Chính sách phát triển văn hóa từ thực tiễn huyện đảo Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi
Văn hóa là bộ phận hữu cơ trong toàn bộ hoạt động của một xã hội, của dân tộc và của mỗi người. Trong giai đoạn hiện nay, cùng với sự phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, hội nhập toàn cầu, sự bùng nổ về công nghệ thông tin,… thì những thách thức mới trong phát triển văn hóa đang đặt ra nhiều vấn đề cần phải giải quyết, nhằm đảm bảo giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam. Vì vậy, Đảng và Nhà nước ta đặc biệt quan tâm đến việc xây dựng và phát triển văn hóa, xem phát triển văn hóa là yêu cầu tất yếu là động lực cho sự phát triển đất nước.
Trong những năm qua, Huyện đảo Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi đã được Nhà nước quan tâm đầu tư phát triển về kinh tế, an ninh – quốc phòng, tuy nhiên trên lĩnh vực phát triển văn hóa chưa được quan tâm đúng mức để bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa của địa phương, góp phần đấu tranh bảo vệ chủ quyền biển đảo của Việt Nam.
Từ những thành công và cả những hạn chế trong thực tiễn phát triển văn hóa của Lý Sơn, đề tài sẽ làm sáng tỏ hơn về mặt lý luận, đề ra các mục tiêu, phương hướng và giải pháp phát triển văn hóa ở Lý Sơn nói riêng và nước ta nói chung.
Với những lý do đó, tác giả chọn đề tài nghiên cứu: “Chính sách phát triển văn hóa từ thực tiễn huyện đảo Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi” để làm luận văn tốt nghiệp cao học chính sách công.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài
3.1. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nhận thức lý luận chuyên ngành, đề tài đánh giá một cách tổng quát thực trạng thực hiện và các vấn đề còn tồn tại, hạn chế và nguyên nhân nhằm đề xuất các giải pháp hoàn thiện chính sách phát triển văn hóa tại huyện đảo Lý Sơn và của Việt Nam trong thời gian tới.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
– Hệ thống hoá các vấn đề lý luận liên quan đến chính sách phát triển văn hóa.
– Đánh giá, phân tích thực trạng chính sách phát triển văn hóa tại huyện đảo Lý Sơn trong thời gian qua.
– Đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện chính sách phát triển văn hóa trong thời gian đến.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu đề tài
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các vấn đề liên quan đến chính sách phát triển văn hóa ở huyện đảo Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
– Phạm vi không gian: huyện Đảo Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi.
– Phạm vi về thời gian: từ năm 1998 đến 2015 và định hướng đến năm 2020.
5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
5.1. Phương pháp luận: Đề tài sử dụng tổng hợp các phương pháp so sánh; thống kê, điều tra, khảo sát thực tế; phân tích, tổng hợp xử lý thông tin nhằm minh chứng cho những luận điểm của Luận văn.
5.2. Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp thu thập thông tin: Phân tích và tổng hợp, được sử dụng để thu thập, phân tích và khai thác thông tin từ các nguồn có sẵn liên quan đến đề tài nghiên cứu, bao gồm các văn kiện, tài liệu, Nghị quyết, Quyết định của Đảng, Nhà nước, bộ ngành ở Trung ương và địa phương; các công trình nghiên cứu, các báo cáo, tài liệu thống kê của chính quyền, ban ngành đoàn thể, tổ chức, cá nhân liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp tới vấn đề chính sách phát triển văn hóa ở nước ta nói chung và thực tế huyện đảo Lý Sơn nói riêng. Đồng thời, thu thập các tài liệu của các tổ chức và học giả quốc tế liên quan đến đề tài trong thời gian qua.
Thu thập, tìm hiểu và vận dụng các lý thuyết của ngành chính sách xã hội liên quan đến vấn đề chính sách văn hóa.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
6.1. Ý nghĩa lý luận
– Đề tài vận dụng, bổ sung lý thuyết khoa học Chính sách công để làm rõ vấn đề khoa học và thực tiễn của một chính sách cụ thể là: chính sách phát triển văn hóa.
– Đề tài cung cấp những nghiên cứu, tư liệu, khảo sát thực tế tại huyện đảo Lý Sơn tỉnh Quảng Ngãi, qua đó góp phần làm phong phú thêm hệ thống lý luận của khoa học Chính sách công.
6.2. Ý nghĩa thực tiễn
Qua thực tiễn nghiên cứu chính sách phát triển văn hóa tại huyện đảo Lý Sơn tỉnh Quảng Ngãi, chỉ ra được những khó khăn, hạn chế trong việc hoạch định và thực thi chính sách, đồng thời kết quả nghiên cứu giúp cho Lãnh đạo UBND tỉnh và UBND huyện, các bộ phận liên quan, các nhà hoạch định chính sách có cơ sở khoa học và thực tiễn để vận dụng, điều chỉnh chính sách và tổ chức thực hiện chính sách phát triển văn hóa tại huyện đảo Lý Sơn một cách hiệu quả hơn.
– Hoàn thiện những chính sách của Nhà nước và địa phương về chính sách phát triển văn hóa và làm tài liệu tham khảo cho việc nghiên cứu về chủ đề này.
