại còn phát sinh trongnộibộnềnhành chính. Tức là khiếu nại của chính các chủ thể trong cơ quan nhà nước đối với người cóthẩm quyền trong cơ quan nhà nước đối với các hành vi hành chính, quyết định hành chính của các chủ thể có thẩm quyền đó khi cho rằng có sự xâmphạm đến quyền, lợi ích hợp pháp của mình.
Nhà nước tuy là côngcụbảovệquyềnlợicủagiaicấpthốngtrịnhưng Nhà nước cũng phải dung hòa các quyền lợi của các giai cấp khác trong xã hội để đảm bảo cho chính sự tồn vong của mình và xã hội. Nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật, duy trì trật tự ổn định xã hội, bảo đảm thực hiện các quyền, lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân. Xã hội càng càng phát triển thì các quyền của công dân càng được mở rộng và được bảo vệ chặt chẽ hơn. Một trong những quyền công dân cơ bảnvà quantrọng được Nhà nước đảmbảolà quyền khiếu nại. Nhà nước có nghĩa vụđảmbảocho công dân thực hiện quyền khiếu nại cũng như phải giải quyết các khiếu nại phát sinh.
Khiếu nại là quyền tự vệ hợp pháp trong quản lý nhà nước. Đây chính làquyền phản hồi mang tính dân chủ và là quyền để bảo vệ quyền.
Khiếunạimang tính khách quan phát sinh trong hoạtđộngquản lý nhànước. Trong thực tiễn những sơ suất, sai sót của cơ quan nhà nước, những bất cập của bộ máy nhà nước là những vấn đề khó tránh khỏi khi tác nghiệp. Với sựphát triển không ngừng của xã hội thì mỗi một thao tác quản lý nhà nước trong thực tếcũng luôn chứa đựngcác yếutốkhông phù hợp, bấtcứbộmáy chính quyền nào cũng không thể hoàn hảo đến mức không có sai sót gì khi quyết định các vấnđềliên quanđếnlợiích của các tổ chức, cá nhân trong xã hội. Do đó, việc hướng tới bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức vàngăn chặn những sai sót từ phía Nhà nước, đồng thời sửa chữa những sai sót, tiêu cực xảy ra là điều cần được quan tâm. Ngoài ra, mỗi công dân trong hoạt động thực tiễn của mình, dù ít, dù nhiềuđềucó quanhệvớibộmáy công quyền. Trong các quan hệ đó, có lúc, có nơi với nhiều lý do khác nhau, những người trong bộ máy
công quyền cũng đã xâm phạm đến lợi ích hợp pháp của công dân. Do đó, khiếu nại xuất hiện và là cơ chế để Nhà nước quản lý bộ máy của mình, đảm bảo cho bộ máy hoạt động tốt hơn.
Về mặt tâm lý, khiếu nại xuất hiện trong ý chí chủ quan của người đi khiếu nại. Trước hết, các quyết định, hành vi pháp lý của cơ quan nhà nước đó tác động đến quyền, lợi ích của chủ thể và họ nhận thức, đánh giá cho rằng đó là sự vi phạm và khi thấy ức chế, cần giải toả họ sẽ bày tỏ với cơ quan nào đó để hy vọng được giải quyết thì họ mới yên lòng. Yếu tố tâm lý này cũng lớn dần theo thời gian nếu như những khiếu nại đó không được xem xét giải quyết kịp thời. Tuy nhiên, trong nhận thức của mỗi người, do trình độ bản thân, nhãn quan, tư duy logicvề vấn đềmà có người cho là vi phạm trầm trọng, có người cho là không vi phạm. Mặt khác, nhiều trườnghợpdo khôngởtrong hoàn cảnhcụthểnên cóngườikhông hiểu được bản chất vấn đề, mới thấy hiện tượng đã suy luận ra bản chất theo tư duy cánhân của mình nên cho rằng mọi người đều sai, lợi ích của mình đã bị xâm phạm. Thêm vào đó, yếu tố tâm lý xã hội thường cho rằng mình là bên yếu thế, luôn bị cơ quan nhà nước áp đặt ý chí, “xử ép” nên phát sinh tâm lý phản kháng. Do đó, họkhiếu nại mà không cần biết mình khiếu nại đúng hay không.
Hiện có nhiều quan điểm định nghĩa về khiếu nại như: “khiếu nại là thắc mắc về những kết luận, quyết định do cơ quan có thẩm quyền đã làm.”1,“khiếu nại là những đề nghị của công dân, cơ quan, tổ chức hoặc người cóchức vụ vềsựvi phạm hoặc cho là vi phạm quyền vàlợiích chính đángcủa họ”2, “khiếu nại là đề nghị trực tiếp hoặc bằng văn bản của cá nhân, cơ quan, tổ chức bị tácđộngtrực tiếpbởiquyếtđịnhhành chính hay hành vi hành chínhđốivớicơquan, tổ chức hoặc người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại. Đề nghị này xuất phát từ nhận thức chủ quan của người khiếunạicho rằng quyền, lợi ích chínhđang của mình bị xâm phạm”3, “khiếu nại là việc đề nghị với cơ quan có thẩm
1 Nguyễn Như Ý (2005), Từ điển tiếng Việt thông dụng (tái bản), nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội, tr 356
2 Trường Đại học Luật Hà Nội (1998), Từ điển giải thích thuật ngữ Luật học, nhà xuất bản Công an nhân dân, HàNội, tr 81
3 Trường Đại học Luật Hà Nội (2005), Giáo trình Thanh tra và giải quyết khiếu nại, tố cáo, nhà xuất bản Công an nhân dân, Hà Nội, tr 67
quyền xét một việc làm mà mình không đồng ý, cho là trái phép hoặc không hợp
lý, xâm phạm đến quyền tự do, lợi ích hợp pháp của mình”4…
Nhìn chung, những nhậnđịnhnêu trênđã phần nào phản ánhđược bản chất của khiếu nại, song chưa đầy đủ, chưa thể hiện hết sự đa dạng và phức tạp của khiếu nại phát sinh trong đời sống xã hội. Theo nghĩa chung nhất, khiếu nại là việc cá nhân haytổchức đềnghị cá nhân, tổchức hay cơ quan nàođóxem xét, sửa chữa lại một việc làm mà họ cho rằng là không đúng đắn, gây thiệt hại hoặc sẽgây thiệthạiđếnquyền, lợiích chính đáng của họvàđòibồithường thiệt hại do việc làm không đúng gây ra.
