Đặc điểm ngôn ngữ của người dẫn chương trình truyền hình nghiên cứu qua trường hợp MC Phan Anh

1. Tính cấp thiết của đề tài

Quan hệ giao tiếp của người dẫn chương trình là một dạng giao tiếp đặc thù, đó là giao tiếp giữa MC với khách mời, giữa MC với khán giả tại chỗ trong hội trường và MC với người xem cả nước (người xem truyền hình). Dạng giao tiếp đặc thù đó đòi hỏi người dẫn chương trình phải sử dụng ngôn ngữ như thế nào hoặc ở những nhân vật dẫn chương trình thành công thì yếu tố ngôn ngữ đóng vai trò gì, có tác động như thế nào đến sự thành công đó lại chưa có câu trả lời. Vì vậy, chúng tôi chọn đề tài Đặc điểm ngôn ngữ của người dẫn chương trình truyền hình nghiên cứu qua trường hợp MC Phan Anh.

2. Tổng quan tài liệu nghiên cứu

3. Mục tiêu nghiên cứu

Với đề tài này chúng tôi xác định 2 mục tiêu nghiên cứu chính là:

• Miêu tả các đặc điểm ngôn ngữ của MC Phan Anh.
• Phân tích vai trò của ngôn ngữ đối với người dẫn chương trình truyền hình.

1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1. Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là đặc điểm ngôn ngữ MC truyền hình Phan Anh. Trong luận văn chúng tôi đã đặt toàn bộ lời dẫn của Phan Anh trong không gian giao tiếp của từng chương trình cụ thể.

4.2. Phạm vi nghiên cứu

Chúng tôi sẽ tập trung nghiên cứu trên các chương trình truyền hình do MC Phan Anh dẫn được sưu tập từ internet và do Phan Anh cung cấp. Chúng tôi không đi vào tìm hiểu ngôn ngữ truyền hình mà là ngôn ngữ của người dẫn chương trình dựa trên các phương tiện ngôn ngữ như ngữ âm, từ vựng, ngữ pháp, ngữ nghĩa, ngữ dụng, người dẫn đã thể hiện cách ăn nói của mình như thế nào trong các chương trình giao lưu gặp gỡ truyền hình.

5. Phương pháp nghiên cứu

5.1. Phương pháp thu thập dữ liệu, khảo sát

Chúng tôi sẽ tiến hành thu thập các tài liệu, video clip do MC Phan Anh phụ trách dẫn chương trình.

5.2. Phương pháp thống kê, phân loại

Phương pháp này được chúng tôi vận dụng để thống kê các đặc điểm trên các bình diện: chính âm, từ vựng, ngữ pháp… trong ngôn ngữ của MC Phan Anh.

5.3. Phương pháp miêu tả ngôn ngữ

Chúng tôi vận dụng phương pháp này để phân tích, miêu tả đặc điểm ngôn ngữ của MC Phan Anh, từ đó đi đến khái quát và đưa ra những nhận xét, đánh giá về đặc điểm ngôn ngữ của người dẫn chương trình truyền hình.

6. Dự kiến đóng góp của đề tài

Lần đầu tiên đưa ra những đóng góp, nhận định về đặc điểm ngôn ngữ của người dẫn chương trình truyền hình và sự kết hợp giữa ngôn ngữ và các yếu tố ngoài ngôn ngữ để tạo nên thành công cho một chương trình truyền hình hoặc một người dẫn chương trình truyền hình.

7. Cấu trúc luận văn

Ngoài các phần: mở đầu, phần kết luận và tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chương.

Chương 1: Những vấn đề lý luận liên quan đến đề tài

Chương 2: Đặc điểm ngữ âm, từ vựng – ngữ nghĩa

Chương 3: Đặc điểm ngữ pháp và đặc điểm ngữ dụng

CHƯƠNG 1

NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI

• 1. CÁC LOẠI HÌNH BÁO CHÍ VÀ ĐẶC ĐIỂM NGÔN NGỮ BÁO CHÍ
     1. Các loại hình báo chí

Báo chí là phương tiện thông tin đại chúng nhanh nhất, hiệu quả nhất và có nhiều công chúng nhất. Tuy nhiên, mỗi loại hình báo chí đều có những phương thức riêng, hướng tới các đối tượng, tầng lớp xã hội với những mối quan tâm, sở thích và nhu cầu khác nhau.

a. Loại hình báo in

Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng báo in là loại hình báo chí ra đời sớm nhất, tuy nhiên báo in đã mất dần vị trí, thậm chí có thể nói là đã bước vào giai đoạn suy tàn.

b. Loại hình truyền hình

Trần Bảo Khánh chia truyền hình làm 5 loại tác phẩm cơ bản: Loại thuyết trình, loại phỏng vấn, loại thảo luận, loại kịch bản, loại sản xuất trực tiếp.

TS Trần Đăng Tuấn chia truyền hình thành hai nhóm chính: Loại truyền hình sản xuất theo phương thức trường quay và loại truyền hình sản xuất theo phương thức điện ảnh.

