Quản lý hoạt động giáo dục STEM tại các trường tiểu học quận Hải Châu thành phố Đà Nẵng
STEM là thuật ngữ viết tắt của các từ Science (Khoa học), Technology (Công nghệ), Engineering (Kỹ thuật) và Mathematics (Toán học). Giáo dục STEM là cách tiếp cận liên ngành trong quá trình dạy học, ở đó HS áp dụng các kiến thức trong khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán vào trong các tình huống cụ thể giúp kết nối giữa trường học, cộng đồng, nơi làm việc và các tổ chức toàn cầu, để từ đó phát triển các NL trong lĩnh vực STEM và cùng với đó có thể cạnh tranh trong nền kinh kế mới. Cho đến nay, đã có rất nhiều quốc gia triển khai chương trình giáo dục STEM bởi họ nhận thấy yêu cầu phát triển nguồn nhân lực đáp ứng bối cảnh cạnh tranh kinh tế giữa các quốc gia trên thế giới.
Thực hiện chỉ đạo của Bộ GDĐT và Sở GDĐT, từ năm học 2022-2023, các trường tiểu học trên địa bàn quận Hải Châu, TP Đà Nẵng đã bắt đầu triển khai tổ chức giáo dục STEM trong thực hiện chương trình GDPT 2018 và đã thu được những kết quả bước đầu; GV có nhiều cơ hội thể hiện sự sáng tạo, HS được tạo điều kiện phát huy tính tích cực, phát triển toàn diện về NL và PC. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả ban đầu, nhận thức của CBQL, GV về sự cần thiết thực hiện HĐGD STEM còn hạn chế; nhiều GV còn lúng túng, khó khăn khi triển khai HĐGD STEM trong thực hiện chương trình GDPT 2018. Công tác quản lý HĐGD STEM trong các trường tiểu học còn nhiều bất cập. Ngoài ra, các yếu tố về CSVC, trang thiết bị, đồ dùng dạy học còn hạn chế. Nhận thức và sự phối kết hợp giữa giáo dục nhà trường với các lực lượng liên quan trong và ngoài trường chưa có sự thống nhất gây ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý và thực hiện giáo dục STEM trong chương trình GDPT 2018 ở các trường tiểu học.
Từ những yêu cầu và thực tiễn quản lý HĐGD STEM nói trên, với vị trí công tác là CBQL trong trường tiểu học, cùng với mong muốn quản lý tốt hơn HĐGD STEM trong thực hiện chương trình GDPT 2018 ở các trường tiểu học, học viên chọn đề tài “Quản lý hoạt động giáo dục STEM tại các trường tiểu học quận Hải Châu thành phố Đà Nẵng” để nghiên cứu.
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận, khảo sát và đánh giá thực trạng quản lý HĐGD STEM ở các trường tiểu học, đề xuất các biện pháp quản lý HĐGD STEM tại các tiểu học quận Hải Châu, thành phố Đà Nẵng.
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
Hoạt động giáo dục STEM tại các trường tiểu học.
3.2. Đối tượng nghiên cứu:
Quản lý HĐGD STEM tại các trường tiểu học quận Hải Châu, TP Đà Nẵng.
Công tác quản lý HĐGD STEM ở các trường tiểu học quận Hải Châu, TP Đà Nẵng trong thời gian vừa qua đã đạt được những kết quả nhất định. Tuy nhiên do nhiều nguyên nhân, công tác này vẫn còn những hạn chế, bất cập so với yêu cầu đặt ra. Nếu đề xuất được các biện pháp quản lý HĐGD STEM và thực hiện đồng bộ các biện pháp sẽ góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả HĐGD STEM theo chương trình GDPT 2018.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
– Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý HĐGD STEM tại các trường tiểu học.
– Khảo sát và đánh giá thực trạng quản lý HĐGD STEM tại các trường tiểu học quận Hải Châu, TP Đà Nẵng.