Ở góc độ hẹp hơn, trong phạm vi quản lý nhà nước, khiếu nại được hiểu là sự phản ứng của các chủ thể bị quản lý đối với quyết định, hành vi của các cơ quan nhànước (cơ quanlậppháp, cơ quan hành pháp, cơ quan tư pháp) hoặc của cán bộ, công chức, người làm việc trong cơ quan nhà nước khi họ cho rằng các quyết định, hành vi đó xâm phạm đến quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
Liên quanđếnquản lý hành chính nhànước hay còngọilà hoạtđộng “chấp hành – điều hành” – hoạt động phức tạp, diễn ra trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội và tác động trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, khiếu nại được hiểu theo phạm vi hẹp hơn nữa. Điều 2 Luật Khiếu nại năm2011 của Việt Namđã địnhnghĩa:“Khiếunạilà việc công dân, cơ quan, tổchức hoặc cán bộ, công chức theo thủ tục do Luật này quy định, đề nghị cơ quan, tổchức, cá nhân có thẩm quyền xem xétlạiquyếtđịnhhành chính, hành vi hành chínhcủacơ quan hành chính nhà nước, củangườicó thẩm quyền trong cơquan hành chính nhà nước hoặc quyết định kỷ luật cán bộ, công chức khi có căn cứ cho rằng quyết định hoặc hành vi đó là trái pháp luật, xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình.”
Như vậy nội hàm khái niệm khiếu nại theo Luật Khiếu nại hiện hành của Việt Namchỉbaogồmviệc công dân khiếunạivềhành vi hành chính, quyết định hành chính hoặc quyết định kỷ luật cán bộ, công chức mà không bao gồm các hoạtđộngkhiếu nại khác. Nói cách khác, vềbảnchất, khái niệm khiếu nại theo Luật Khiếu nại của Việt Nam chỉ là khiếu nại hành chính.
Điều 2 Luật giải quyết khiếu nại của Lào năm 2005 quy định:“Khiếu nại là việc công dân, tổ chức đề nghị đến cơ quan có liên quan để xem xét giải quyết
4 Từ điển Bách khoa Việt Nam (2002), nhà xuất bản Khoa học và Xã hội, Hà Nội, tr 20
về hành vi, quyết định của cơ quan nhà nước, cá nhân mà mình thấy được rằng có sự vi phạm pháp luật và xâm phạm đến lợi ích của nhà nước, tập thể, quyền vàlợiíchhợpphápcủamình”. Đócóthểlà khiếunạigửiđếncơ quan hành chính nhà nước, cũng cóthểlà khiếunạigửiđếncơ quanđiềutra – thanh tra, Viện kiểm sát hoặc Tòa án hoặc khiếu khiếu nại gửi đến Quốc hội.
Như vậy, nội hàm khiếu nại theo quyđịnhcủa Luật giải quyết khiếu nại của Lào rộng hơn so với quy định của Luật Khiếu nại hiện hành của Việt Nam.
Qua những phân tíchtừpháp luật Việt Nam và pháp luật Lào trên đây, phù hợp với mục đích và phạm vi nghiên cứu, khiếu nại trong Luận án nàyđược định nghĩa như sau: Khiếu nại là việc cá nhân, cơ quan, tổ chức yêu cầu người có thẩm quyền xem xét lại các quyết định pháp luật, hành vi công vụ, việc thực hiện nhiệm vụ của người có thẩm quyền mà họ có căn cứ cho rằng quyết định, hành vi đó trái pháp luật, xâm phạm đến quyền, lợi ích hợp pháp của họ.
Với quan niệm như trên, khái niệm khiếu nại gắn liền với quyền khiếu nại của công dân. Quyền khiếu nại là côngcụpháp lý mà Nhà nước xác lập nhằm đảm bảo các quyền khác của đối tượng quản lý. Nội dung của quyền khiếu nại baogồmtổng thể quyền và nghĩa vụ pháp lý tươngứnggiữa công dân và Nhà nước. Mục đíchcủaviệc thực hiện quyền khiếunạicủa công dân là bảovệquyền, lợi ích hợp pháp và khôi phục lại quyền và lợi ích hợp pháp của các chủthể. Đồng thời, thông qua thực hiện quyền khiếu nại, các cơ quan nhà nước, tổchức và cá nhân cóthểgiám sát hoạtđộngcủa các cơ quan nhà nước, các cán bộ, công chức có thẩm quyền.
2 2 ặ ểm khi u nại
Thứnhất, khiếunạilà quyềncủacá nhân, tổchức thực hiệnđểbảovệquyền, lợi ích hợp pháp của mình.