• • 1. Đặc điểm ngôn ngữ báo chí

a. Đặc điểm ngôn ngữ báo chí

a1) Đặc điểm ngôn ngữ báo chí trong các giáo trình phong cách học

Hữu Đạt phân chia đặc điểm ngôn ngữ của phong cách báo chí thành 8 đặc trưng cơ bản: Chức năng thông báo, chức năng hướng dẫn dư luận, chức năng tập hợp và tổ chức quần chúng, tính chiến đấu mạnh mẽ, tính thẩm mỹ và giáo dục, tính hấp dẫn và thuyết phục, tính ngắn gọn và biểu cảm, đặc điểm về cách dùng từ, ngữ.

a2) Đặc điểm ngôn ngữ báo chí trong các công trình ngôn ngữ báo chí

1. Tính chính xác khách quan

Tính chính xác là yêu cầu chung đặt ra đối với ngôn ngữ của bất kỳ phong cách nào. Đối với ngôn ngữ báo chí, tính chất này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

1. Tính cụ thể

Tính cụ thể được thể hiện ở chỗ cái mảng hiện thực được nhà báo miêu tả, tường thuật phải cụ thể, phải cặn kẽ tới từng chi tiết nhỏ.

1. Tính phổ cập đại chúng

Báo chí là phương tiện thông tin đại chúng. Tất cả mọi người trong xã hội, không phân biệt nghề nghiệp, trình độ, nhận thức, địa vị xã hội, lứa tuổi, giới tính… đều là đối tượng phục vụ của báo chí.

1. Tính ngắn gọn, hàm súc

Báo chí là thông tin nhanh. Muốn thông tin được nhanh, người viết buộc phải lựa chọn con đường ngắn nhất bằng cách loại bỏ tất cả những cách diễn đạt dài dòng mang tính hoa mỹ.

1. Tính định lượng

Các tác phẩm báo chí có tính định lượng về ngôn từ, vì thế, việc lựa chọn và sắp xếp các thành tố ngôn ngữ cần kỹ lưỡng, hợp lý để phản ánh được đầy đủ lượng sự kiện mà không vượt quá khung cho phép về không gian và thời gian.

1. Tính bình giá

Ngoài việc thông tin các sự kiện đến công chúng, các tác phẩm báo chí còn công khai thể hiện rõ quan điểm, thái độ của tác giả đối với sự kiện thông qua sự bình giá.

1. Tính biểu cảm

Tính biểu cảm trong ngôn ngữ báo chí gắn liền với việc sử dụng các từ ngữ, lối nói mới lạ, giàu hình ảnh, in đậm dấu ấn cá nhân tạo được sự sinh động hấp dẫn hoặc gây được ấn tượng đối với độc giả.

1. Tính khuôn mẫu

Tính khuôn mẫu là những công thức ngôn từ có sẵn, được sử dụng lặp đi, lặp lại nhằm tự động hoá quy trình thông tin, làm cho nó trở nên nhanh chóng, thuận tiện hơn.

b. Đặc điểm ngôn ngữ truyền hình

Để ngôn ngữ truyền hình đạt hiệu quả cao nhất, giữa hình ảnh, âm thanh và lời bình luôn có mối quan hệ tương hỗ cho nhau. Các chương trình truyền hình thường tạo nên sự không đồng nhất trong việc xuất hiện giữa lời và hình, cụ thể có 3 dạng: Hình thay cho lời, lời thay cho hình và lời thuyết minh cho hình.

• 1. NGƯỜI DẪN CHƯƠNG TRÌNH TRONG TRUYỀN HÌNH HIỆN ĐẠI
     1. Người dẫn chương trình truyền hình

Người đẫn chương trình truyền hình là người chịu trách nhiệm để bảo đảm chắc chắn sự kiện, chương trình đó sẽ xảy ra suông sẻ, đúng giờ, đúng mục đích yêu cầu đề ra.

• • 1. Ngôn ngữ của người dẫn chương trình trong mối quan hệ với các yếu tố khác

Tôi chưa tìm được những tư liệu phân tích về mối quan hệ giữa ngôn ngữ của người dẫn chương trình với các yếu tố khác. Có thể hình dung đó là mối quan hệ giữa lời của người dẫn chương trình với: kịch bản chương trình truyền hình, thời lượng chương trình, các nhân vật tham gia vào chương trình và tương tác giữa người dẫn với người tham gia vào chương trình đó và với khán giả tiềm năng.

1. Ngôn ngữ của người dẫn chương trình truyền hình trong mối quan hệ với kịch bản chương trình truyền hình

Kịch bản truyền hình được hiểu là một văn bản miêu tả trình tự diễn ra của một chương trình truyền hình. Vai trò cốt lõi là người dẫn chương trình phải cố gắng dẫn dắt để chương trình đi theo đúng mục đích, yêu cầu, mong muốn mà kịch bản đưa ra.

1. Ngôn ngữ của người dẫn chương trình truyền hình trong mối quan hệ với thời lượng chương trình

Thời lượng chương trình là yếu tố tác động và gây khó khăn nhất đối với người dẫn chương trình truyền hình. Bất kỳ chương trình truyền hình nào cũng yêu cầu người dẫn chương trình tuân thủ theo đúng thời lượng đưa ra. Thời lượng chương trình tạo sức ép cho người dẫn chương trình trong việc lựa chọn câu nói, cách nói.

1. Ngôn ngữ của người dẫn chương trình trong mối quan hệ với các nhân vật tham gia vào chương trình

Đối với mỗi chương trình, MC cần phải xác định rõ đối tượng là ai, cần phải nói gì, nên và không nên nói gì, cách sử dụng ngôn ngữ ra sao, phong cách như thế nào thì mới đem lại được hiệu quả ngôn ngữ cao nhất.