– Đề xuất các biện pháp quản lý HĐGD STEM tại các trường tiểu học quận Hải Châu, TP Đà Nẵng.
6. Giới hạn phạm vi nghiên cứu
– Nội dung nghiên cứu: Đề tài tập trung nghiên cứu thực trạng và đề xuất các biện pháp quản lý của hiệu trưởng đối với HĐGD STEM ở các trường tiểu học quận Hải Châu, TP Đà Nẵng.
– Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 2 năm 2023 đến tháng 6 năm 2023
– Địa bàn khảo sát: Khảo sát tại một số trường tiểu học ở quận Hải Châu.
7. Phương pháp nghiên cứu
7.1.1. Tiếp cận hệ thống
7.1.2. Tiếp cận chức năng quản lý
7.1.3. Tiếp cận phức hợp
7.2. Các phương pháp nghiên cứu cụ thể
7.2.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận
7.2.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
– Phương pháp quan sát
– Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi
– Phương pháp phỏng vấn chuyên gia
– Phương pháp khảo nghiệm
7.2.3. Phương pháp xử lý số liệu
8. Ý nghĩa đóng góp của luận văn
8.1. Ý nghĩa lý luận:
Hệ thống hóa một số vấn đề lý luận về quản lý HĐGD STEM ở trường tiểu học.
8.2. Ý nghĩa thực tiễn:
Đánh giá thực trạng và đề xuất được một số biện pháp quản lý HĐGD STEM tại các trường tiểu học trên địa bàn quận Hải Châu, TP Đà Nẵng góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục.
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Khuyến nghị, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, luận văn gồm 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý HĐGD STEM tại các trường tiểu học
Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động HĐGD STEM tại các trường tiểu học quận Hải Châu, TP Đà Nẵng
Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động HĐGD STEM tại các trường tiểu học ở quận Hải Châu, TP Đà Nẵng
CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐỘNG
GIÁO DỤC STEM TẠI CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC
1.1.Tổng quan nghiên cứu vấn đề
1.1.1. Những nghiên cứu ở nước ngoài
Trong gần hai thập kỷ trở lại đây, giáo dục STEM đã, đang được rất nhiều nhà giáo dục quan tâm nghiên cứu và xu hướng nghiên cứu về lĩnh vực này hiện nay còn tiếp tục được phát triển.
Bên cạnh những nghiên cứu về giáo dục STEM, hiện nay nhiều trường Đại học ở Mỹ đã có những chương trình đào tạo thạc sĩ về dạy học tích hợp giáo dục STEM. Các chương trình này hướng tới việc đào tạo ra thế hệ những nhà lãnh đạo, những nhà giáo dục STEM thế kỷ 21 với những hiểu biết sâu rộng về tính chất liên ngành của STEM và những cách tiếp cận mới cho việc giảng dạy và học tập các nội dung STEM. Các khóa học được thiết kế để truyền cảm hứng cho các GV niềm đam mê về lĩnh vực STEM và những khả năng để có thể giảng dạy nội dung STEM một cách hấp dẫn
1.1.2. Nghiên cứu ở Việt Nam
Khác với các nước phát triển như Mỹ, giáo dục STEM du nhập vào Việt Nam không phải bắt nguồn từ các NCKH giáo dục hay từ chính sách vĩ mô về nguồn nhân lực mà bắt nguồn từ các cuộc thi Robot dành cho HS phổ thông do các công ty công nghệ tại Việt Nam triển khai cùng với các tổ chức nước ngoài. Từ đó đến nay, giáo dục STEM đã bắt đầu có sự lan toả với nhiều hình thức khác nhau, nhiều cách thức thực hiện khác nhau, nhiều tổ chức hỗ trợ khác nhau.