Trong đời sống xã hội, xung đột lợi ích giữa tập thể với cá nhân, giữa cánhânvớicá nhân, giữa nhómngườinàyvớinhómngườikhác… dườngnhư là vấn đề khó tránh khỏi và cần được giải quyết để ổn định và phát triển. Tương tự, trong hoạt động quản lý nhà nước, khi thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của mình, các cơ quan nhà nước hoặc người có thẩm quyền trong các cơ quan đó có thể cónhững việc làm xâm hại tới lợi ích của công dân, cơ quan, tổ chức gây thiệt hại tớicác quyền, lợiíchhợppháp của họ. Trong nhiều trườnghợpnguyên nhân dẫn đến việc xâm hại đó là do sự lạm dụng hoặc có thể là cả sự chối bỏ nhiệm vụquyềnhạn được giao của các cơ quan nhà nước hoặcngườicó trách nhiệm
của cơ quan nhà nước. Để khắc phục tình trạng đó, pháp luật quy định công dân có quyền đề nghị cơ quan nhà nước có thẩm quyền xem xét lại quyết định, hành vi hành chính của cơ quan nhà nước, của cán bộ, công chức nhằm bảo vệ quyền,
lợi ích của mình, tức là pháp luật thừa nhận công dân có quyền khiếu nại để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của họ.
Như vậy mục đích của việc khiếu nại trước hết là nhằm bảo vệ quyền và
lợiíchhợpphápcủangườikhiếunạikhỏibịxâmhạibởinhững quyết định, hành vi hành chính của các cơ quan, người có thẩm quyền trong các cơ quan nhànước. Suy rộng ra cóthểthấy mục đích của khiếunạichính là nhằmđảmbảo cho các quy định pháp luật liên quan tới các quyền, lợi ích của cơ quan, tổ chức, công dân được thực hiện nghiêm chỉnh; giúp cho hoạt động quản lý, điều hành của các cơ quan nhà nước đạt hiệu quả; các quyết định, hành vi hành chính trái pháp luật được sửa đổi hoặc bãi bỏ kịp thời, ngăn ngừa các vi phạm pháp luật có
thể xảy ra trong thực thi công vụ…..
Thứ hai, khiếu nại chỉ phát sinh khi người khiếu nại có căn cứ cho là đãcó vi phạm pháp luật của chủ thể bị khiếu nại
Khiếunạimang trong nómộtlượngthông tinvềsựvi phạm các quyền hoặc lợi ích hợp pháp của công dân được phápluật bảo vệ từ những việc được cho là trái pháp luật từ phía cơ quan nhà nước. Do đó, suy cho cùng nếu không có căn cứ cho rằng hành vi và quyết định của cơ quan nhà nước là vi phạm pháp luật thì sẽ không xảy ra việc cá nhân, tổ chức thực hiện khiếu nại. Nội dung của khiếunạiphụthuộc vào nhận thức chủquan của chủthểchịusựtácđộngcủa quyếtđịnhhành chính, hành vi hành chínhvềmức độxâmhạiđếnquyền, lợi ích của họ.
Hành vi khiếunạixuất pháttừnhận thức chủquan của ngườikhiếu nại khihọcho rằng quyền và lợiích chính đáng của mìnhbịxâm phạmbởiquyết định, hành vi trái pháp luật của cơ quan nhà nước. Do đó, cơ quan nhà nước cóthẩm quyền chỉ có thể kết luận là có sự vi phạm hay không sau khi đã xem xét mộtcách khách quan và thận trọngnộidungvụviệc cùng những tài liệu vàchứng cứ có liên quan. Thông qua việc khiếu nại của công dân, các cơ quan nhànước biếtđược mình cóthểcó hành vi sai phạm đã được thực hiện hoặc cóquyếtđịnhkhông đúngđã được ban hành trên thực tế, trên cơsởđótiến hành xem xét giải quyết khiếu nại, nếunộidung khiếunạilà đúng thì phảihủybỏ
hoặc sửa đổiquyếtđịnhhành chính, hành vi hành chínhbịkhiếunạimộtcách kịp thời để khôi phục các quyền hoặc lợi ích hợp pháp của công dân.
Thứba, khiếunạixuất hiện trongmốiquanhệgiữamộtbên là cơ quan nhà nước hoặc người có thẩm quyền trong cơ quan nhà nước và bên kia là các cá nhân, tổ chức chịusự quảnlý củacơ quan nhà nước, người có thẩm quyền trong cơ quan nhà nước đó.
Thẩm quyền của cơ quan nhà nước là tổngthểnhững quyền, nghĩa vụmang tính quyền lực – pháp lý do pháp luật quy định. Các quyền là yếu tố quan trọng nhất của thẩm quyền, quyếtđịnhtính chất quyền lực của cơ quan nhànước, nghĩa là cơ quan nhà nước có quyền ra những mệnh lệnh, chỉ thị buộc đối tượng (cơ quan, tổ chức, cá nhân) phải thực hiện. Khi thực hiện các quyền được giao, cơ quan nhà nước nhân danh nhà nước, đại diện cho quyền lực nhà nước.
Nhà nước thànhlậpcơ quan nhà nước đểthực hiện những chức năng, nhiệm vụ của nhà nước và vì vậy, nhà nước trao cho các cơ quan nhà nước thẩm quyền nhất định. Theo quy định của Luật khiếu nại Lào thì cơ quan bị khiếu nại gồm 2 nhóm là cơ quan hành chính nhà nước và cơ quan tư pháp. Quốc hội mặc dù giải quyết đơn của công dân nhưng đây là đơn của công dân kiến nghị về các quyết định, hành vi của cơ quan hành chính và cơ quan tư pháp.