Ngoài phần mở đầu, phần kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 03 chương:
Chương 1. Những vấn đề lý luận về chính sách phát triển văn hóa ở Việt Nam.
Chương 2. Thực trạng thực hiện chính sách phát triển văn hóa tại huyện đảo Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi.
Chương 3. Phương hướng, giải pháp hoàn thiện chính sách phát triển văn hóa trong thời gian tới
CHƯƠNG 1
1.1. Các khái niệm văn hóa, chính sách và chính sách phát triển văn hóa
1.1.1. Khái niệm văn hóa
1.1.2. Khái niệm về chính sách
1.1.3. Khái niệm về chính sách phát triển văn hóa
1.2. Vấn đề chính sách phát triển văn hóa
1.2.1. Vai trò của chính sách văn hóa
Một là, định hướng phát triển cho toàn bộ đời sống văn hóa hay từng lĩnh vực của văn hóa nghệ thuật.
Hai là, điều hòa các mâu thuẫn, các vấn đề phát sinh mang tính tiêu cực trong quá trình phát triển văn hóa.
Ba là điều tiết sự phát triển bằng các công cụ chính sách được thể hiện được tính minh bạch, công khai và hệ thống các cơ quan công quyền về văn hóa hoạt động có hiệu lực và hiệu quả.
Bốn là, thể hiện các ưu tiên trong phát triển thông qua ưu tiên đầu tư cho mỗi lĩnh vực trong từng thời kỳ, thông qua tài trợ của Nhà nước, các chính sách thuế, ưu đãi và hỗ trợ các tổ chức, cá nhân về phí, lệ phí đối với các hoạt động trong lĩnh vực văn hóa.
Năm là, tập trung các nguồn lực cho phát triển văn hóa bằng các chương trình, kế hoạch và dự án phát triển của từng giai đoạn, của mỗi lĩnh vực văn hóa không dàn trải và có định hướng phù hợp với đặc thù của từng dân tộc, từng vùng, miền.
Sáu là, hạn chế các xu hướng phát triển văn hóa không có lợi cho tiến trình phát triển, kiểm soát, kiểm duyệt các tác phẩm văn hóa độc hại, đi ngược lại thuần phong, mỹ tục và các giá trị tích cực của văn hóa.
Tuy nhiên sự can thiệp của Nhà nước nên mang tính định hướng bằng chính sách, các nguồn lực và các công cụ quản lý để phát triển văn hóa theo hướng tích cực. Bởi vì, nếu chính sách văn hóa sai lầm, đi ngược lại với thực tiễn khách quan sẽ không tạo ra môi trường kích thích sự sáng tạo và phát huy các khả năng tiềm ẩn của con người, sẽ làm cản trở sự phát triển của văn hóa nói riêng và của cả xã hội nói chung.
1.2.2. Các đặc tính của chính sách văn hóa
1.2.3. Các loại chính sách văn hóa
Một là, chính sách văn hóa được phân loại theo tính chất:
Hai là, chính sách văn hóa được phân loại theo phạm vi can thiệp gồm các loại chính sách có phạm vi can thiệp rộng, mang tính vĩ mô và loại chính sách đi vào các vấn đề cụ thể theo từng lĩnh vực, hoặc có tính chất vi mô, phạm vi hẹp.
Ba là, chính sách văn hóa được phân loại theo thời gian, gồm:
1.3. Mục tiêu, chủ thể, công cụ và giải pháp chính sách phát triển văn hóa
1.3.1. Mục tiêu phát triển văn hóa
1.3.1.1. Mục tiêu chung
1.3.1.2. Mục tiêu cụ thể
1.3.2. Chủ thể chính sách phát triển văn hóa
1.3.3. Công cụ chính sách phát triển văn hóa
1.3.3.1. Thể chế
1.3.3.2. Đầu tư
1.3.3.3. Thuế
1.3.3.4. Tài trợ, hiến tặng
1.3.3.5. Hành chính
1.3.4. Giải pháp chính sách phát triển văn hóa
1.3.4.1. Giải pháp về lãnh đạo, chỉ đạo về văn hóa của đảng cầm quyền
1.3.4.3. Xây dựng đội ngũ cán bộ làm công tác văn hóa
1.3.4.4. Tăng cường nguồn lực cho lĩnh vực văn hóa
1.3.4.5. Tăng cường hội nhập trên lĩnh vực văn hóa
1.4. Môi trường thể chế chính sách phát triển văn hóa
Có thể nói môi trường thể chế cho sự phát triển văn hóa của nước ta ngày càng được cải thiện và đổi mới cơ bản đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ phát triển văn hóa của đất nước và của từng địa phương. Thể chế được cải tiến phù hợp với từng giai đoạn phát triển. Bộ máy quản lý Nhà nước từng bước thực hiện tốt các yêu cầu quản lý; đội ngũ cán bộ làm công tác quản lý đáp ứng được yêu cầu thực hiện nhiệm vụ. Các chính sách hỗ trợ, chế độ, chính sách cho cán bộ làm công tác văn hóa và hoạt động văn hóa được quan tâm nhiều hơn …đã góp phần tạo ra môi trường thể chế cho sự phát triển chung của đất nước nói chung và trong lĩnh vực văn hóa nói riêng.