1.1.3. Nhận xét các công trình đã nghiên cứu và định hướng nội dung nghiên cứu của luận văn
Qua những phân tích trên cho thấy, đã có một số công trình nghiên cứu về HĐGD STEM ở nhiều khía cạnh khác nhau, là nguồn tài liệu tham khảo quý giá cho tác giả nghiên cứu tiếp theo về STEM và quản lý HĐGD STEM ở các trường tiểu học trong bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục hiện nay, đặc biệt là triển khai thực hiện chương trình GDPT 2018 ở một địa phương cụ thể.
1.2. Các khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài nghiên cứu
1.2.1. Quản lý
Quản lý là quá trình tác động của chủ thể quản lý đến đối tượng được quản lý nhằm đạt được mục tiêu quản lý đã đề ra với chất lượng và hiệu quả tối ưu trong các điều kiện biến động của môi trường.
Quản lý nhà trường là một bộ phận của quản lý giáo dục, quản lý nhà trường là một hệ thống những tác động sư phạm khoa học và có tính định hướng của chủ thể quản lý đến tập thể GV, HS và các lực lượng xã hội trong và ngoài nhà trường nhằm làm cho nhà trường vận hành theo đúng đường lối và nguyên lý giáo dục của Đảng trong thực tiễn Việt Nam.
1.2.3. STEM, giáo dục STEM
STEM là thuật ngữ viết tắt của các từ Science (Khoa học), Technology (Công nghệ), Engineering (Kĩ thuật) và Mathematics (Toán học). Với những góc nhìn khác nhau, giáo dục STEM sẽ được thúc đẩy theo những cách khác nhau.
Giáo dục STEM là mô hình giáo dục dựa trên cách tiếp cận liên môn, giúp HS áp dụng các kiến thức Khoa học, Công nghệ, Kĩ thuật và Toán học vào giải quyết một số vấn đề thực tiễn trong bối cảnh cụ thể.
1.2.4. Hoạt động giáo dục STEM cho học sinh tiểu học
Trong chương trình GDPT 2018 cấp tiểu học, giáo dục STEM vừa mang nghĩa thúc đẩy giáo dục các lĩnh vực khoa học, công nghệ, kỹ thuật, và toán học vừa thể hiện phương pháp tiếp cận liên môn, phát triển NL và PC người học.
1.2.5. Quản lý hoạt động giáo dục STEM
Có thể tiếp cận quản lý HĐGD STEM theo nhiều cách khác nhau: Tiếp cận theo chức năng quản lý và tiếp cận theo nội dung quản lý. Trong luận văn này, tác giả tiếp cận quản lý giáo dục STEM theo hướng phức hợp vừa tiếp cận chức năng quản lý vừa tiếp cận theo nội dung quản lý.
1.3. Một số vấn đề lý luận cơ bản về hoạt động giáo dục STEM tại các trường tiểu học
1.3.1. Mục tiêu và vai trò của giáo dục STEM ở trường tiểu học
1.3.1.1. Mục tiêu
Theo quan điểm xây dựng Chương trình GDPT 2018, các nội dung dạy học có tính tích hợp cao ở các lớp học dưới, phân hóa dần ở các lớp học trên, do đó, giáo dục STEM trong giai đoạn giáo dục cơ bản, đặc biệt là ở cấp tiểu học, có mục tiêu là tạo cơ hội để HS tích hợp kiến thức, kĩ năng ở các môn học đặc thù cho giáo dục STEM như môn Tự nhiên và Xã hội (lớp 1 đến lớp 3) hay môn Khoa học (lớp 4, lớp 5) với các môn Toán, Mĩ thuật, Tin học, Công nghệ; từ đó vận dụng kiến thức, kĩ năng có được này để giải quyết các vấn đề thực tiễn trong từng chủ đề giáo dục STEM. Nhờ vậy, HS có cơ hội trải nghiệm, khám phá thực tế cuộc sống, có những hiểu biết ban đầu về một số nghề nghiệp quen thuộc liên quan đến lĩnh vực STEM.