Tóm lại, các cơ quan nhà nước chỉthực hiện chức năng, nhiệmvụtrong khuônkhổthẩm quyền của mình. Thẩm quyền của cơ quan nhà nước có giới hạnvềkhông gian (lãnh thổ), vềthời gian và vềđốitượngnhất định. Trong khuôn khổ thẩm quyền của mình, cơ quan nhà nước thực hiện một cáchđộc lập, chủ động, sáng tạo và chỉ chịu sự ràng buộc của pháp luật, chỉ được làm những gì mà pháp luật cho phép. Thẩm quyền của cơ quan nhà nước là hành lang pháp lý cho cơ quanấyvậnđộng, việc thực hiện thẩm quyền của cơ quan nhà nước không chỉ là quyền mà còn là nghĩa vụ của nó. Công dân nếu có căn cứ cho rằng trong khi thực hiện thẩm quyền mà có cơ quan nhà nước có hành vi hoặc ra quyết định vi phạm pháp luật hoặc gây thiệt hại đến quyền và lợi ích chính đáng của mình thì có quyền khiếunại đếncơ quan nhà nước có thẩm quyền để xem xét về hành vi và quyết định của cơ quan nhà nước. Như vậy khiếu nại xuất hiện trongmốiquanhệgiữa mộtbên là đốitượngquản lý và mộtbên làđốitượng “chịu” sự quản lý của cơ quan Nhà nước.
Thứ tư, khiếu nại được Nhà nước bảo đảm thực hiện bằng pháp luật
Quanhệgiữa chủthểthực hiện chức năng cơ quan nhà nước vớiđối tượng bị quản lý là một quan hệ không bình đẳng. Một bên là các cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền trong cơ quan nhà nước thực hiện chức năng quản lýnhà nước, chức năngbảovệpháp luậtvớibên kia là các cá nhân, cơ quan, tổchức là đối tượng bị quản lý phải tuân thủ các quyết định quản lý, hành vi quản lýcuảchủthểquản lý theo nguyên tắc phục tùng. Do đó, đểbảođảmquyền khiếunạivà bảođảmtrậttựcủa quản lý nhà nước, việc khiếu phảiđược quyđịnh bằng pháp luật và bảo đảm thực hiện bằng pháp luật.
Quyền khiếunạicủacông dân phảiđượcnhà nước ghi nhận trong Hiến pháp như là một loại quyền cơ bản được nhà nước đảm bảo thực hiện làmcơ sởđể các hệ thống khác văn bản pháp luật thể chế hóa và triển khai thực hiện. Trên cơ sở ghi nhận quyền khiếu nại của công dân vào Hiến pháp, cơ quan lập pháp sẽban hành Luậtđểđiềuchỉnh và quản lý hoạtđộngkhiếunạivà giải quyết khiếu nại. Trên thực tế, trước đây một số quốc gia trên thế giới trong đó có Việt Nam, Lào thực hiện ban hành vănbảnđiềuchỉnh hoạtđộngkhiếu nại, tốcáo chungdướimộtvăn bảnthường được được gọi là Luật khiếu nại, tố cáo. Hiện nay, nhìn chung các nhà làm luật đã tách bạch khiếu nại và tố cáo là haivấn đềriêng biệt, cần được điều chính bằng hai văn bản khác nhau. Vì vậy, ở Việt Namđã ban hành Luật khiếu nại riêng biệt với Luật tố cáo.
2.1.3 Vai trò của khi u nại
Với tính chất và nội dung của quyền khiếu nại như đã nêu có thể thấy vai trò quan trọng của khiếu nại trong bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của các cơ quan, tổchức, cá nhân và trong quản lý hành chính nhà nước là rấtquan trọng. Trước hết, thông qua việc khiếu nại, cơ quan, tổ chức và cá nhân bảo vệquyền và lợiíchhợppháp của mình trước sựxâmhại(hoặc khảnăngbịxâm hại) bởi các quyết định hành chính, hành vi hành chính. Bên cạnh đó, khiếu nại được coi là bộ phận không thể thiếu trong quản lý nhà nước. Vai trò của khiếu nại được thể hiện trên các khía cạnh sau:
– Việc thực hiện quyền khiếu nại, các cơ quan, tổ chức, cá nhân trực tiếp ngăn chặn hiện tượng lạm quyền, hiện tượng vi phạm của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền xâm phạm tới quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cánhân. Nói cách khác, quyền khiếu nại là phương tiện pháp lý có hiệu quả để các cơ quan, tổ chức, cá nhân bảo vệ các quyền và lợi ích khác của mình khi bị xâm hại trong lĩnh vực quản lý nhà nước.
– Khiếu nại là hình thức dân chủ, qua đó nhân dân tham gia vào quản lýnhà nước, xây dựngbộmáy nhà nước trong sạch, vững mạnh. Trong quá trình giải quyết khiếu nại, cơ quan, tổ chức, cá nhân có thể phát hiện được những hạn chế, thiếu sót trong quá trình quản lý, thậm chí cả những hành vi vi phạm pháp luậtcủacơ quan nhà nước, cán bộ, công chức trong các cơ quan quản lý nhà nước. Những hạn chế, thiếu sót và những vi phạm được phát hiện qua giải quyết khiếunạicũng là cơsởđểhoàn thiện cơcấutổchức của bộmáy quản lý nhànước, xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức trong sạch, vững mạnh.
– Khi cơ quan, tổchức, cá nhân thực hiện quyền khiếu nại, các chủthểquản lý nhà nước có thêm thông tin phản hồi quan trọng từđốitượngquản lý. Qua những kênh thông tin đó, Nhà nước xem xét, đánh giá sự phù hợp của các chính sách, pháp luật đã được ban hành để có những sửa đổi, bổ sung kịp thời.
2.2 Những vấn ề cơ bản về giải quyết khiếu nại 2.2.1 Khái ni m giải quy t khi u nại
Giải quyết khiếunạilà sựbiểu hiện trực tiếpcủamốiquanhệgiữa cá nhân, tổchức vớiNhà nước. Khi cá nhân haytổchức cho rằng cơ quan nhànước, người có thẩm quyền trong cơ quan nhà nước đã vi phạm pháp luật, xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của mình mà khiếu nại và những khiếu nại đóđược các cơ quan Nhà nước có trách nhiệm xem xét, giải quyết kịp thời và thỏa đáng thìngườidânsẽcảmthấy mình nhậnđược sựquan tâm của Nhà nước, thấy mình được tôn trọng, mình là người chủ thực sự.