1.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến chính sách phát triển văn hóa
1.5.1. Thể chế
1.5.2. Đầu tư
1.5.3. Chính sách thuế
1.5.4. Tài trợ, hiến tặng
1.5.5. Các phương pháp hành chính
CHƯƠNG 2
THỰC TRẠNG THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN VĂN HÓA TẠI HUYỆN ĐẢO LÝ SƠN, TỈNH QUẢNG NGÃI
2.1. Khái quát về tự nhiên, lịch sử, văn hóa, kinh tế, xã hội của huyện đảo Lý Sơn
2.1.1. Đặc điểm tự nhiên, lịch sử, kinh tế – xã hội
Đảo Lý Sơn được hình thành dưới sự kiến tạo địa chấn phun trào nham thạch của núi lửa cách đây khoảng 25 đến 30 triệu năm tục danh là Cù Lao Ré (theo cách lý giải của dân gian là cù lao có nhiều cây Ré). Vẻ đẹp do thiên tạo với cấu trúc địa chất gắn liền với lịch sử hình thành vỏ trái đất tạo cho Lý Sơn sự độc đáo riêng từ sự hình thành của 5 miệng núi lửa, các vách núi xung quanh đảo giáp mặt nước biển…hình thành những danh lam thắng cảnh, những tuyệt tác thiên nhiên giữa biển [30] như Hang Câu, chùa Hang, chùa Đục, miệng núi lửa Giếng Tiên và Thới Lới, cổng Tò Vò, hang Kẻ cướp (xã An Bình), giếng Vua (giếng Gia Long), Hòn Đụn, các vách núi dựng đứng với chiều cao hàng trăm mét so với mặt nước biển và mới đây nhất còn phát hiện “cổng Tò Vò” dưới biển, … tạo nên vẻ đẹp kì diệu cho hòn đảo còn tương đối nguyên sơ này.
Lý Sơn nằm trên vùng biển Đông Bắc tỉnh Quảng Ngãi, trong phạm vi 15o32’04’’ đến 15o38’14’’vĩ độ Bắc và 109o05’04’’ đến 109o14’12’’ kinh độ Đông, là một điểm quan trọng trên đường cơ sở phân định ranh giới quốc gia trên biển của Việt Nam. Nằm cách đảo Lý Sơn khoảng trên 4 km về phía Bắc là đảo Bé (hay còn được gọi là Cù Lao Bờ Bãi). Diện tích tự nhiên của huyện đảo là khoảng 10,322 km² với số dân trên 21.000 nguời.
2.1.2. Đặc điểm văn hóa
Trên địa bàn huyện Lý Sơn có trên 50 di tích lịch sử – văn hóa, tính đến cuối năm 2015 có 18 di tích đã được công nhận, trong đó có 4 di tích cấp quốc gia: Đình làng An Hải, Đình làng An Vĩnh, Âm linh tự, chùa Hang và 14 di tích cấp tỉnh: Dinh bà Thủy Long (thôn Đông, An Hải), Nhà Pha (thôn Đông, An Hải), Dinh bà chúa Vàng (thôn Đông, An Hải), Dinh Tam Tòa (thôn Tây, An Hải), Lăng cá Ông Đông Hải (thôn Đông, An Hải), Dinh bà Thiên Y-ANA (thôn Tây, An Vĩnh), Lăng Tân (thôn Đông, An Vĩnh), Dinh Đụn (thôn Đông, An Vĩnh), Nhà thờ tộc họ Võ Văn (thôn Tây, An Vĩnh) và Lăng Vĩnh Lộc (Thôn Đông, An Vĩnh), Nhà thờ Phạm Quang Ảnh, Mộ và Nhà thờ Võ Văn Khiết, đền thờ cá Ông Lăng Chánh (thôn Đông, An Vĩnh); 23 di tích tín ngưỡng, nhiều ngôi nhà cổ hàng trăm năm tuổi còn giữ nguyên hiện trạng và hàng trăm di tích khác. Nhiều loại văn hóa phi vật thể về tinh thần, sinh hoạt dân gian, tín ngưỡng, lễ hội đặc sắc như: Lễ cầu siêu, Lễ tế Thanh Minh, các trò chơi dân gian, Lễ hội đua thuyền truyền thống vào tết âm lịch và các dịp lễ lớn, Lễ cầu mùa, Lễ dựng Nêu vào tết Nguyên Đán, Hội dồi bòng, Tết nguyên Đán, Lễ Vu Lan, Tết Đoan Ngọ và hiện nay thêm Tết Độc Lập (Quốc Khánh 2-9),Tết Trung Thu, Lễ Giáng sinh…đặc biệt là Lễ Khao lề thế lính Hoàng Sa được Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch cấp Bằng công nhận là Di sản văn hoá phi vật thể quốc gia vào năm 2013, đây là di sản phi vật thể vô giá trong tài sản văn hóa Việt Nam, có ý nghĩa lịch sử về chủ quyền biển đảo, thể hiện ý chí, trí tuệ và bản lĩnh của con người Việt Nam nói chung và con người huyện đảo trong sự nghiệp bảo vệ độc lập, chủ quyền và toạn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc.