1. Tương tác giữa người dẫn với người tham gia vào chương trình đó và với khán giả tiềm năng

d1) Tương tác giữa người dẫn chương trình truyền hình với người tham gia vào chương trình

Trong các chương trình truyền hình hiện đại, việc diễn ra tương tác giữa người dẫn chương trình truyền hình và người tham gia vào chương trình là yêu cầu tất yếu nhằm tạo nên tính hấp dẫn, lôi cuốn cho chương trình.

d2) Tương tác giữa người dẫn chương trình truyền hình với khán giả tiềm năng

Trong bất kỳ chương trình nào, ngoài giao tiếp với khán giả tại chỗ, MC còn khéo léo giao tiếp với khán giả trường quay một cách gián tiếp, tạo sự tương tác đặc biệt giữa người dẫn chương trình truyền hình với khán giả tiềm năng.

• 1. MC PHAN ANH VÀ CÁC CHƯƠNG TRÌNH TRUYỀN HÌNH DO PHAN ANH DẪN
     1. MC Phan Anh

Phan Anh tên thật là Hoàng Phan Anh, sinh ngày 30/7/ 1981 tại Hà Nội, Việt Nam. Anh là một MC, diễn viên, người mẫu ảnh và nhà hoạt động xã hội nổi tiếng tại Việt Nam.

• • 1. Các chương trình truyền hình do MC Phan Anh dẫn

MC Phan Anh đã tham gia làm người dẫn chương trình cho các chương trình nổi tiếng như:

• Thần tượng âm nhạc: Vietnam Idol (mùa 3, 5, 7) 
• Giọng hát Việt (2012 – 2015)
• 12 cá tính lên đường xuyên Việt
• Cặp đôi hoàn hảo (mùa 3) (2014)
• The Amazing Race Vietnam: Cuộc đua kỳ thú 2015 (2015)
• Không giới hạn – Sasuke Việt Nam (2015)

CHƯƠNG 2

ĐẶC ĐIỂM NGỮ ÂM, TỪ VỰNG – NGỮ NGHĨA

• 1. ĐẶC ĐIỂM NGỮ ÂM

Mỗi âm tiết trong tiếng Việt được cấu tạo bởi những âm tố – đơn vị ngữ âm nhỏ nhất và âm vị. Chính vì vậy mà ngôn ngữ có chính âm, ngữ điệu rất rõ ràng.

Chính âm trong lời dẫn của MC Phan Anh

Trong chính âm của MC Phan Anh, chúng tôi khảo sát:

– Đơn vị siêu đoạn tính

– Đơn vị đoạn tính

1. Đơn vị siêu đoạn tính

Được sinh ra và lớn lên tại Hà Nội, nên Phan Anh có thể phát âm chuẩn 6 thanh điệu.

Ví dụ: Thấy khán giả cổ vũ giất là nồng nhiệt cho những cái tên vừa xướng lên làm tôi cảm thấy giất là ghen tỵ”.

1. Đơn vị đoạn tính

b1) Phụ âm đầu

1. Không phân biệt /ʂ / và /s /

Trong phương ngữ Bắc, 2 phụ âm đầu /ʂ / và /s / đều được phát âm thành /s/.

Đối với MC Phan Anh, hiện tượng này được biểu hiện khá rõ trong các phát ngôn của mình.

Ví dụ: “Hàng ngàn thí xinh đăng kí thử giọng khu vực phía Nam đang có mặt tại khách xạn Tân Xơn Nhất – Xài Gòn.”

• xinh – sinh: /siŋ¹/ – /ʂiŋ¹/
• xạn – sạn: /san⁶/ – /ʂan⁶/
• xơn – sơn: /sɤn¹/ – /ʂɤn¹/…

1. Không phân biệt /ʑ/ và /z/

Trong tất cả các chương trình do MC Phan Anh dẫn, không hề xuất hiện phụ âm đầu /ʑ/, mà thay vào đó là /z/.

Ví dụ: “…mỗi lần khi những nghệ thuật chuyền thống được xử giụng chên xân khấu thì giõ giàng xự ủng hộ là giất lớn từ phía các bạn chẻ.”

• giõ giàng – rõ ràng: /zɔ³ zaŋ²/ – /ʐɔ³ ʐaŋ²/
• giất – rất: /zɤ̆t⁵/ – /ʐɤ̆t⁵/

1. Không phân biệt /ʈ/ và /c/

Đây là hiện tượng phổ biến của phương ngữ Bắc, phụ âm đầu /ʈ / và /c/ không có sự phân biệt trong phát âm, đa số phụ âm /ʈ / được phát âm thành /c/.

Và Phan Anh cũng không phải là trường hợp ngoại lệ, anh cũng mắc phải trường hợp trên.

Ví dụ: “Chong chiếc vali này có 130 chiệu, và đây là mật thư để các bạn nhận nhiệm vụ tiếp theo.”

– Chong – trong: /cɔ̆ŋ¹/ – /ʈɔ̆ŋ¹/

– chiệu – triệu: /ci͜eu̯⁶/ – /ʈ i͜eu̯⁶/

b2) Âm đệm

Trong ngữ âm tiếng Việt, âm đệm “o” (/-o-/) và “-u-” (/w/) được phát âm tròn và đầy đủ nhất trong phương ngữ Bắc. Ttrong phát âm của MC Phan Anh, âm đệm được phát âm khá chuẩn, rõ ràng.

Ví dụ: “Giồi, thẳng người lên, thoải mái, tự tin hiên ngang, chúc may mắn nhá!”

b3) Âm chính

Vấn đề âm chính của MC Phan Anh nổi lên khá rõ là phát âm giữa 2 nguyên âm /-ɯ-/ trong vần /-ɯu̯¹-/ và /-ɯ͜ɤ-/ trong vần /-ɯ͜ɤu̯¹–^/. Đây cũng là trường hợp nổi bật trong phát âm của phương ngữ Bắc.

