Hoàn thiện hoạt động quản lý ngân sách nhà nước cấp huyện tại phòng Tài chính – Kế hoạch huyện Phú Lộc tỉnh Thừa Thiên Huế
Ngân sách nhà nước (NSNN) là nền tảng vững chắc để một quốc gia phát triển. Một hệ thống ngân sách vững chắc đóng vai trò cực kì quan trọng trong việc bảo đảm mọi hoạt động chi tiêu của chính phủ, góp phần thúc đẩy nền kinh tế phát triển, an ninh quốc phòng được giữ vững, các chính sách xã hội được thực thi công bằng, đồng thời là một trong những công cụ quan trọng để nhà nước thực hiện vai trò quản lý và điều tiết nền kinh tế ở tầm vĩ mô.
Ngân sách cấp huyện là một cấp ngân sách có vai trò quan trọng trong hệ thống NSNN, nó quyết định đến kết quả hoạt động kinh tế chính trị của các đơn vị chính quyền địa phương. Vì vậy, việc sử dụng các phương thức quản lý ngân sách cấp huyện một cách phù hợp sẽ tạo tiền để cho việc phát triển kinh tế xã hội. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện vẫn còn những bất cập và tồn tại, một trong những nguyên nhân được xem là mấu chốt đó là tỷ lệ phân chia ngân sách giữa các cấp chính quyền chưa thực sự rõ ràng, ranh giới giữa các nguồn thu chưa rõ ràng, các đơn vị ở địa phương chưa thực sự làm chủ cấp ngân sách của mình, phân cấp ngân sách còn chồng chéo, bên cạnh đó quản lý thu chi NSNN còn nhiều bất cập… Vì vậy, hoàn thiện hoạt động quản lý NSNN là một nhiệm vụ bức thiết của Đảng và Nhà nước và nhân dân ta, nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng tiền, vốn, tài sản Nhà nước, đồng thời tạo niềm tin của nhân dân trong công cuộc đổi mới đất nước.
Phú Lộc là một huyện nằm phía Nam của tỉnh TT Huế, có 18 đơn vị hành chính gồm 02 thị trấn và 16 xã. Là một đơn vị đóng góp ngân sách quan trọng cho ngân sách của tỉnh Thừa Thiên Huế. Tuy nhiên trong thực tế tình hình thu ngân sách còn hạn chế trong khi đó nhu cầu chi cho phát triển kinh tế là rất lớn. Do đó, hoạt động quản lý NSNN càng cần phải được chú trọng để khơi dậy, khai thác triệt để các nguồn thu, tiết kiệm các nhiệm vụ chi chưa cần thiết nhằm thúc đẩy kinh tế địa phương phát triển. Trong những năm gần đây, hoạt động quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Phú Lộc có sự chuyển biến tích cực, thể hiện ở việc đẩy mạnh khai thác hiệu quả các nguồn lực tài chính tiềm năng sẵn có tại địa phương và thực hiện phân bổ các nhiệm vụ chi một cách hợp lý góp phần tạo nền tảng phát triển kinh tế. Tuy hoạt động quản lý NSNN đạt được hiệu quả nhất định nhưng vẫn còn những tồn tại cơ bản, những vấn đề cần phải được khắc phục, việc hoàn thiện hoạt động quản lý ngân sách đại phương là nhiệm vụ rất cấp bách đang được đặt ra.
Xuất phát từ lý do trên, tác giả chọn đề tài “Hoàn thiện hoạt động quản lý ngân sách nhà nước cấp huyện tại phòng Tài chính – Kế hoạch huyện Phú Lộc tỉnh Thừa Thiên Huế “ để làm đề tài luận văn thạc sĩ của mình. Trong khuôn khổ nghiên cứu của luận văn, tác giả đề cập sâu vào chức năng của Phòng Tài chính – Kế hoạch trong hoạt động quản lý ngân sách cấp huyện, các chủ thể khác chỉ làm rõ chức năng chung trong hoạt động này.
– Mục tiêu tổng quát: Luận văn nghiên cứu với mục tiêu kết hợp giữa những lý luận và thực trạng để đề xuất các khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả trong hoạt động quản lý NSNN cấp huyện tại huyện Phú Lộc, tỉnh TT Huế.
+ Hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ bản về hoạt động quản lý NSNN cấp huyện.