2.2. Thực trạng thực hiện chính sách phát triển văn hoá tại huyện đảo Lý Sơn
2.2.1. Những kết quả đạt được
Về xây dựng môi trường văn hóa
Xác định rõ việc xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh có ý nghĩa hết sức quan trọng trong việc nâng cao đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân trong huyện. Do đó, ngoài việc chỉ đạo chính quyền cụ thể hóa và để tổ chức thực hiện tốt Chương trình hành động số 05-CTr/HU ngày 13/4/1999 của Huyện ủy về thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa VIII), Ban Thường vụ Huyện ủy đã ban hành Chỉ thị số 09-CT HU ngày 16/8/2011 về tăng cường biện pháp ngăn chặn cờ bạc, lô đề trên địa bàn huyện, Kế hoạch số 01-KH/HU ngày 08/12/2012 thực hiện Chỉ thị 46 của Ban Bí thư về phòng chống sự xâm nhập của các sản phẩm văn hóa độc hại gây hủy hoại đạo đức xã hội. Qua đó, kịp thời ngăn chặn và hạn chế các tệ nạn xã hội có diễn biến phức tạp, tạo chuyển biến mạnh mẽ trong nhận thức và hành động của cán bộ, đảng viên và nhân dân về việc xây dựng môi trường văn hóa của huyện đảo ngày càng lành mạnh, văn minh.
Về phát triển sự nghiệp văn hóa, nghệ thuật, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa
Công tác bảo tồn, tôn tạo các di tích lịch sử được các cấp ngành quan tâm, đầu tư, việc xã hội hóa được chú trọng, nhân dân đã đồng tinh hưởng ứng; 85% các di tích trên địa bàn huyện đã được nhân dân góp công, góp của trùng tu, tôn tạo. Trong những năm gần đây, huyện đảo được Nhà nước quan tâm đầu tư xây dựng Nhà trưng bày Hoàng Sa kiêm quản Bắc Hải, Đình Làng An Vĩnh và Khu mộ gió của đội Hoàng Sa với số vốn gần 13 tỷ đồng; Bên cạnh đó, huyện cũng đã tiến hành đầu tư, tôn tạo các di tích văn hóa trên đảo với số vốn khoảng 9 tỷ đồng, trong đó vốn từ ngân sách là 1,3 tỷ, còn lại hơn 7,7 tỷ đồng do nhân dân tham gia đóng góp. Huyện cũng đã đề nghị cấp thẩm quyền xếp hạng di tích của địa phương, hiện nay toàn huyện có 18 di tích được xếp hạng, trong đó có 4 di tích và 1 di sản phi vật thể cấp quốc gia, 14 di tích cấp tỉnh (tăng thêm 16 di tích được công nhận so với so với năm 2000 chỉ có 02 di tích được công nhận).
2.2.2. Những tồn tại, hạn chế
Có lúc, có nơi sự quan tâm chỉ đạo của các cấp ủy và điều hành của các cấp chính quyền đối với phát triển văn hóa tại địa phương chưa cao, chưa xem phát triển văn hóa là động lực của sự phát triển bền vững của địa phương.
Chất lượng giáo dục có chuyển biến tích cực nhưng toàn diện, nhất là về giáo dục kỹ năng, đạo đức, thể chất, thẩm mỹ, tinh thần trách nhiệm, lý tưởng, văn hóa ứng xử, năng lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp; sự gắn kết giữa gia đình, nhà trường và xã hội chưa chặt chẽ trong việc giáo dục bồi dưỡng, hình thành nhân cách của học sinh.
Ngân sách cho phát triển văn hóa chưa đáp ứng yêu cầu, chưa tương xứng trong đầu tư cho văn hóa so với phát triển kinh tế, nhất là trong xây dựng các thiết chế văn hóa, bảo tồn và phát triển các di sản văn hóa vật thể và phi vật thể tại địa phương. Hiện nay, hầu hết các di tích văn hóa tại huyện đảo Lý Sơn lại đang bị xuống cấp nghiêm trọng mà chưa được quan tâm trùng tu, tôn tạo tương xứng, trong đó có 4 di tích cấp quốc gia và 14 di tích cấp tỉnh, có di tích được xây dựng từ rất lâu nhưng chưa một lần được trùng tu [16]. Hoặc trùng tu không đúng nguyên bản và làm biến đổi hình ảnh của di tích (như di tích chùa Hang).
Xã hội hóa và huy động các nguồn lực đầu tư ngoài ngân sách Nhà nước cho phát triển văn hóa chưa rộng rãi, kết quả huy động chưa cao.
Ý thức của một bộ phận người dân trong việc tôn trọng, bảo vệ và giữ gìn các di sản văn hóa chưa cao; có biểu hiện sính ngoại, chạy theo thị hiếu tầm thường, ý thức chấp hành pháp luật chưa cao, xem thường các giá trị văn hóa, thuần phong, mỹ tục của địa phương,..vẫn còn diễn ra và có chiều hướng phức tạp.
Đội ngũ văn nghệ sỹ và những người hoạt động trong lĩnh vực văn hóa còn quá ít, chất lượng các tác phẩm nghệ thuật, văn hóa chưa cao; cán bộ làm công tác quản lý văn hóa còn thiếu và yếu, chưa được đào tạo, bồi dưỡng về chuyên môn, nghiệp vụ, nhất là về chuyên ngành văn hóa và quản lý văn hóa, nên hiệu quả quản lý Nhà nước về văn hóa chưa đạt yêu cầu đề ra.