Nhận thức được vai trò cũng như tầm quan trọng của công tác giải quyết khiếu nại, lúc sinh thờiChủtịchHồChí Minh luôn nhắc nhởtrách nhiệm của Nhà nước trong việc tiếp nhận và giải quyết khiếu nại cho dân. Người đưa yêu cầurấtcao cho công tác giải quyết khiếunạicủa dân. Không những phải tiếp nhận và giải quyết kịp thời mà các cấp chính quyền, các cán bộ, công chức “phải giải quyết nhanh, tốt” các khiếu nại đó. Với Hồ Chủ tịch, lợi ích của nước, của dân là trên hết, việc của dân là việc hàngđầu, nhưng khiếunạicầnphảiđược xem xét, thậm chí người dân không kêu nài cũng phải chủ động kiểm tra để xemý kiến người dân thế nào, có thiệt thòi, thắc mắc gì không.
Trên thế giới hiện nay có hai phương thức cơ bản để giải quyết các khiếu nại:
Thứnhất, bằng conđườnghành chính, tức là việc giải quyết khiếu nại thuộc thẩm quyền của các cơ quan hành chính nhà nước. Đâylà trách nhiệm, nghĩa vụ của các cơ quan hành chính nhànướckhi có khiếunại xảyra, các cơ
quan này buộc phải giải quyết theo yêucầucủangườidân. Trong trường hợp không đồng ý thì người dân có khiếu nại lên cơ quan hành chính nhà nước cấp trên hoặc khởi kiện vụ ántạicơ quan tài phán hành chính. Tuy nhiên, cũng cómộtsốnước cho phépngườidân có quyền lựa chọn khiếunạitrực tiếpvớicơquan hành chính nhà nước hoặc khởi kiện ngay vụ án tại cơ quan tài phán5.
Thứ hai, bằng con đường tài phán, tức là các khiếu nại sẽ được cơ quan tài phán giải quyết theo thủ tục tố tụng chặt chẽ.
Đểtránh tình trạng xung đột thẩm quyền trong việc giải quyết, cácnước đềucó quyđịnhchặtchẽkhi giải quyết khiếunạihoặc xétxửvụán hoặc giải quyết khi có tranh chấp thẩm quyền xảy ra.
Ở một số quốc gia, cơ quan tài phán hành chính nằm trong hệ thống hành chính, độc lập với cơ quan hành chính cấp dưới, trực thuộc cơ quan hành chính cao nhất (như mô hình của Pháp và các nước theo trường phái của Pháp). Ở một sốquốc gia khác, tòa án hành chính cóvịtríđộc lập, song songvớitòa án tưpháp như ở Đức, Thụy Điển, Phần Lan, Áo… Các nước theo mô hình trung gian có tòa án hành chính nằm trong cơ cấu của tòa án thường như Trung Quốc, Việt Nam, Inđônêxia, Công Gô… Bên cạnh đó, các nước theohệthống pháp luật Anh, Mỹ, ngoài các cơ quan tài phán hành chính nằm trong hệ thống hành pháp, tòa án thường (tòa án tư pháp)đảmnhiệmcảchức năng xétxửhành chính vàxét xử các vụ án dân sự, hình sự… (như Mỹ, Anh, Ai Len,…).
Ở một số nước,mặc dù cơ quan tài phán hành chính được thành lập từ lâu và việc xétxửcác vụkiệnvềhành chínhđã đi vàonềnếp, ngườita vẫncoi trọng việc giải quyết khiếu nại theo cấp hành chính, một số nước coi đó là một thể thức bắt buộc trước khi kiện ra Toà án hành chính, một số nước khác (nhất lànhững nước có nền tài phán hành chính phát triển) cho phép công dân có quyền lựa chọn: hoặc khiếunạiđếncơ quan hành chính nhànướchoặc kiện thẳng ra Toà án hành chính. Đặc biệt ở Thuỵ Điển, pháp luật quy định các cơ quan hành chính nhà nướcvà Toà án hành chính có thẩm quyền như nhau trong việc giải quyết các tranh chấp hành chính có nghĩa rằng, nếu công dân muốn theo đuổi vụkiện của mình đến cùng theo thứ bậc, cơ quan hành chính và Chính phủ là người ra quyếtđịnhcuối cùng mà khôngcầnphải kiện ra trước Toà án hành chính. Pháp luật có những quyđịnhchặtchẽđểtránh tình trạng cùngmộtvụkiện
5 Xem http://thanhtra.edu.vn/category/detail/139-mo-hinh-giai-quyet-khieu-nai-hanh-chinh-o-mot-so-nuoc.html (truy cập lần cuối ngày 30/7/2018).
nhưng cả cơ quan hành chính và Toà ánh hành chính đều tham gia giải quyết. ỞCộng hoà liên bang Đức và Pháp, thể thức khiếu nại hành chính cũng được coi là bước giải quyết quan trọng. Ngườita quan niệm rằng, khiếunạihành chính tạo cho công dân có khả năng rộng hơn so với kiện hành chính. Bởi vì, công dân chỉ có thể kiện một quyết định hành chính trước Toà án hành chính về tính hợp pháp của quyết định đó nhưng trong khiếu nại hành chính, công dân có thể đòi hỏi cơ quan hành chính xem xét ngay cả tính hợp lý của một quyết định hay biện pháp nào đó mà cơ quan hành chính nhà nước áp dụng để cơ quan này cân nhắc.