Giáo dục STEM có vai trò quan trọng trong việc thực hiện Chương trình GDPT 2018 ở cấp tiểu học là góp phần phát triển các PC chủ yếu, các NL chung và NL đặc thù cho HS tiểu học
Ngoài việc phát triển các NL và PC như định hướng của chương trình GDPT 2018, giáo dục STEM đặc biệt nhấn mạnh đến việc nâng cao hứng thú học tập cho HS trong các môn học thuộc lĩnh vực STEM, đồng thời tăng cường các hoạt động kết nối với cộng đồng; giúp cho HS có cơ hội tiếp cận, có những hiểu biết cơ bản về nghề nghiệp trong các lĩnh vực STEM nhằm bước đầu tạo tiền đề cho việc định hướng nghề nghiệp cho HS.
1.3.2. Nội dung hoạt động giáo dục STEM ở trường tiểu học
Trong chương trình GDPT 2018 cấp tiểu học, nội dung giáo dục STEM được đề cập đến trong các môn học Tự nhiên và Xã hội, Khoa học, Công nghệ, Tin học và Toán.
1.3.3. Quy trình tổ chức hoạt động giáo dục STEM ở cấp tiểu học
1.3.3.2. Quy trình thiết kế kĩ thuật
1.3.3. Phương pháp, hình thức tổ chức hoạt động giáo dục STEM ở trường tiểu học
1.2.3.1. Phương pháp tổ chức hoạt động giáo dục STEM ở trường tiểu học
– Phương pháp “Dạy học dựa trên vấn đề”
– Phương pháp “Học tập theo dự án”
– Phương pháp “Dạy học khám phá theo mô hình 5E”
– Phương pháp “Dạy học dựa trên thiết kế”
– Phương pháp “Học tập dựa trên thách thức”
– Phương pháp “Thực hành và thí nghiệm”
1.2.3.2. Hình thức tổ chức hoạt động giáo dục STEM ở trường tiểu học
a. Bài học STEM
b. Hoạt động trải nghiệm STEM
c. Làm quen với NCKH, kỹ thuật
1.3.4. Kiểm tra, đánh giá kết quả giáo dục STEM ở trường tiểu học
Đánh giá HS trong bài học STEM được thực hiện như quy định về kiếm tra, đánh giá theo Chương trình GDPT cấp tiểu học. Căn cứ vào yêu cầu cần đạt của bài học STEM, GV thực hiện đánh giá HS dựa trên các phương pháp chủ yếu như quan sát, vấn đáp, đánh giá qua hồ sơ học tập, các sản phẩm, hoạt động của HS. Khi đánh giá, cần coi trọng đánh giá quá trình (đánh giá thường xuyên) động viên sự tiến bộ của HS, tạo sự tự tin và hứng thú học tập cho HS.
1.3.5. Điều kiện cần thiết tổ chức hoạt động giáo dục STEM ở tiểu học
Giáo dục STEM là mô hình giáo dục theo cách tiếp cận liên môn và gắn với các hoạt động thực hành, thí nghiệm. Vì vậy, CSVC đặc thù đóng vai trò quan trọng trong HĐGD STEM ở cấp Tiểu học. CSVC cơ bản trong triển khai giáo dục STEM bao gồm: thiết bị STEM và không gian học STEM.
Ngoài ra, giáo dục STEM còn cần hệ thống phương tiện, thiết bị gia công,… để HS chế tạo sản phẩm, tạo mẫu, dựng mô hình, thực hiện thí nghiệm; đội ngũ GV cần có đầy đủ KT, KN về STEM và giáo dục STEM để đảm bảo rằng HĐGD STEM được thực hiện hiệu quả; sự hỗ trợ của CMHS và cộng đồng cũng là điều kiện rất quan trọng để đảm bảo thành công của HĐGD STEM.
1.4. Một số vấn đề lý luận cơ bản về quản lý hoạt động giáo dục STEM ở trường tiểu học
1.4.1. Lập kế hoạch hoạt động STEM ở trường trường tiểu học
Đối với HĐGD STEM ở trường tiểu học, việc lập kế hoạch là việc thiết kế, xác định mục tiêu, nội dung và phương thức tổ chức HĐGD STEM ở trường tiểu học hướng đến mục tiêu HĐGD STEM đã đặt ra.