Ý thức của một bộ phận nhân dân trong việc giữ gìn môi trường sinh thái chưa tốt, vẫn còn vứt rác ra bờ biển làm ô nhiễm môi trường.
Chất lượng công tác tuyên truyền, truyền thông, thông tin chưa cao; Việc quản lý và sử dụng thông tin trên Internet chưa hiệu quả đáp ứng yêu cầu phát triển, ứng dụng kiến thức khoa học, kỹ thuật vào cuộc sống…; các hoạt động quản lý chưa tốt và ý thức sử dụng Internet của một bộ phận của giới trẻ hiện nay đã ảnh hưởng tiêu cực và biến dạng về đạo đức và truyền thống, dẫn đến phong cách ứng xử, hành xử theo hướng bạo lực, đạo đức xuống cấp, tôn ti trật tự bị đảo lộn,…
Thiết chế văn hóa (hệ thống cơ sở văn hóa, thể thao phục vụ cộng đồng) chưa đồng bộ, còn thiếu và chưa đáp ứng yêu cầu hưởng thụ và rèn luyện thể chất của các tầng lớp nhân dân, của các lứa tuổi. Kinh phí hạn hẹp, chất lượng hoạt động chưa cao, còn mang tính rập khuôn, chưa phù hợp với tư tưởng, chuẩn mực đạo đức, lối sống và nhất là phong tục, tập quán của người dân huyện đảo.
Công tác xóa đói giảm nghèo chưa bền vững, tỷ lệ hộ nghèo theo chuẩn mới còn ở mức cao so với mặt bằng chung của tỉnh. Lao động thông qua đào tạo có kỹ năng, tay nghề và kỷ luật lao động còn ít, chủ yếu là lao động phổ thông nên chưa đáp ứng yêu cầu của doanh nghiệp, gây khó khăn trong giải quyết việc làm.
Phong trào văn nghệ quần chúng ngày càng phát triển nhưng chất lượng chưa cao. Giao lưu văn hóa chưa nhiều và chưa đa dạng về loại hình văn hóa, chủ yếu là giao lưu về thể thao, văn nghệ quần chúng. Tiếp thu và ứng dụng các thành tựu khoa học công nghệ, tin học còn chậm đã ảnh hưởng đến phát triển kinh tế xã hội và văn hóa.
CHƯƠNG 3
PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP CHO VIỆC THỰC HIỆN
CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN VĂN HÓA TẠI HUYỆN ĐẢO LÝ SƠN, TỈNH QUẢNG NGÃI TRONG THỜI GIAN TỚI
3.1. Mục tiêu chính sách phát triển văn hóa tại huyện đảo Lý Sơn trong thời gian tới
Xuất phát từ những đặc điểm văn hóa, kinh tế, xã hội; những kết quả đạt được, những hạn chế và tồn tại trong thực hiện chính sách phát triển văn hóa trong thời gian qua của huyện đảo Lý Sơn, mục tiêu chính sách phát triển văn hóa trong thời gian đến của Lý Sơn là xây dựng nền văn hóa, con người huyện đảo phát triển toàn diện vừa mang tính dân tộc vừa mang những đặc trưng tiêu biểu của người dân huyện đảo; giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa và con người huyện đảo đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế, chính trị, xã hội và bảo vệ chủ quyền biển đảo của Tổ quốc.
3.2. Phương hướng phát triển về văn hóa ở huyện đảo Lý Sơn
3.2.1. Dự báo về hoạt động văn hoá và phát triển văn hóa ở huyện đảo Lý Sơn
3.2.1.1. Xu hướng chung về văn hóa và phát triển văn hóa
Với sự bùng nổ về thông tin, về mạng Internet, mạng xã hội, việc kết nối giữa con người với con người, giữa con người với các nền văn hóa trên thế giới có tốc độ nhanh hơn và phạm vi rộng hơn, hình thành nên những hình thức, quan hệ giao tiếp mới, có tác động tiêu cực lẫn tích cực đến văn hóa của mỗi người và mỗi quốc gia. Do đó, các quốc gia có xu hướng kiểm soát, ngăn chặn những mặt tiêu cực ảnh hưởng đến mục đích phát triển văn hóa của mình.
3.2.1.2. Dự báo hoạt động văn hoá và phát triển văn hóa ở huyện đảo Lý Sơn trong thời gian đến
Đầu tư xây dựng và tổ chức hoạt động của các thiết chế văn hóa phù hợp với phong tục, tập quán, văn hóa của Lý Sơn, đẩy mạnh các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao, nhất là các hoạt động văn hóa liên quan đến chủ quyền biển đảo để đáp ứng nhu cầu thưởng thức văn hóa ngày càng cao của người dân huyện đảo; bồi dưỡng và phát huy tinh thần yêu nước của người dân huyện đảo nói riêng và cả nước nói chung, đây là xu hướng tất yếu và là đòi hỏi chính đáng trong thời gian tới.
3.2.2. Phương hướng về chính sách phát triển văn hóa trong thời gian tới tại huyện đảo Lý Sơn
Phát triển văn hóa phải đi đôi với phát triển kinh tế, chính trị và xã hội; xem phát triển kinh tế là nền tảng của phát triển kinh tế, chính trị và xã hội; tăng cường quản lý và bảo vệ tốt môi trường biển đảo để phát triển theo hướng bền vững.