Tạimộtsố quốc gia đã tách bạch phạm vi điều chỉnh của hoạt động giải quyết khiếunạivà giải quyết khiếu kiện thành 02 vănbảnriêng biệt như Việt Nam vấn đề khiếu nại bằng cơ quan hành chính nhà nước được quy định tại Luật khiếu nại, giải quyếtvụán hành chính thuộc phạm viđiềuchỉnh của Luậttố
tụng hành chính. ỞLào, việc giải quyết khiếunạihành chính thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật về giải quyết khiếu nại. Tuy nhiên, Lào chưa có luật chuyên ngành quy định điều chỉnh giải quyết khiếu kiện hành chính.
Hoạtđộnggiải quyết khiếunạilàbước tiếp theo khi có yêucầugiải quyết. Đểgiải quyết khiếu nại, ngườigiải quyết khiếunạiphải thực hiện rất nhiều công việc, từ thụ lý đơn, nghiên cứu đơn, lập kế hoạch giải quyết cho đến xác minh, thu thập chứng cứ, làm rõ các nộidung khiếu nại, kiến nghịcấpcóthẩm quyền ra quyết định giải quyết khiếu nại, hoàn chỉnh hồ sơ, tài liệu..
TạiĐiều3 Luật khiếunạinăm 2011 của Việt Nam giải thích thuậtngữgiải quyết khiếunạilà “việc thụlý, xác minh, kếtluận và ra quyếtđịnhgiải quyết khiếu nại”.
Qua những phân tíchởtrên chúng ta cóthểhiểu giải quyết khiếunạilà hoạt động kiểm tra, xác minh, kết luận về tính hợp pháp và tính hợp lý của quyết định, hành vibịkhiếunạithuộc thẩm quyền giải quyếtcủacác cơ quan nhànước có thẩm quyềnđểcó biện pháp giải quyết theo quy địnhcủapháp luật, nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp phápcủacông dân, cơ quan, tổchức và lợi ích chung của Nhà nước và xã hội.
2 2 2 ặ ểm của giải quy t khi u nại
Thứ nhất, giải quyết khiếu nại chỉ phát sinh sau khi có hành vi khiếu nại của người khiếu nại.
Khiếu nại chỉ phát sinh khi có hành vi xâm phạm quyền, lợi íchcủachủthể nào đó. Trong trường hợp này, khiếu nại có vai trò quantrọng để bảo vệ và
khôi phục những quyền và lợi ích hợp pháp của chủ thể bị xâm phạm bởi quyết định hay hành vi của cơ quan hoặc người có thẩm quyền, việc này người khiếu nại không thể tự họ làm bởi họ không được sử dụng quyền lực nhà nước trong lĩnh vực giải quyết khiếunạicho nênhọphảiđềnghị cơ quan hoặc ngườicóthẩm quyền giải quyết khiếu nại tiến hành theo thủ tục do pháp luật quy định.
Cơ quan nhà nước chỉ có thể giải quyết khiếu nại khi có hành vi khiếu nại của công dân. Bởihành vi khiếunạilà cơ sởđểcơ quan giải quyết khiếu nại xem xét quyết định, hành vi bị khiếu nại. Không có hành vi khiếu nại của công dân, cơ quan giải quyết khiếu nại không đủ căn cứ và cơ sở để thực hiện nhiệm vụ của mình.
Thứ hai, giải quyết khiếu nại là hoạt động của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền được thực hiện theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định.
Khiếu nại là biểu hiện của tranh chấp giữa cá nhân, tổchức vớicơ quan công quyền khi cá nhân, tổ chức cho rằng quyền và lợi ích hợp pháp của mình bịxâmhạibởiquyết định, hành vi của cơ quan nhà nước. Giải quyết khiếu nại cũng là nhiệm vụ, trách nhiệm của cơ quan nhà nước có thẩm quyền nhằm bảo vệ kịp thời quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức.
Giải quyết khiếu nại là việc xác minh, kết luận và ra quyết định giải quyết vềtínhhợppháp hay khônghợpphápcủaquyết định, hành vi do cơ quan nhànước khi thực hiện hoạt động quản lý nhà nước. Đây là một quá trình phức tạp và đòi hỏi khách quan trong quá trình giải quyết, vì vậy, cần phải được tiến hành
theo thủ tục pháp luật quy định – thủ tục giải quyết khiếu nại.
Thứ ba, đối tượng hướng đến khi giải quyết khiếu nại là quyết định hành chính, hành vi hành chính của cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền quản lýhành chính nhà nước.
Trong hoạt động quản lý nhà nước, các chủ thể quản lý thực hiện quản lýhành chính nhà nướcdựa trên trách nhiệm, quyềnhạnmà pháp luật quyđịnh nhằm duy trì, bảo vệ và củng cố trật tự quản lý nhà nước. Việc ban hành quyết định, thực hiện hành vi hợp pháp là một trong những hoạt động quản lý của chủthểquản lý vừa là biểu hiện của việc thiếtlậptrậttựquản lý vừa là biểu hiện duy trì trật tự quản lý nhà nước. Quyết định, hành vi bất hợp pháp không những không thiết lập, duy trì trật tự quản lý, phá vỡ trật tự quản lý mà còn xâm phạm đến quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức. Vì thế khi giải quyết khiếu nại , đối tượng xem xét chính là các quyết định, hành vi bị khiếu nại.