Ví dụ: “….nhạc xĩ Anh Quân anh cũng giành giất nhiều tình cảm iu ái cho Ngân Hà… …”.

• ưu – iu: / ɯu̯¹/ – /ʔiu̯¹/

b4) Âm cuối

Phương ngữ Bắc có đủ số lượng âm cuối, không mắc phải bất kỳ tình trạng nào đối với này. Chính vì vậy MC Phan Anh cũng không mắc phải tình trạng nào.

Ngữ điệu trong lời dẫn của MC Phan Anh

Về ngữ điệu, chúng tôi tập trung phân tích lời dẫn của MC Phan Anh theo 2 khía cạnh là:

• Giọng điệu – âm sắc của MC Phan Anh
• Nhịp điệu trong câu nói của MC Phan Anh

1. Giọng điệu, âm sắc

Khảo sát chương trình do MC Phan Anh dẫn, chúng tôi đưa ra một số phân tích về giọng điệu – âm sắc của MC Phan Anh như sau:

Ví dụ: Chuẩn bị …. Đua …(↑)

• Khi nào cần tạo trường độ cho phát ngôn, MC Phan Anh thường kéo dài giọng. Ở những phát ngôn có trường độ, anh thường dùng để gây sự tò mò, hồi hộp cho người nhân vật tham gia chương trình hoặc khán giả.

1. Nhịp điệu

Ví dụ: “Chúc mừng 2 bạn đã về đích. Đội nâu/ các bạn tiến bộ qua từng chặng đua/ Xin chúc mừng đội nâu/ các bạn là đội về đích / thứ 5.”

MC Phan Anh đã biết tận dụng giọng nam trung đầy cuốn hút người nghe của mình để tập hợp khán giả, điều khiển khán giả theo ý muốn của mình. Và khả năng tập hợp đó đã được chúng tôi chứng minh qua 2 phần đó là chính âm và ngữ điệu.

ĐẶC ĐIỂM TỪ VỰNG – NGỮ NGHĨA

Đối với đối tượng nghiên cứu là ngôn ngữ của MC Phan Anh, chúng tôi tập trung khảo sát các lớp từ vựng thuộc về: Từ vựng toàn dân, từ vựng địa phương, từ vựng văn hóa, từ vựng khẩu ngữ, từ mới, từ vay mượn và tiếng lóng. Về bình diện ngữ nghĩa trong luận văn, chúng tôi chỉ tập trung vào vấn đề trường nghĩa biểu vật và phạm vi biểu vật trong hệ thống từ vựng của MC Phan Anh.

Trường nghĩa biểu vật và phạm vi biểu vật trong hệ thống từ vựng của MC Phan Anh

Trong phát ngôn của MC Phan Anh xuất hiện rất nhiều trường nghĩa biểu vật. Trong đó, các từ vựng thuộc trường nghĩa biểu thị về người, nghề nghiệp, hoạt động nghệ thuật, trạng thái tâm lý và thái độ đánh giá xuất xuất hiện rất nhiều, ta thấy được rằng người nói rất hoạt ngôn, sử dụng đa dạng từ vựng trong các phát ngôn của mình.

Từ vựng toàn dân và từ vựng địa phương trong ngôn ngữ MC Phan Anh

Khảo sát trên 5 tập (3A, 3B, 3C, 3D và 4A) của chương trình Cặp đôi hoàn hảo, chúng tôi có bảng dưới đây:

Bảng 2.2. Thống kê từ vựng toàn dân và từ vựng địa phương trong phát ngôn của MC Phan Anh

1. Từ vựng toàn dân trong ngôn ngữ của MC Phan Anh

Ví dụ: “Thưa quý vị, nhóm 2 chúng ta còn lại 4 thí xinh và chong đêm nay chúng ta có 2 thí xinh phải nói lời chia tay chương chình.”

1. Từ vựng địa phương trong ngôn ngữ của MC Phan Anh

Ví dụ: “Mặc giù tôi biết giằng đến ngày 16 cơ, đúng không ạ?”

• “cơ” = kia, kìa
  • 1. Từ mới, từ vay mượn và tiếng lóng trong ngôn ngữ MC Phan Anh

1. Từ mới trong ngôn ngữ MC Phan Anh

Khảo sát các cứ liệu chương trình truyền hình do MC Phan Anh dẫn, chúng tôi đưa ra một số ví dụ cụ thể như sau:

Ví dụ: Tổng đài của chúng tôi bắt đầu mở từ thời điểm này và mọi tin nhắn khi Phan Anh công bố mở tổng đài đều hợp lệ.

1. Từ vay mượn trong ngôn ngữ MC Phan Anh

Ví dụ: “Cảm ơn Mỹ Tâm và tôi khuyên bạn giằng lần xau mà có tiếp cận Mỹ Tâm thì nên có nụ hôn bất ngờ xẽ ép phê hơn ạ.”

• “ép phê” = “effect” – hiệu quả hơn, có tác động hơn

1. Tiếng lóng trong ngôn ngữ MC Phan Anh

Ví dụ: “Các bạn bám nhau xát nút, giường như là cố chờ nhau.”