+ Đánh giá thực trạng hoạt động quản lý NSNN cấp huyện tại huyện Phú Lộc, chỉ ra những hạn chế trong hoạt động quản lý NSNN cấp huyện tại huyện Phú Lộc, tỉnh TT Huế.
+ Đề xuất một số hàm ý chính sách nhằm hoàn thiện hoạt động quản lý NSNN cấp huyện tại huyện Phú Lộc, góp phần phát triển kinh tế xã hội của huyện Phú Lộc, tỉnh TT Huế.
– Từ những mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu trên, các câu hỏi nghiên cứu được đặt ra để giải quyết như sau:
+ Các nội dung trong hoạt động quản lý NSNN cấp huyện bao gồm những gì?
+ Các tiêu chí đánh giá và các nhân tố ảnh hưởng đến kết quả họat động quản lý NSNN cấp huyện ?
+ Thực trạng hoạt động quản lý NSNN cấp huyện tại phòng TC- KH huyện Phú Lộc được tổ chức như thế nào?
+ Kết quả đạt được trong hoạt động quản lý quản lý NSNN cấp huyện tại phòng TC- KH huyện Phú Lộc?
+ Những tồn tại hoạt động quản lý quản lý NSNN cấp huyện tại phòng TC- KH huyện Phú Lộc?
+ Giải pháp để hoàn thiện hoạt động quản lý NSNN cấp huyện tại phòng TC- KH huyện Phú Lộc?
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
– Đối tượng nghiên cứu: Những vấn đề lý luận và thực tiễn về hoạt động quản lý NSNN cấp huyện tại phòng Tài chính kế hoạch huyện Phú Lộc.
– Phạm vi nghiên cứu:
+ Không gian nghiên cứu: Luận văn chỉ đề cập đến hoạt động quản lý ngân sách nhà nước cấp huyện được thực hiện tại phòng Tài chính – Kế hoạch Huyện Phú Lộc, tỉnh TT Huế.
+ Thời gian nghiên cứu: Giai đoạn từ năm 2014 – năm 2017
+ Phương pháp thu thập dữ liệu: Dữ liệu được thu thập từ các nguồn số liệu thực tế được tổng hợp từ các “Báo cáo quyết toán ngân sách nhà nước huyện Phú Lộc từ năm 2014- 2017”; “Báo cáo Kinh tế – Xã hội huyện Phú Lộc từ năm 2014 -2017” tại phòng Tài chính – Kế hoạch huyện Phú Lộc; các thông tin đã được công bố trên mạng thông tin nội bộ huyện Phú Lộc, mạng thông tin nội bộ tỉnh TT Huế; các công trình nghiên cứu khoa học của nhiều tác giả đã được công nhận và công báo.
+ Phương pháp phân tích và tổng hợp: Từ những dữ liệu thu thập được, tác giả tổng hợp để có những đánh giá, những kết luận và có những đề xuất phù hợp với lý luận và thực tiễn trong hoạt động quản lý NSNN cấp huyện tại địa phương.
+ Phương pháp so sánh : Phương pháp so sánh được sử dụng trong bài để làm rõ sự giống và khác nhau của các vấn đề nghiên cứu qua từng giai đoạn, để từ đó có những đánh giá, nhận xét và khuyến nghị trong hoạt động quản lý NSNN cấp huyện tại địa phương.
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn gồm có 3 chương
Chương 1: Cơ sở lý luận về ngân sách nhà nước cấp huyện và hoạt động quản lý NSNN cấp huyện.
Chương 2: Thực trạng hoạt động quản lý NSNN cấp huyện tại phòng Tài chính – Kế hoạch huyện Phú Lộc, tỉnh TT Huế.
Chương 3: Khuyến nghị hoàn thiện hoạt động quản lý NSNN cấp huyện tại phòng Tài chính – Kế hoạch huyện Phú Lộc, tỉnh TT Huế.