Thứtư, kết quảgiải quyết khiếunạithểhiện ởquyếtđịnhcủacơ quan giải quyết khiếunạivềviệc xem xétlạitínhhợppháp, hợplýcủaquyếtđịnh hành chính, hành vi hành chính bị khiếu nại
Quyết định giải quyết khiếu nại là kết quả của việc đối chiếu, xem xét một cách toàn diện giữa yêu cầu của người khiếu nại và kết quả thẩm tra, xác minh, thu thập chứng cứ của cơ quan giải quyết khiếu nại. Vì vậy, việc ra quyết định giải quyết khiếunạilà mộthoạtđộngđặc biệt quan trọng vì chính thông qua hoạt động này mà các yêu cầu của người khiếu nại được thỏa mãn toàn bộ hay
từng phần hoặc bị bác bỏ, ngo ài ra, thông qua việc giải quyết khiếu nại cơ quan nhà nước đảm bảo quyền khiếu nại cho công dân, phát hiện những sơ hở trong cơ chế quản lý để kịp thời bổ sung, sửa đổi, tạo niềm tin trong nhân dân.
2.2.3 Vai trò của giải quy t khi u nại
Giải quyết khiếunạilà mộtnộidung hoạtđộngcủa cơ quan hành chính nhà nước. Khi thực hiện hoạtđộngchấp hành vàđiềuhành, các cơ quan hành chính nhà nước ra các quyết định quản lý hoặcthực hiện các hành vi hành chính. Hoạt động của các cơ quan hành chính nhà nước bao gồm hoạt động hành chính tích cực -tổchức điềuhành các quá trình xã hộivà hoạtđộngmang tính tài phán – giải quyết các tranh chấp phát sinh trong lĩnh vực hành chính bằng conđường hành chính. Khiếu nại được phát sinh trong quá trình cơ quan hành chính nhà nước thực hiện hoạt động chấp hành và điều hành, quản lý hành chính nhànước, thực hiện quyền hành pháp. Do đó, trước hếtcơ quan hành chính nhànước phải có trách nhiệm giải quyết những vấn đề phát sinh do chính hoạt động quản lý của mình gây ra. Khi khiếu nại, các cơ quan hành chính nhà nước cónhiệm vụ kiểm tra, đánh giá, kết luận, phán quyết về phương diện pháp lý quyết định hành chính, hành vi hành chính bị khiếu nại. Trong quá trình thực hiện các hoạt động đó, các cơ quan nhà nước phải căn cứ vào pháp luật, xem xét tính hợp lý, cân nhắc tình hình thực tiễn nơi xảy ra vụ việc và yêu cầu quản lý nhà nước đểgiải quyết. Việc giải quyết khiếunạicủa cơ quan nhànướclà giải quyếtsựxung đột về lợi ích giữa cơ quan nhà nước với đối tượng bị quản lý. Việc xem xét, đánh giá tínhhợppháp vàhợplý của các quyếtđịnhđược tiến hành với trình tự, thủ tục chặt chẽ, bao gồm các bước như kiểm tra, xác minh, kết luận và ra quyếtđịnhgiải quyết (trongđókhẳngđịnhquyếtđịnhbịkhiếunạicó hợp pháp, hợp lý không và phương án xử lý). Hoạt động giải quyết khiếu nại là một một hoạt động bảo đảm pháp chế trong quản lý nhà nước, bảo vệ các quyền lợi
ích hợp pháp của cá nhân, cơ quan, tổ chức, bảo vệ lợi ích nhà nước, xã hội, bảo vệtrậttựkỷcương, trậttựpháp luật,xửlý những hành vi vi phạm pháp luật. Trong giải quyết khiếu nại, các cơ quan nhà nước khôngchỉxem xét tính hợp pháp mà còn xem xétcảtínhhợplý của các quyết định hành chính Hoạtđộng giải quyết khiếu nại là một khâu của quá trình quản lý, có mối quan hệ qua lại, gắn bó hữu cơ với các khoạt động khác thuộc chức năng của cơ quan hành chính nhà nước. Hoạt động giải quyết khiếu nại có vai trò đặc biệt quan trọng đối với hoạt động quản lý. Điều này thể hiện trên các bình diện sau:
Thứ nhất, hoạt động chấp hành và điều hành là hoạt động tổ chức thực thi pháp luật, đưa pháp luật vào cuộc sống, dùng pháp luật để quản lý, tổ chức các quá trình hoạt động của xã hội. Qua giải quyết khiếu nại, cơ quan nhà nước cóđược những thông tin quan trọng, tin cậy để kiểm tra tính đúng đắn, sự phù hợp của pháp luật và các quyết định quản lý của mình trong đời sống xã hội, từ đó cócơ sởthực tiễnđểhoàn thiện, nâng cao chấtlượnghệthống pháp luật và hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.
Thứ hai, tình hình giải quyết khiếu nại phản ánh thực trạng nền hành chính quốc gia, phản ánh hoạt động thi hành công vụ của cán bộ, công chức nhà nước.
Thông qua hoạt động khiếu nại, cơ quan nhànướccấptrên kiểm tra, giám sát đánh giá hoạtđộngcủacấpdưới,từđócó biện pháp chấn chỉnh, khắc phục những tồn tại, yếu kém và xử lý hành vi vi phạm pháp luật để xây dựng một nền hành chính vững mạnh, trong sạch, chuyên nghiệp, hoạt động có hiệu lực, hiệu quả.