Khảo sát ngẫu nhiên 5 tập (3A, 3B, 3C, 3D và 4A) chương trình Cặp đôi hoàn hảo, chúng tôi có bảng thống kê sau:

Bảng 2.3. Thống kê từ mới, từ vay mượn và tiếng lóng trong phát ngôn của MC Phan Anh

Từ vựng văn hóa và từ vựng khẩu ngữ trong ngôn ngữ MC Phan Anh

Đinh Trọng Lạc chia từ vựng tiếng Việt cũng được chia thành 2 loại:

• Từ vựng khẩu ngữ tương ứng với phong cách khẩu ngữ tự nhiên
• Từ vựng văn hóa tương ứng với phong cách ngôn ngữ gọt giũa như: phong cách khoa học, phong cách chính luận, phong cách báo chí – công luận, phong cách hành chính – công vụ.

1. Từ vựng văn hóa

Với vai trò là MC truyền hình, Phan Anh đã sử dụng linh hoạt hai loại từ vựng văn hóa và từ vựng khẩu ngữ.

Ví dụ: “Xin chào mừng quý vị khán giả đến với chương chình thần tượng âm nhạc Việt Nam mùa thứ 5.”

1. Từ vựng khẩu ngữ

Từ vựng khẩu ngữ là từ vựng được dùng trong phong cách ngôn ngữ tự nhiên hay còn gọi là từ vựng sinh hoạt. Đây là những từ vựng được dùng trong sinh hoạt hằng ngày của mỗi cá nhân.

Ví dụ: “Và quý vị cũng đừng quên giằng mổi thí xinh chỉ có 15 phút để nhận được tin nhắn của quý vị thông qua tổng đài 6358 thời gian được tính khi phần chình giễn của thí xinh bắt đầu quý vị nhá!”.

Chọn mẫu ngẫu nhiên có định hướng 5 tập (3A, 3B, 3C, 3D và 4A) chương trình Cặp đôi hoàn hảo, chúng tôi có bảng sau:

Bảng 2.3. Thống kê từ vựng văn hóa và từ vựng khẩu ngữ

trong phát ngôn của MC Phan Anh

Các phương tiện tu từ từ vựng – ngữ nghĩa trong ngôn ngữ MC Phan Anh

Với đối tượng là ngôn ngữ của MC Phan Anh, chúng tôi chỉ tập trung nghiên cứu về: phương tiện tu từ từ vựng và phương tiện tu từ ngữ nghĩa của MC Phan Anh.

1. Phương tiện tu từ từ vựng

Trong đề tài này, chúng tôi tập trung khảo sát về: từ nghề nghiệp, từ láy, từ hội thoại trong ngôn ngữ của MC Phan Anh.

a1) Từ nghề nghiệp

Ví dụ: “….và người xẽ biểu giễn tiếp theo đó chính là Phương Linh.”

a2) Từ láy

Ví dụ: Tập 1, chương trình Thần tượng âm nhạc Việt Nam mùa thứ 5, MC Phan Anh sử dụng liên tiếp 2 từ láy trong 1 phát ngôn của mình.

“Làm gì mà bẽn lẽn như thế, xẵn xàng chưa, vậy thì vào đi, cố gắng lên nhá!”

a3) Từ hội thoại

Ví dụ: “Chúng tôi chưa chưa cứ để cho mọi người thong thả một chút xíu nữa ạ.”

• “Và cũng xin chia xẻ giêng với cả Minh Thùy và Nhật Thủy là tôi đã nhắn tin cho cả 2 bạn, chỉ có điều là xố lượng tin nhắn giành cho mỗi người là khác nhau mà thôi.”

1. Phương tiện tu từ ngữ nghĩa

Khảo sát các cứ liệu MC Phan Anh dẫn, chúng tôi chỉ tập trung vào 2 phương tiện tu từ ngữ nghĩa là: ẩn dụ và hoán dụ.

b1) Ẩn dụ

Ví dụ: Tập 4A chương trình Cặp đôi hoàn hảo, MC Phan Anh đã hoán dụ hình ảnh của một người con gái mạnh mẽ, bốc lửa với hình tượng “rock” như sau:

“Chông nàng rock vậy hóa cho ta thành rocker đi.”

b2) Hoán dụ

Ví dụ: Tập 6, chương trình Cuộc đua kỳ thú, MC Phan Anh đã ẩn dụ đội xanh lá để chỉ đội chơi mặc áo có màu xanh lá như sau:

“Đội xanh lá thân mến, ở chặng đua này, cho đến thời điểm này, các bạn là đội về đích thứ 6, xin chúc mừng các bạn.”

TIỂU KẾT

Thực chất ngôn ngữ của Phan Anh là ngôn ngữ nói trong một hoàn cảnh giao tiếp cụ thể, nếu có chuẩn bị thì đó là chuẩn bị kịch bản, nói theo kịch chứ không thể nào chuẩn bị cho từng câu, từng lời. Dù không thể tùy hứng, nhưng trong lời dẫn chương trình đặc điểm cơ bản vẫn là ứng khẩu trong hoàn cảnh cụ thể, do đó trong chính âm của Phan Anh và trong ngôn điệu của Phan Anh vẫn có những hiện tượng “lệch chuẩn”, nhưng điều chúng tôi muốn tìm hiểu là khảo sát toàn bộ những yếu tố thuộc về ngữ âm trong lời dẫn của MC này. Vì thế phần phân tích luận giải chỉ dừng lại ở những nhận xét khái lượt.

Phần từ vựng ngữ nghĩa được chúng tôi khảo sát cả trên 2 bình diện từ vựng và ngữ nghĩa. Ở phần từ vựng, một mặt chúng tôi khảo sát các lớp từ theo phân chia của từ vựng học, một mặt chúng tôi khả sát chúng về phương diện phong cách học những góc nhìn khác nhau về hệ thống từ vựng của Phan Anh đã cho thấy quyền năng của MC này trong khả năng dùng từ. Hầu như không sử dụng thành ngữ, cũng ít sử dụng hình ảnh nhưng từ ngữ của Phan Anh vẫn có một sức hấp dẫn riêng. Có lẽ đó là do cách dùng từ chính xác trong từng hoàn cảnh cụ thể.