6. Tổng quan tài liệu nghiên cứu
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NSNN CẤP HUYỆN VÀ HOẠT ĐỘNG QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CẤP HUYỆN
1.1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC
“Theo Luật NSNN số 83/2015/QH13 ngày 25/6/2015: NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước”.[10, tr.4]
Vì ngân sách nhà nước là bảng “dự toán thu chi” của nhà nước trong một khoản thời gian nhất định, nên mang các đặc điểm tiêu biểu sau: “(1) Hoạt động thu chi của NSNN luôn gắn chặt với quyền lực kinh tế – chính trị của nhà nước, và việc thực hiện các chức năng của nhà nước, được nhà nước tiến hành trên cơ sở những luật lệ nhất định; (2) Hoạt động NSNN là hoạt động phân phối lại các nguồn tài chính, nó thể hiện ở hai lãnh vực thu và chi của nhà nước; (3) NSNN luôn gắn chặt với sở hữu nhà nước, luôn chứa đựng những lợi ích chung, lợi ích công cộng; (4) NSNN cũng có những đặc điểm như các quỹ tiền tệ khác. Nét khác biệt của NSNN với tư cách là một quỹ tiền tệ tập trung của nhà nước, nó được chia thành nhiều quỹ nhỏ có tác dụng riêng, sau đó mới được chi dùng cho những mục đích đã định; (5) Hoạt động thu chi của NSNN được thực hiện theo nguyên tắc không hoàn trả trực tiếp là chủ yếu.” [8, tr.8]
- Vai trò huy động các nguồn tài chính của NSNN để đảm bảo nhu cầu chi tiêu của nhà nước
- Quản lý điều tiết vĩ mô nền kinh tế
a. Hệ thống ngân sách nhà nước
Hệ thống ngân sách được hiểu là tổng thể các cấp ngân sách có mối quan hệ mật thiết với nhau trong quá trình thực hiện nhiệm vụ thu chi của các cấp ngân sách. Tùy theo mô hình tổ chức hành chính của mỗi nước mà hệ thống ngân sách nhà nước của mỗi nước có cơ cấu khác nhau. Ở Việt Nam các cấp ngân sách được hình thành trên cơ sở các cấp chính quyền của nhà nước.
b. Quan hệ giữa các cấp ngân sách nhà nước
a. Nguồn thu NSNN: Để có kinh phí chi cho mọi hoạt động của mình, Nhà nước dựa vào quyền lực chính trị của mình đã đặt ra các loại thu để bắt buộc các thành viên trong xã hội đóng góp một phần sản vật và thu nhập của họ cho Nhà nước để hình thành nên nguồn tài chính của mình.
b. Nhiệm vụ chi NSNN: Chi NSNN là việc nhà nước dùng quyền của mình để phân phối và sử dụng quỹ mà nhà nước thu được nhằm thực hiện chức năng nhiệm vụ của một nhà nước theo những nguyên tắc nhất định, tạo môi trường thuận lợi cho các chủ thể trong nền kinh tế phát triển, bảo đảm công bằng xã hội và rút ngắn khoảng cách giàu nghèo, thực thi trách nhiệm của một nhà nước.
1.2. NỘI DUNG HOẠT ĐỘNG QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CẤP HUYỆN
Quản lý NSNN cấp huyện là hoạt động của các chủ thể quản lý NSNN cấp huyện (cấp chính quyền địa phương, cơ quan tài chính, kho bạc, chi cục thuế…) sử dụng các công cụ quản lý để tác động vào hoạt động thu chi NSNN cấp huyện nhằm đạt được các mục tiêu đã xác định trước.
– NSNN cấp huyện được quản lý thống nhất, tập trung dân chủ, hiệu quả, tiết kiệm, công khai, minh bạch, công bằng; có phân công, phân cấp quản lý gắn quyền hạn với trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước cấp huyện.
– Toàn bộ các khoản thu chi ngân sách nhà nước cấp huyện phải được cơ cấu trong dự toán và được các cơ quan có thẩm quyền tại địa phương xét duyệt và thông qua.
– Các khoản thu ngân sách thực hiện theo quy định của các luật thuế và chế độ thu theo quy định của pháp luật hiện hành.
– Các khoản chi ngân sách chỉ được thực hiện khi có dự toán được cấp có thẩm quyền giao và phải bảo đảm đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định.
– Trong quá trình tổ chức thực hiện dự toán thu chi ngân sách, mỗi ban ngành đoàn thể, mỗi đơn vị phải căn cứ vào dự toán đã được lập vào đầu năm để phân bổ các nguồn thu, các khoản chi. Sử dụng sao cho hợp lý và hạch toán theo đúng chương mục loại khoản trong mục lục ngân sách.