Thứ ba, thực hiện tốt công tác giải quyết khiếu nại không những bảo đảm quyền khiếu nại của công dân, phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa và sức mạnh, trí tuệ của nhân dân trong việc tham gia quản lý nhà nước, mà còn bảo đảm kỷcương, kỷ luật tăng cường pháp chế trong quản lý hành chính nhà nước. Khiếu nại thực chất là giải quyết mối quan hệ giữa Nhà nước và nhân dân và đây cũng một đặc trưng của nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam. Với vai trò quan trọng của công tác giải quyết khiếu nại như đã nêu trên, Nhà nước cần tập trung giải quyết tốt các khiếu nại phát sinh. Chính vì vậy, việc nâng cao hiệu quả giải quyết khiếu nại luôn là vấn đề được đặt ra, đây là thước đo quan trọng nhất đối với kết quả và chất lượng giải quyết khiếu nại. Hiệu quả công tác giải quyết khiếu nại là kết quả và chất lượng giải quyết khiếu nại trên thực tế trong mốiquanhệvớisựđầutư của Nhà nướcđốivớicông tác này và là mục tiêu quan trọng nhất cần hướng tới. Nâng cao hiệu quả công tác giải quyết khiếu nại,
tốcáo hành chínhđòihỏicác vụviệc khiếunạiphảiđược giải quyết nhanh chóng, kịp thời, đúng pháp luật với sự đầu tư nguồn lực (bộ máy, con người, chi phí tài chính…) ởmức thấp nhất; các kếtquảgiải quyết khiếunạiphải có tính khảthi cao và được thi hành trên góp phầnbảođảmtrậttựxã hội, phát huy quyền dânchủ đồng thờigóp phần nâng cao chất lượng hoạt động quản lý.Đểcông tác giải quyết khiếunạicó hiệuquảcao, trướchết,cầncóhệthống pháp luậtvềkhiếunạiđồngbộ, phùhợpvớithực tiễn. Đâylà điềukiệnđầutiên, là điều kiện cần. Việc áp dụng pháp luật đó trên thực tế mới thực sự tạo ra hiệu quảcông tác giải quyết khiếu nại. Như vậy, hiệuquảcông tác giải quyết khiếu nại phụthuộc và nhiềuyếutố, trongđó,có nhữngyếutốđặc biệt quan trọng tácđộng đến quá trình áp dụng pháp luật về khiếu nại như sự lãnh đạo, chỉ đạo công tác khiếu nại, ý thức trách nhiệm của các chủ thể có thẩm quyền trong giải quyết khiếu nại, công tác kiểm tra, giám sát hoạt động khiếu nại…
2.3 Pháp luật khiếu nại và giải quyết khiếu nại
2.3.1 Khái ni m pháp lu t khi u nại và giải quy t khi u nại
Quyền khiếu nại thuộc nội hàm quyền công dân, quyền con người, không táchrờibảnchất của chếđộchínhtrịcủa sựphát triểnnềnkinhtếvà truyền thống văn hoá và được ghi nhận trong Hiến pháp và pháp luật của mỗi nước.Trách nhiệm giải quyết khiếu nại thuộc về các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức. Nội dung vàsự phát triểncủa pháp luật về khiếu nại và giải quyết khiếu nại của công dân gắn liền với sự phát triển nền chính trị, kinh tế, xã hội của mỗi quốc gia. Những thayđổi về chế độ kinh tế, chế độ chính trị, về tổ chức bộ máy nhà nước đều tácđộng sâu sắc đến pháp luật về khiếu nại và giải quyết khiếu nại; đem lại cho nó những nội dung mới. Những nội dung đó được thể hiện tập trung nhất trong mối quan hệ biện chứng giữa Nhà nước và công dân, nó phản ánh quyền dân chủ trực tiếp của công dânđốivớihoạtđộngcủaNhà nước, nóđược quiđịnhtrong Hiến pháp và pháp luật hiện hành.
Ởmức độkhái quát, cóthểhiểu pháp luật khiếunạivà giải quyết khiếu nạilà tổngthểcác quy phạm pháp luật do nhà nước ban hành hoặc thừa nhận điềuchỉnh các quanhệxã hộiphát sinh trong quá trìnhtổchức, thực hiện vàquản lý khiếu nại và giải quyết khiếu nại.
Hoạt động khiếu nại và giải quyết khiếu nại được quy định trong nhiều văn bản quy phạm pháp luật của nhà nước Việt Nam. Hiến pháp, Luật Khiếu nại và các văn bản dưới luật có liên quan khác có nhiều quy định cụ thể về hoạt động này.
Như vậy, chúng ta có thể hiểu pháp luật về khiếu nại và giải quyết khiếu nại bao gồm tổng hợp những quy phạm pháp luật điều chỉnh những quan hệ xãhội phát sinh trong quá trình người khiếu nại thực hiện quyền khiếu nại; những quy pháp luậtđiềuchỉnhvềtổchức, quyền hạn, trách nhiệm các cơ quan nhànước, người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại; những quy phạm pháp luật điều chỉnh về trình tự, thủ tục giải quyết khiếu nại và những quan hệ xã hội khác cóliên quan đến khiếu nại và giải quyết khiếu nại.
2.3.2 Vai trò của pháp lu t v khi u nại và giải quy t khi u nại
D:\TÀI LIỆU NGÀNH LUẬT\TÀI LIỆU NGÀNH LUẬT 1\HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ KHIẾU NẠI VÀ GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI CỦA CỘNG HÒA DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO – BÀI HỌC KINH NGHIỆM TỪ VIỆT NAM
HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ KHIẾU NẠI VÀ GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI CỦA CỘNG HÒA DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO – BÀI HỌC KINH NGHIỆM TỪ VIỆT NAM HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ KHIẾU NẠI VÀ GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI CỦA CỘNG HÒA DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO – BÀI HỌC KINH NGHIỆM TỪ VIỆT NAM HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ KHIẾU NẠI VÀ GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI CỦA CỘNG HÒA DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO – BÀI HỌC KINH NGHIỆM TỪ VIỆT NAM HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ KHIẾU NẠI VÀ GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI CỦA CỘNG HÒA DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO – BÀI HỌC KINH NGHIỆM TỪ VIỆT NAM HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ KHIẾU NẠI VÀ GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI CỦA CỘNG HÒA DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO – BÀI HỌC KINH NGHIỆM TỪ VIỆT NAM