CHƯƠNG 3

ĐẶC ĐIỂM NGỮ PHÁP VÀ ĐẶC ĐIỂM NGỮ DỤNG

ĐẶC ĐIỂM NGỮ PHÁP TRONG NGÔN NGỮ MC PHAN ANH

Các kiểu câu phân chia theo mục đích phát ngôn

Chúng tôi phân chia câu theo mục đích phát ngôn theo 4 loại:

1. Câu trình bày

Phan Anh rất hay sử dụng câu trần thuật với ngữ điệu kết thúc câu đi xuống. Bên cạnh đó, anh thường sử dụng các tình thái từ tạo nên thái độ tôn trọng, thân mật, suồng sã đối với người nghe.

Ví dụ: “Đội hồng đã tạo một ấn tượng giất là tốt.”

1. Câu nghi vấn

Trong các phát ngôn của mình, MC Phan Anh sử dụng kiểu câu nghi vấn rất nhiều.

Ví dụ: “Các bạn mong giằng xẽ có bao nhiêu lần mình về đích đầu tiên nữa?”

• “Xao các bạn lại nghĩ các bạn về chót?”

1. Câu cầu khiến

Ví dụ: “Hãy cố gắng giành tấm vé vàng nha!”

• “Giồi, thẳng người lên, thoải mái, tự tin hiên ngang, chúc may mắn nhá!”

1. Câu cảm thán

Diệp Quang Ban chia câu cảm thán thành 5 loại: Câu cảm thán dùng thán từ; câu cảm thán dùng thiểu từ thay, nhỉ; câu cảm thán dùng các phụ từ lạ, thật, quá, ghê, thế…; câu cảm thán dùng tổ hợp từ tình thái tính; câu cảm thán dùng ngữ điệu.

Ví dụ: “Oh Oh Oh, tự tin quá nha!”

1. Câu có hiện tượng thay đổi mục đích phát ngôn

Khảo sát phát ngôn của MC Phan Anh, hiện tượng thay đổi mục đích phát ngôn chủ yếu xảy ra ở câu có hình thức là câu hỏi nhưng lại là câu cảm thán.

Ví dụ: “Đó gọi là xống chọn từng giây với âm nhạc đúng không ạ?”

Đếm ngẫu nhiên 5 tập (1, 2, 3, 4, 5) của chương trình Thần tượng âm nhạc Việt Nam mùa thứ 5, chúng tôi có kết quả sau:

Bảng 3.1. Thống kê các kiểu câu chia theo mục đích phát ngôn

của MC Phan Anh

Các kiểu câu phân chia theo cấu trúc

1. Câu đơn

Trên cơ sở lý thuyết trên, chúng tôi tập trung phân tích về các câu đơn trong phát ngôn của MC Phan Anh.

Ví dụ: Các bạn // vẫn về đích thứ 2.

C V

Phát ngôn trên của MC Phan Anh là một câu đơn được cấu tạo bởi hai thành phần chủ ngữ và vị ngữ.

1. Câu phức

Diệp Quang Ban đưa ra định nghĩa: “Câu phức là câu chứa hai (hoặc hơn hai) kết cấu chủ vị, trong số đó chỉ có một kết cấu chủ – vị làm nòng cốt câu, (những) kết cấu chủ vị còn lại bị bao hàm bên trong kết cấu chủ vị làm nòng cốt đó.” [5, tr.162]

Ví dụ: “Tôi / thấy giám khảo Mỹ Tâm giất là hưng phấn”

C V

BN

C V

1. Câu ghép

Trong đề tài này, chúng tôi tập trung phân tích câu ghép bình đẳng và câu ghép chính phụ trong các phát ngôn của MC Phan Anh.

c1) Câu ghép bình đẳng

“Là câu ghép trong đó có quan hệ từ bình đẳng về ngữ pháp nối các vế câu của câu ghép với nhau.”

• Câu ghép liệt kê

Ví dụ: “Nghệ xĩ ghi ta Giũng Đà Lạt // tình cảm và tiếng đàn của nghệ xĩ //đã làm cho tiếng hát của Uyên Linh thăng hoa hơn”

• Câu ghép nối tiếp

Ví dụ: “Đội vàng, các bạn//vẫn còn ở lại cuộc đua và các bạn//về đích ở vị chí thứ 5.

• Câu ghép đối chiếu”

Ví dụ: “Họ // đều đang giất là thoải mái 1 tinh thần mà chúng tôi // chờ đợi ở những người đàn ông”

• Câu ghép lựa chọn

Ví dụ: “Còn đạo giễn Nguyễn Quang Giũng //với vai chò lặng thầm hơn hay là anh // chốn đấy ạ?”

c2) Câu ghép chính phụ

Ví dụ: “Và vì Đông Hùng// nhận được giất là nhiều lời động viên nên tôi // hỏi bạn 1 điều này”