Xây dựng nền văn hóa của huyện đảo đảm bảo tính đồng bộ, có sự hài hòa giữa văn hóa vật chất và văn hóa tinh thần, giữa văn hóa lối sống và văn hóa chính trị, trong đó chú trọng vai trò của gia đình, cộng đồng trong hình thành nhân cách của mỗi cá nhân.
Chủ động ngăn ngừa các biểu hiện, các mặt tiêu cực của kinh tế thị trường, của hội nhập kinh tế và sự phát triển của công nghệ thông tin trong giao lưu, tiếp thu các nền văn hóa trên thế giới theo định hướng của Đảng và chính sách của Nhà nước về văn hóa.
Xây dựng văn hóa con người Lý Sơn với những phẩm chất tốt đẹp trên cơ sở kế thừa truyền thống và tiếp thu có lựa chọn các tinh hoa văn hóa trong nước và trên thế giới phù hợp với đặc điểm của Lý Sơn với phương châm xây dựng con người để phát triển văn hóa và xây dựng văn hóa để phát triển con người.
3.3. Giải pháp thực hiện chính sách phát triển văn hóa tại huyện đảo Lý Sơn trong thời gian tới
3.3.1. Giải pháp chung
Có cơ chế, chính sách phát triển văn hóa phù hợp với đặc thù của địa phương trên lĩnh vực văn hóa. Nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước về văn hóa và chất lượng nguồn nhân lực của địa phương, chú trọng đến đội ngũ cán bộ làm công tác văn hóa. Tăng cường nguồn lực cho lĩnh vực văn hóa và xã hội hóa trong lĩnh vực văn hóa. Đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, phát huy vai trò của truyền thông và báo chí tại địa phương.
3.3.2. Giải pháp tăng cường phát triển văn hóa ở huyện đảo Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi trong thời gian tới
3.3.2.1. Giải pháp về cơ chế, chính sách
Một là, xem giáo dục và phát triển nguồn nhân lực là ưu tiên hàng đầu trong phát triển con người. Do đó, cần xây dựng và thực hiện các chính sách đúng đắn và phù hợp với tình hình địa phương trong việc phát hiện, đào tạo, bồi dưỡng và sử dụng nhân tài; Huy động mọi nguồn lực và ưu tiên đầu tư cho giáo dục ở các cấp học về cơ sở vật chất, trang thiết bị đảm bảo đạt chuẩn quốc gia; có chế độ, chính sách thu hút đối với giáo viên có trình độ và năng lực giảng dạy, hỗ trợ đối với học sinh có hoàn cảnh khó khăn, đảm bảo mọi người đều có cơ hội học tập để hoàn thiện bản thân. Đồng thời, chính sách đào tạo phải gắn với yêu cầu thực tiễn phát triển văn hóa, kinh tế và xã hội của địa phương trong từng giai đoạn.
Hai là, xây dựng và thực hiện tốt chính sách khuyến khích tổ chức, cá nhân trong việc sưu tầm, phát hiện, bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa, nhất là trong việc sưu tầm, phát hiện các hiện vật có liên quan trong việc đấu tranh bảo vệ chủ quyền biển đảo, gìn giữ và bảo vệ các di tích lịch sử, văn hóa của địa phương.
Ba là, xây dựng và thực hiện tốt chính sách đào tạo, bồi dưỡng cán bộ làm công tác quản lý Nhà nước về văn hóa và cá nhân hoạt động trong lĩnh vực văn hóa nghệ thuật. Có chế độ đãi ngộ để thu hút văn nghệ sỹ có trình độ, năng lực và có cống hiến cho văn hóa của huyện đảo.
Bốn là, đổi mới nội dung, phương thức hoạt động, tổ chức quản lý hoạt động của các thiết chế văn hóa tại địa phương phục vụ tốt hơn nhu cầu hưởng thụ và tham gia các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục, thể thao, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.
Năm là, xây dựng và thực hiện tốt chính sách bảo vệ môi trường tự nhiên và khai thác tài nguyên thiên nhiên trong phát triển kinh tế, nhằm hạn chế tình trạng hủy hoại môi trường do sản xuất nông nghiệp (tình trạng khai thác cát để trồng hành, tỏi) và khai thác thủy sản (tình trạng dùng thuốc nổ để đánh bắt cá) và vệ sinh môi trường biển đảo.
Sáu là, phục hồi và phát triển các hương ước, tộc quy của làng xã nhằm hỗ trợ luật pháp hiện hành trong điều chỉnh các mối quan hệ xã hội, xây dựng xã hội lành mạnh, văn minh, xóa bỏ hủ tục lạc hậu và không còn phù hợp; xây dựng và phát huy tình làng nghĩa xóm, tinh thần đoàn kết, tương thân, tương ái, hỗ trợ, giúp đỡ lẫn nhau trong cộng đồng cũng như tham gia thực hiện tốt các chính sách của Đảng và Nhà nước.