1.4.2. Xây dựng tổ chức thực hiện kế hoạch hoạt động giáo dục STEM ở trường tiểu học
Xây dựng tổ chức HĐGD STEM ở trường tiểu học là việc thiết kế về nhân sự, phân công bộ máy cho phù hợp HĐGD STEM.
1.4.3. Chỉ đạo thực hiện hoạt động giáo dục STEM ở trường tiểu học
Chỉ đạo trong HĐGD STEM ở trường tiểu học là quá trình tác động của hiệu trưởng trường tiểu học đến HĐGD STEM cùng đội ngũ CBQL, GV và các lực lượng tham gia HĐGD STEM ở trường tiểu học theo những nội dung, phương pháp và hình thức phù hợp nhằm đạt được mục tiêu của HĐGD STEM đặt ra.
1.4.4. Kiểm tra, đánh giá kết quả thực hiện hoạt động giáo dục STEM ở trường tiểu học
Kiểm tra kết quả thực hiện HĐGD STEM là một khâu quan trọng trong quản lý HĐGD STEM. Kiểm tra HĐGD STEM là việc đánh giá HĐGD STEM so với kế hoạch HĐGD STEM đã đặt ra. Qua kiểm tra nhằm rút ra các bài học kinh nghiệm, qua đó có những điều chỉnh, bổ sung kế hoạch HĐGD STEM cho phù hợp, hiệu quả.
1.4.5. Quản lý các điều kiện tổ chức hoạt động giáo dục STEM
Điều kiện tổ chức hoat động giáo dục STEM ở trường tiểu học bao gồm đội ngũ CBQL, GV, CMHS và cộng đồng.
1.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến việc quản lý hoạt động giáo dục STEM ở các trường tiểu học
1.5.1. Các yếu tố chủ quan
1 5.1.1. Các yếu tố thuộc về cán bộ quản lý
Hiệu trưởng phải là người chịu trách nhiệm toàn bộ mọi hoạt động của nhà trường do mình quản lý, do đó người Hiệu trưởng phải thực hiện chức năng quản lý một cách thường xuyên, chặt chẽ trên cơ sở khoa học. Do vậy, hiệu trưởng phải tạo được cho mình uy tín với tập thể cán bộ GV, HS, với các tầng lớp nhân dân địa phương.
Phó hiệu trưởng là người phụ trách chuyên môn do đó phó hiệu trưởng cần nắm chắc các kiến thức, phương pháp, hình thức về giáo dục STEM để phân tích, đánh giá HĐGD STEM của GV và hoạt động học tập của HS.
1.5.1.2. Các yếu tố thuộc về giáo viên
Để thực hiện chương trình giáo dục STEM đòi hỏi GV có nhận thức đầy đủ về yêu cầu đổi mới HĐGD, trong đó có giáo dục STEM để thoát khỏi thói quen cũ, xóa bỏ tâm lý ngại thay đổi, sợ khó…; không ngừng nâng cao KT, KN và NL thực hiện giáo dục STEM cho đội ngũ GV để đảm bảo CLGD.
1.5.2.1. Cơ chế, chính sách
Để các trường tổ chức tốt HĐGD STEM cũng như quản lý HĐGD STEM, cần phải có hệ thống văn bản hướng dẫn thực hiện từ các cấp quản lý. Nếu không có hướng dẫn cụ thể hoặc văn bản chỉ đạo không kịp thời, rõ ràng rất khó khăn cho các trường trong khâu thực hiện.
1.5.1.2. Cha mẹ học sinh và các lực lượng giáo dục khác
Một số HĐGD STEM cần có sự phối hợp tổ chức của các tổ chức đoàn thể, CMHS, doanh nghiệp,…trực tiếp tham gia tổ chức cho HS. Vì vậy, điều kiện kinh tế của CMHS cũng như cộng đồng dân cư cũng ảnh hưởng trực tiếp đến HĐGD STEM.