ĐẶC ĐIỂM NGỮ DỤNG TRONG NGÔN NGỮ MC PHAN ANH

Hàm ý hội thoại trong ngôn ngữ MC Phan Anh

1. Hàm ý hội thoại

“Tiền giả định là những hiểu biết được xem là bất tất phải bàn cãi, bất tất phải đặt lại vấn đề, đã được các nhân vật giao tiếp mặc nhiên thừa nhận, dựa vào chúng mà người nói tạo nên ý nghĩa tường minh trong phát ngôn của mình”, “Hàm ngôn là những hiểu biết hàm ẩn có thể suy ra từ ý nghĩa tường minh và tiền giả định của ý nghĩa tường minh. Nếu không có ý nghĩa tường minh và tiền giả định của nó, khong thể suy ra được hàm ngôn thích hợp.”[57, tr.367]

1. Hàm ý hội thoại trong ngôn ngữ MC Phan Anh

Ví dụ 1: Trong Tập 10 chương trình Cuộc đua kỳ thú, bối cảnh hội thoại là Đội hồng là đội về cuối cùng và phải tuyên bố loại đội này khỏi cuộc chơi MC Phan Anh đã sử dụng hàm ý hội thoại như sau:

“….. Và ngày hôm nay tất cả các bạn đứng ở đây, vẫn có thể giữ với nhau nụ cười thật tươi khi chúng ta phải nói lời chia tay ai đó, đó là điều mà tôi muốn cảm ơn các bạn, ….”

• “hôm nay tất cả các bạn đứng ở đây”: hàm ý có thể lần sau các bạn không đứng ở đây nữa và dù thế nào thì không thể cay cú mà trái lại vẫn cảm thấy nhẹ nhõm, vui vẻ.
• “khi chúng ta phải nói lời chia tay một ai đó”: Tại sao lại phải cảm ơn các bạn, vì rằng đây là lần cuối mà các bạn đứng ở đây.

Như vậy ngay trong phát ngôn trên của Phan Anh có ít nhất hai hàm ý như vừa phân tích.

Một số hành vi ngôn ngữ của MC Phan Anh

1. Một số hành vi ngôn ngữ

Dựa vào Searle và các tác giả Đỗ Hữu Châu, Nguyễn Đức Dân xác định 4 tiêu chí để phân tích hành vi tại lời là: Đích ở lời, hướng khớp ghép, trạng thái tâm lí được thể hiện và tiêu chí nội dung mệnh đề.

Dựa vào 4 tiêu chí trên, Searle phân lập được 5 lớp hành vi ở lời: Lớp tái hiện, lớp điều khiển, lớp cam kết, lớp biểu cảm và lớp tuyên bố.

1. Hành vi ngôn ngữ của MC Phan Anh

Trong ngôn ngữ của Phan Anh có đầy đủ 5 lớp hành động ngôn ngữ theo cách phân loại của Searle.

b1) Lớp tái hiện

Ví dụ: “Bạn có những câu hát mà khiến tôi đứng ở kia mà tới bây giờ tôi vẫn còn giun giất giất là tuyệt vời, và tôi không biết giằng là xự đồng cảm của 3 vị giám khảo thế nào?”

b2) Lớp điều khiển

Ví dụ: “Và có lẽ là anh Giũng chẳng cần nói gì đâu ạ.”

b3) Lớp cam kết:

Ví dụ: “Còn bây giờ thì chúng tôi xẽ hẹn gặp lại quý vị xau ít phút.”

• “Xin cảm ơn 1 lần nữa xự ủng hộ của tất cả quý vị và hẹn gặp lại quý vị vào tối chủ nhật tuần xau.”

b4) Hành động biểu cảm:

Ví dụ: “Chúc mừng đội xanh lá, hai chàng chai điển chai của chúng tôi, các bạn là đội về đích thứ 3.”

b5) Hành động tuyên bố

Ví dụ: “Cả 3 đội đã về đích liên tiếp, đội tím, tôi giất tiếc, các bạn là đội về đích cuối cùng chong chặng đua này, và đây là chặng đua có đội bị loại.”

TIỂU KẾT

Nghiên cứu đặc điểm ngữ pháp và đặc điểm ngữ dụng qua ngôn ngữ nói của một MC truyền hình là một vấn đề khó. Vì phải theo dõi cách phát âm của MC đó mới có thể tách được thành các điểm ngừng để xác định đâu là câu, đâu là vế câu. Do đó, chúng tôi hiểu rằng sự chia cắt các câu trong diễn ngôn của Phan Anh mà chúng ta đã làm chưa hẳn đó thật sự là chính xác. Tuy nhiên trên cơ sở xác định các cấu trúc câu trong diễn ngôn của Phan Anh, chúng tôi đã nghiên cứu các cấu trúc câu này theo hai bình diện là mục đích phát ngôn và cấu tạo ngữ pháp của chúng. Từ đó có thể nói cách dùng, các kiểu câu trong lời nói của Phan Anh rất uyển chuyển. Ngoài những kiểu câu được phân chia theo mục đích phát ngôn thông thường, ở Phan Anh vẫn có hiện tượng dùng hình thức của kiểu câu này nhưng mục đích phát ngôn là của kiểu câu khác. Đồng thời, khi nghiên cứu ngôn ngữ nói chúng tôi đã có chủ ý phân tích về hàm ý hội thoại và một số hành vi ngôn ngữ trong lời Phan Anh. Vì mục đích chung của đề tài là khảo sát toàn bộ những đặc điểm cơ bản trong ngôn ngữ của Phan Anh nên chúng tôi chưa có dịp để đào sâu về các phương diện vừa nói; nhưng ở cái nhìn bao quát, những khảo sát như vừa kể vẫn là một sự cần thiết không thể thiếu được.