3.3.2.2. Giải pháp về quản lý Nhà nước
Quy định rõ chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan quản lý nhà nước trên các lĩnh vực văn hóa, giáo dục, y tế, thể dục thể thao, tránh sự chồng chéo, trùng lắp về chức năng, nhiệm vụ của mỗi cơ quan, đơn vị.
Nâng cao hiệu quả công tác phối hợp của các cơ quan liên quan trong triển khai thực hiện nhiệm vụ được giao trong lĩnh vực văn hóa, giáo dục, y tế. Thực hiện tốt các nội dung cải cách hành chính trong hoạt động văn hóa, đơn giản hóa thủ tục hành chính, nhưng vẫn đảm bảo tuân thủ các quy định của pháp luật trên các lĩnh vực văn hóa.
Đào tạo, bồi dưỡng để nâng cao năng lực, trình độ, trách nhiệm của cán bộ làm công tác quản lý nhà nước về văn hóa ở địa phương và của các đơn vị sự nghiệp về giáo dục, y tế, thể dục thể thao. Có chính sách phát hiện, thu hút và bồi dưỡng nhân tài tại địa phương.
Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra đối với các hoạt động văn hóa để kịp thời ngăn chặn và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến các lĩnh vực văn hóa. Có biện pháp quản lý hiệu quả các hoạt động truyền thông, thông tin, mạng xã hội, mạng Internet nhằm ngăn ngừa các mặt tiêu cực
Phát huy vai trò giám sát, phản biện xã hội của các tổ chức chính trị – xã hội và các tổ chức xã hội, của cộng đồng dân cư và công dân đối với việc tổ chức và quản lý hoạt động văn hóa của các cơ quan quản lý nhà nước về văn hóa, nhằm mở rộng dân chủ, phát huy vai trò tích cực của các tổ chức, cá nhân trong hoạt động văn hóa.
Nâng cao năng lực của các đơn vị sự nghiệp trong lĩnh vực văn hóa theo hướng tự chủ, tự chịu trách nhiệm theo quy định của pháp luật, khuyến khích xã hội hóa trong lĩnh vực văn hóa.
3.3.2.3. Giải pháp về đầu tư
Xây dựng và thực hiện tốt công tác quy hoạch quỹ đất, phát triển cơ sở hạ tầng, bảo vệ môi trường sinh thái… tương xứng với nhu cầu phát triển văn hóa của huyện. Thực hiện đúng và đầy đủ chính sách ưu đãi của Nhà nước về đất đai, tín dụng, thuế, phí đối với các cơ sở đào tạo và thiết chế văn hóa do tổ chức, cá nhân ngoài công lập đầu tư. Khuyến khích hình thành và nâng cao hiệu quả hoạt động của các quỹ đào tạo, quỹ khuyến học, phát triển nhân tài của huyện và của các tộc, họ trên địa bàn huyện đảo; tăng cường quảng bá hình ảnh của Lý Sơn về văn hóa, lịch sử, du lịch đến với nhân dân cả nước và bạn bè quốc tế.
3.3.2.4. Giải pháp về nguồn nhân lực
Xây dựng chiến lược phát triển nguồn nhân lực của huyện đảo về lâu dài phù hợp tình hình thực tiễn của địa phương và hội nhập kinh tế quốc tế với lộ trình thực hiện cụ thể; đưa ra những nhu cầu về nhân lực dài hạn để có căn cứ xây dựng được lực lượng lao động đáp ứng nhu cầu cả về số lượng và chất lượng đáp ứng các tiêu chuẩn chung so với khu vực và từng bước đáp ứng tiêu chuẩn của thế giới, nhất là về ý thức, kỹ năng lao động, ngoại ngữ. Đồng thời, huy động các nguồn lực phục vụ cho sự phát triển nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế, xã hội trong thời gian tới.
3.3.2.5. Giải pháp về khoa học công nghệ và hợp tác quốc tế
Đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ vào phát triển kinh tế, tăng hàm lượng chất xám vào các sản phẩm để nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng hóa, góp phần phát triển kinh tế xã hội của địa phương.
Có chính sách ứng dụng khoa học công nghệ vào lĩnh vực văn hóa, nhất là trong công tác quản lý, phục hồi, phục chế, phục dựng, bảo tồn các di vật văn hóa và các di sản văn hóa, nhằm giữ gìn văn hóa truyền thống của huyện đảo cho các thế hệ tương lai và quảng bá văn hóa của huyện đến nhân dân cả nước và nhân dân trên toàn thế giới về nền văn hóa đặc sắc của Lý Sơn
Lý Sơn là huyện đảo tiền tiêu của tỉnh Quảng Ngãi, có vị trí chiến lược quan trọng đối với quốc phòng của tỉnh và của Việt Nam, có nhiều tiềm năng về phát triển kinh tế, nhất là phát triển du lịch biển đảo, với bản sắc văn hóa đặc trưng của văn hóa biển đảo và cảnh quan tự nhiên còn hoang sơ chưa được khám phá và phát huy hết tiềm năng.