– Bảo đảm ưu tiên bố trí ngân sách để thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước trong từng thời kỳ.
– Xây dựng các tiêu chuẩn và định mức thu chi phù hợp, xác thực với từng đối tượng và tính chất nhiệm vụ của đối tượng đó.[10]
Quản lý ngân sách nhà nước cấp huyện luôn có sự tham gia của nhiều cơ quan chủ thể khác nhau, mỗi chủ thể có một vai trò chức năng khác nhau, các chủ thể này phối hợp với nhau để hoàn thiện hoạt động quản lý ngân sách nhà nước cấp huyện.
Đứng đầu là cơ quan thẩm quyền nhà nước cấp huyện, cơ quan này quyết định mọi đường lối, chủ trương, chính sách, kế hoạch thực hiện ngân sách và giám sát toàn bộ hoạt động quản lý NSNN cấp huyện; tiếp đến là cơ quan quyền lực nhà nước cấp xã, phường, thị trấn chịu trách nhiệm thực hiện quản lý chung về tài chính ngân sách tại địa bàn quản lý; trực tiếp tham gia các hoạt động quản lý ngân sách là cơ quan tài chính, KBNN cấp huyện, chi cục thuế…
a. Lập dự toán thu chi ngân sách cấp huyện
b. Chấp hành dự toán thu chi ngân sách cấp huyện
c. Quyết toán thu chi ngân sách cấp huyện
Thứ nhất, trong công tác lập, thẩm định, phê duyệt dự toán phải căn cứ vào nhiệm vụ phát triển kinh tế – xã hội qua các giai đoạn
Thứ hai, trong công tác phân bổ dự toán, ngoài căn cứ vào kết quả phê duyệt dự toán của cấp trên, Luật Ngân sách nhà nước và các văn bản hướng dẫn của Chính phủ, Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư hướng dẫn về phân bổ NSNN thì phòng Tài chính – Kế hoạch phải kịp thời trong công tác phân bổ ngân sách nhà nước.
Thứ ba, trong công tác chấp hành dự toán tất là việc sử dụng dự toán ngân sách của các đơn vị. Phòng Tài chính – Kế hoạch cần vận dụng các chính sách có liên quan trong sử dụng ngân sách nhà nước một cách đầy đủ, kiểm tra tính xác thực các chứng từ thanh toán phải phù hợp với quy định hiện hành, bảo đảm thực hiện trong dự toán, nhất là đối với các nhiệm vụ đầu tư, mua sắm.
Thứ tư, trong công tác quyết toán ngân sách nhà nước, ngoài những căn cứ trên, phòng Tài chính – Kế hoạch cần hướng dẫn cho các đơn vị sử dụng ngân sách sử dụng hệ thống các mẫu biểu quyết toán theo quy định, bảo đảm thời gian trong lập báo cáo, cần kiểm tra tính đầy đủ của các hồ sơ, mẫu biểu quyết toán theo quy định.
1.3. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HOẠT ĐỘNG QUẢN LÝ NSNN CẤP HUYỆN
a. Điều kiện tự nhiên
c. Cơ chế chính sách và các quy định của nhà nước về hoạt động quản lý NSNN cấp huyện
a. Tổ chức bộ máy quản lý NSNN cấp huyện và trình độ đội ngũ cán bộ quản lý NSNN cấp huyện
b. Hệ thống thông tin, phương tiện quản lý ngân sách cấp huyện
CHƯƠNG 2
THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG QUẢN LÝ NGÂN SÁCH
NHÀ NƯỚC CẤP HUYỆN TẠI PHÒNG TÀI CHÍNH
2.1. ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN, TÌNH HÌNH KINH TẾ – XÃ HỘI CỦA HUYỆN PHÚ LỘC
2.2. THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG QUẢN LÝ NSNN CẤP HUYỆN TẠI PHÒNG TÀI CHÍNH – KẾ HOẠCH HUYỆN PHÚ LỘC TỪ NĂM 2014 ĐẾN NĂM 2017
a. Cơ cấu tổ chức phòng Tài chính – Kế hoạch huyện Phú Lộc
b. Chức năng nhiệm vụ phòng Tài chính – Kế hoạch huyện Phú Lộc
F:\DỮ LIỆU COP CỦA CHỊ YẾN\DAI HOC DA NANG\TAI CHINH NGAN HANG\NGUYEN THI HAU