KẾT LUẬN

Sau khi tìm hiểu lý thuyết ở về ngôn ngữ báo chí ở chương 1, khảo sát về ngữ âm, từ vựng, ngữ nghĩa trong các phát ngôn của MC Phan Anh ở chương 2, phân tích về ngữ pháp và ngữ dụng ở chương 3, chúng tôi rút ra một số kết luận như sau:

1. Lý thuyết về ngôn ngữ báo chí, đặc biệt là ngôn ngữ truyền hình vẫn còn hết sức mới mẻ. Trong nhiều khía cạnh khác của vấn đề, vẫn chưa tìm được tiếng nói chung của các nhà ngôn ngữ học, nhiều bình diện vẫn chưa có nhà ngôn ngữ học nào đào sâu và đưa ra quan điểm của mình. Trong khuôn khổ của luận văn, chúng tôi đã cố gắng tiếp cận các hướng nghiên cứu khác nhau của các nhà ngôn ngữ, đồng thời đưa ra quan điểm cá nhân về những vấn đề chưa được các nhà ngôn ngữ đề cập. Trong đó vến đề về đặc điểm của ngôn ngữ người dẫn chương trình trong mối quan hệ với các yếu tố: kịch bản, thời lượng, người tham dự và khán giả truyền hình được chúng tôi phân tích dựa trên những những khảo sát, kiến thức cá nhân và thực tiễn nghề nghiệp. Từ đó chúng tôi đã đưa ra cái nhìn cụ thể nhất, góp phần bổ khuyết để bức tranh nghiên cứu về ngôn ngữ truyền hình một cách hoàn chỉnh hơn.

2. Ngôn ngữ truyền hình là ngôn ngữ nói trong một hòan cảnh giao tiếp cụ thể. Đối với các chương trình truyền hình hiện đại, khả năng ứng khẩu của MC truyền hình là yếu tổ then chốt, quyết định cho sự thành công của từng chương trình. Trong các phát ngôn của mình, MC Phan Anh có những hiện tượng “lệch chuẩn” rất rõ, tuy nhiên, anh đã thể hiện khả năng ứng biến linh hoạt trong từng điều kiện, hoàn cảnh giao tiếp. Chính điều này đã giúp Phan Anh tạo được dấu ấn riêng về phong cách và về ngôn ngữ, anh luôn biết tỏa sáng cùng với chương trình của mình.

Các khảo sát về từ vựng và ngữ nghĩa đã cho thấy khả năng dùng từ của MC này khá đa dạng, phong phú. Trong phát ngôn của mình, tần suất sử dụng từ láy, từ Hán Việt, từ vựng văn hóa…rất cao, đồng thời việc sử dụng đa dạng các trường nghĩa biểu vật cho thấy MC Phan Anh rất giỏi trong việc sử dụng từ ngữ. Với vai trò là người dẫn chương trình, MC Phan Anh luôn biết điều tiết cảm xúc của người chơi, khéo léo mở những nút thắt do chính người chơi mang lại. Nhờ đó các chương trình do anh dẫn luôn đem đến cho khán khả cảm giác vui tươi, nhẹ nhàng nhưng không kém phần gay cấn, hấp dẫn.

3. Qua kết quả khảo sát, có thể thấy rằng, MC Phan Anh sử dụng đa dạng cấu trúc ngữ pháp tạo cảm giác cách dẫn của Phan Anh linh hoạt, không nhàm chán và theo bất cứ quy trình nào. Việc sử dụng rất nhiều câu hỏi đã tạo được sự giao lưu, tương tác giữa người dẫn chương trình và người chơi, từ đó giúp người chơi thoải mái chia sẻ những cảm xúc cá nhân trên sóng truyền hình.

Với vai trò là người dẫn chương trình, thường là các chương trình trò chơi truyền hình, MC Phan Anh đã khôn ngoan trong việc sử dụng hàm ý hội thoại trong những trường hợp buộc phải nói ra ai là người thắng và ai là kẻ thua. Vì vậy những lời tuyên bố, những cuộc chia tay trở nên nhẹ nhàng hơn rất nhiều, tránh được những phản ứng tiêu cực từ người chơi và khán giả truyền hình.

4. Trong khuôn khổ luận văn chúng tôi chỉ mới tập trung phân tích dựa trên cứ liệu các chương trình do MC Phan Anh dẫn. Luận văn vẫn chưa thể nghiên cứu sâu về từng khía cạnh ngữ âm, từ vựng, ngữ pháp, ngữ nghĩa và ngữ dụng của MC Phan Anh. Nhưng là đề tài đầu tiên nói về ngôn ngữ của một MC, cần có một cái nhìn bao quát nên hình thức văn bản luận văn có phần “ôm đồm”, nhưng chúng tôi hiểu rằng đó chính là sự khao khát được tìm hiểu về đối tượng nghiên cứu của mình.

5. Ngoài những kết quả thu được, luận văn “Đặc điểm ngôn ngữ của người dẫn chương trình truyền hình nghiên cứu qua trường hợp MC Phan Anh” đã mở ra nhiều hướng nghiên cứu cần thiết và có giá trị trong tương lai như:

– Nghiên cứu sâu về từng bình diện ngôn ngữ trong diễn ngôn nói của Phan Anh

– Trên cơ sở nghiên cứu ngôn ngữ của một số MC khác có thể hướng đến một đề tài là “Những đặc điểm ngôn ngữ của MC truyền hình”.

LIỆN HỆ:

SĐT+ZALO: 0935568275

E:\DỮ LIỆU COP CỦA CHỊ YẾN\DAI HOC DA NANG\NGON NGU HOC\NGUYEN THI NGOC YEN