Nằm án ngữ trên tuyến đường biển từ Bắc vào Nam, là con đường ra Biển Đông của khu vực kinh tế trọng điểm miền Trung qua cửa khẩu Dung Quất, là một trong những của ngõ ra biển của các tuyến hành lang kinh tế Đông – Tây nối với tuyến hàng hải quốc tế qua Biển Đông. Huyện Lý Sơn nối với tỉnh lỵ Quảng Ngãi bằng đường biển qua cửa biển Sa Kỳ, cách đất liền khoảng 15 hải lý. Tuy là một đảo nhỏ nhưng Lý Sơn có vị trí chiến lược quan trọng về kinh tế – xã hội, an ninh quốc phòng; có nhiều thắng cảnh đẹp, hoang sơ cùng nhiều di tích lịch sử văn hóa, phong tục, tập quán riêng biệt, các lễ hội truyền thống đa dạng, phong phú gắn đời sống và biển đảo của nhân dân huyện đảo. Con người Lý Sơn thân thiện, gần gũi, hiếu khách, cần cù, sáng tạo trong lao động, sản xuất và anh dũng, can trường trong đấu tranh bảo vệ chủ quyền biển, đảo của Tổ quốc từ xa xưa đã góp phần tạo nên Lý Sơn với nhiều nét văn hóa đặc trưng của người dân miền biển. Đây là những cơ sở quan trọng để thúc đẩy phát triển về văn hóa, kinh tế và xã hội của huyện đảo Lý Sơn.
Là một xã của huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi, được tách ra và thành lập vào năm 1993, trải qua hơn 15 năm phát triển Lý Sơn được Đảng và Nhà nước quan tâm đầu tư phát triển về kinh tế, an ninh – quốc phòng đã đạt được những thành quả nhất định, góp phần phát triển kinh tế, xã hội của địa phương. Trong những năm gần đây với việc đầu tư có trọng điểm về hạ tầng với vốn đầu tư lớn về kinh tế – xã hội như: Vũng neo đậu tàu thuyền đảo Lý Sơn; dự án đường cơ động phía Đông nam đảo Lý Sơn; dự án hệ thống cấp nước sinh hoạt trung tâm huyện Lý Sơn. Đặc biệt là dự án xây dựng và đưa vào hoạt động tuyến cáp ngầm đưa điện lưới quốc gia về với Lý Sơn, đây là sự kiện quan trọng và đầy ý nghĩa đối với người dân huyện đảo.
Trong thời gian đến Nhà nước sẽ ưu tiên hỗ trợ vốn cho các dự án trọng điểm khởi công mới phù hợp với khả năng cân đối của ngân sách nhà nước, sau khi dự án đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt theo quy định gồm các dự án: đường cơ động xung quanh đảo lớn, đảo bé kết hợp kè biển chống sạt lở; dự án các tuyến đê biển; dự án cảng Bến Đình; dự án nâng cấp bệnh viện quân dân y kết hợp; Trung tâm y tế dự phòng; Dự án cấp nước (giai đoạn 2); dự án Trung tâm thông tin nghề cá; dự án Đường trung tâm huyện – xã An Hải; Đường Cồn An Vĩnh – Ra đa tầm xa [19] đã làm thay đổi bộ mặt của huyện đảo, góp phần nâng cao đời sống vật chất cho người dân huyện đảo.
Dựa trên cách tiếp cận triết học; những nguyên lý của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng về chủ nghĩa xã hội và định hướng xã hội chủ nghĩa, về văn hóa và bảo tồn phát huy nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc làm cơ sở lý luận; kế thừa các thành quả lý luận và tổng kết thực tiễn về định hướng phát triển văn hóa trong thời gian qua. Đồng thời trên các phương pháp hệ thống, thống kê, đối chiếu – so sánh, phân tích – tổng hợp, lôgíc – lịch sử và từ những thành công, những hạn chế trong thực tiễn phát triển văn hóa của Lý Sơn, đề tài sẽ làm sáng tỏ hơn về mặt lý luận, đề ra các mục tiêu, phương hướng và giải pháp phát triển văn hóa ở Lý Sơn trong thời gian tới, góp phần tạo dựng môi trường văn hóa lành mạnh, đẩy lùi các yếu tố văn hóa tiêu cực, đáp ứng nhu cầu vui chơi, giải trí, nhu cầu sáng tạo và hưởng thụ văn hóa ngày càng cao của người dân; tạo nên bước chuyển biến mới trong công tác quản lý và phát triển sự nghiệp văn hóa; giúp cho việc đẩy mạnh mẽ mọi nguồn lực của địa phương tham gia xã hội hóa các hoạt động văn hóa.
Trong khuôn khổ của luận văn này,với lượng kiến thức giới hạn, thời gian nghiên cứu chưa nhiều nên chắc chắn sẽ còn nhiều mặt hạn chế về lý luận, chưa thể đánh giá một cách đầy đủ toàn diện thực trạng cũng như đề xuất được nhiều giải pháp hiệu quả phát triển văn hóa tại huyện đảo Lý Sơn. Hy vọng trong thời gian tới sẽ có nhiều công trình khoa học tiếp tục nghiên cứu chuyên sâu hơn về chủ đề này, để xây dựng Lý Sơn thành huyện đảo giàu mạnh, văn minh, góp phần vào sự phát triển kinh tế xã hội và toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc.
E:\DỮ LIỆU COP CỦA CHỊ YẾN\LUAN VAN VIEN HAN LAM\VIEN HAN LAM DOT 4\CHINH SACH CONG]\DUONG TRUNG VIET