STEM là viết tắt của Science (Khoa học), Technology (Công nghệ), Engineering (Kỹ thuật) và Math (Toán học). Giáo dục STEM giúp cho HS phát triển KN tư duy logic, khám phá, sáng tạo và xử lý vấn đề.
Quản lý HĐGD STEM tại các trường tiểu học đòi hỏi sự kết hợp giữa lý luận và thực tiễn, cần sự đồng thuận và sự hợp tác giữa các bộ phận liên quan trong nhà trường, bao gồm GV, CBQL và CMHS. Các bên cần phối hợp chặt chẽ để đảm bảo việc triển khai chương trình STEM hiệu quả.
CHƯƠNG 2
THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC STEM TẠI CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC QUẬN HẢI CHÂU,
THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG
2.1. Khái quát quá trình khảo sát
Thu thập, xử lý số liệu, phân tích và đánh giá được thực trạng quản lý HĐGD STEM ở các trường tiểu học quận Hải Châu, TP Đà Nẵng, làm cơ sở cho việc đề xuất các biện pháp quản lý HĐGD STEM cho hiệu trưởng các trường tiểu học trên địa bàn quận nhằm góp phần nâng cao CLGD tiểu học.
– Khảo sát thực trạng HĐGD STEM cho HS ở các trường tiểu học quận Hải Châu, TP Đà Nẵng.
– Khảo sát thực trạng quản lý HĐGD STEM cho HS ở các trường tiểu học quận Hải Châu, TP Đà Nẵng.
– Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý HĐGD STEM cho HS ở các trường tiểu học quận Hải Châu, TP Đà Nẵng.
Đã tiến hành khảo sát ý kiến của 162 CBQL, GV ở một số trường tiểu học trên địa bàn quận Hải Châu, TP Đà Nẵng.
2.1.4. Phương pháp khảo sát
– Điều tra bằng phiếu hỏi
– Phỏng vấn
– Quan sát
– Phương pháp toán thống kê
Điểm trung bình về mức độ đánh giá của mỗi nội dung được tính theo công thức:
Với: là điểm được cho ứng với từng mức độ đánh giá,
là số người cho điểm tương ứng với từng mức độ
N là tổng số người cho điểm của từng nội dung
Xử lý kết quả khảo sát dựa vào công thức toán và sự hỗ trợ của phần mềm SPSS
2.2. Khái quát tình hình kinh tế – xã hội và giáo dục tiểu học quận Hải Châu, thành phố Đà Nẵng
2.2.2. Đặc điểm về kinh tế, xã hội
2.2.3. Tình hình giáo dục và đào tạo của quận Hải Châu, thành phố Đà Nẵng
Chất lượng GD toàn diện của các cấp học và trình độ đào tạo còn thấp, chưa đồng đều giữa các nơi, các loại hình trong cùng quận. Cơ sở vật chất trường lớp, thiết bị dạy học tuy có tăng nhưng một số trường vẫn còn thiếu thốn. Hệ thống phòng bộ môn, nhà đa chức năng, phòng thiết bị, thư viện,…còn thiếu, chưa đồng bộ, chưa đúng quy cách và chưa hiện đại.
2.2.4. Tình hình phát triển giáo dục tiểu học quận Hải Châu, thành phố Đà Nẵng
Quy mô HS, trường lớp, CBQL, đội ngũ GV TH quận Hải Châu có sự biến động theo từng năm học.
2.3. Thực trạng hoạt động giáo dục STEM ở trường tiểu học quận Hải Châu,thành phố Đà Nẵng
D:\DỮ LIỆU MỚI CẦN ĐỔI TÊN VÀ ĐĂNG 2025\TAI LIEU C YEN-2024\LOP DA NANG 1\Quản lý hoạt động giáo dục STEM tại các trường tiểu học quận Hải Châu thành phố Đà Nẵng
