Xây dựng và sử dụng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm trong dạy học chủ đề “Trái đất và bầu trời”
MỞ ĐẦU
Trong những thập niên gần đây, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế thế giới, của khoa học kĩ thuật. Thế giới đã tạo ra được rất nhiều công trình khoa học có ý nghĩa thực tiễn cũng như ý nghĩa khoa học, phục vụ trực tiếp hoặc gián tiếp đến cuộc sống của con người. Trong những năm gần đây Đảng và Nhà nước ta đã đề ra những chủ trương, đường lối nhằm đầu tư phát triển cho giáo dục – xác định giáo dục là quốc sách hàng đầu. Muốn vậy, chúng ta cần phải tiến hành đổi mới cho giáo dục: đổi mới về nội dung chương trình, về phương thức thực hiện, về kiểm tra đánh giá, về công tác quản lí… ở tất cả các cấp học bậc học. Trong các công tác cần phải đổi mới đó, việc đổi mới hình thức kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh là rất quan trọng.
Là một học viên của ngành Giáo dục Tiểu học, chúng tôi nhận thấy: Đối với các môn học ở cấp Tiểu học còn ít sử dụng hình thức kiểm tra kết quả học tập của học sinh bằng TNKQ. Vì vậy, chúng tôi muốn xây dựng một hệ thống các câu hỏi TNKQ dùng cho KTĐG kết quả học tập của học sinh Tiểu học. Nếu vận dụng tốt lý thuyết về trắc nghiệm khách quan để xây dựng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan cho môn Tự Nhiên và Xã hội nói riêng và các môn học khác nói chung sẽ giúp cho việc kiểm tra – đánh giá kết quả học tập học sinh một cách thuận tiện và hiệu quả hơn, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học. Sử dụng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan chủ đề “Trái đất và bầu trời” sẽ giúp học sinh chủ động và tích cực hơn trong học tập môn học này. Xuất phát từ những lí do trên đây, chúng tôi chọn đề tài nghiên cứu là: “Xây dựng và sử dụng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm trong dạy học chủ đề “Trái đất và bầu trời” nhằm phát triển năng lực nhận thức khoa học cho học sinh lớp 3”. Kết quả nghiên cứu của luận văn sẽ là tài liệu tham khảo góp phần vào quá trình đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh ở bậc Tiểu học, đồng thời nâng cao kỹ năng của giáo viên trong việc thiết kế câu hỏi trắc nghiệm khách quan dùng để kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh.
Xây dựng và sử dụng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm trong dạy học chủ đề “Trái đất và bầu trời” nhằm phát triển năng lực nhận thức khoa học cho học sinh lớp 3.
Để đạt được mục đích đề ra, đề tài có nhiệm vụ chủ yếu sau:
– Nghiên cứu các văn bản chỉ đạo của BGD&ĐT, của Sở GDĐT Đà Nẵng, Phòng GD&ĐT Huyện Hòa Vang, chương trình dạy học Tiểu học.
– Nghiên cứu cơ sở lý luận về năng lực nhận thức khoa học tự nhiên.
– Nghiên cứu xây dựng và sử dụng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan theo định hướng phát triển năng lực nhận thức khoa học tự nhiên trong dạy học chủ đề “Trái đất và bầu trời”.
– Phân tích yêu cầu cần đạt nội dung chủ đề “Trái đất và bầu trời”.
Xây dựng kế hoạch dạy học có sử dụng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan trong dạy học môn Tự nhiên và Xã hội lớp 3 nhằm phát triển năng lực khoa học tự nhiên của học sinh.
Tiến hành thực nghiệm sư phạm để đánh giá hiệu quả của việc sử dụng các câu hỏi TNKQ đã xây dựng trong dạy học môn Tự nhiên và Xã hội nhằm phát triển năng lực khoa học tự nhiên của học sinh.
Điều tra thực trạng việc xây câu hỏi trắc nghiệm khách quan dùng trong kiểm tra đánh giá ở một số trường Tiểu học.
Nếu xây dựng và sử dụng được hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan chủ đề “Trái đất và bầu trời” trong dạy học môn Tự nhiên và Xã hội thì sẽ phát triển năng lực nhận thức khoa học cho học sinh lớp 3.
5. Đối tương, phạm vi nghiên cứu
Xây dựng và sử dụng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan trong dạy học chủ đề “Trái đất và bầu trời” nhằm phát triển năng lực nhận thức khoa học cho học sinh lớp 3
Thời gian từ tháng 11/2022 đến 11/2023
Đề tài được tổ chức khảo sát và thực nghiệm tại Trường Tiểu học Âu Cơ, Phường Hòa Khánh Bắc, quận Liên Chiểu; trường Tiểu học số 2 Hòa Liên, Tiểu học số 2 Hòa Sơn, Huyện Hòa Vang, Thành phố Đà Nẵng.
Về nội dung: Trong Luận văn chúng tôi chỉ nghiên cứu Xây dựng và sử dụng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan chủ đề “Trái đất và bầu trời”
Xây dựng và sử dụng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan.
– Phương pháp nghiên cứu lí thuyết
– Phương pháp điều tra, khảo sát
– Phương pháp quan sát
– Phương pháp thực nghiệm sư phạm
– Phương pháp thống kê toán học
Ngoài phần mở đầu, kết luận luận văn gồm có 5 chương:
Chương 1: Tổng quan về vấn đề nghiên cứu
Chương 2: Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu
Chương 3: Thực trạng việc xây dựng và sử dụng câu hỏi trắc nghiệm khách quan môn tự nhiên và xã hội cho học sinh lớp 3
Chương 4: Xây dựng và sử dụng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan trong dạy học chủ đề “trái đất và bầu trời” nhằm phát triển năng lực nhận thức khoa học cho học sinh lớp 3
Chương 5: Thực nghiệm sư phạm
CHƯƠNG 1
TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
CHƯƠNG 2
CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
Khái niệm năng lực có nguồn gốc tiếng Latinh “competenia” (có nghĩa là gặp gỡ). Ngày nay khái niệm năng lực được hiểu dưới nhiều cách khác nhau.
Trong luận văn này chúng tôi đồng ý với quan niệm: “Năng lực là khả năng thực hiện có hiệu quả và có trách nhiệm các hành động, giải quyết các nhiệm vụ, vấn đề thuộc lĩnh vực nghề nghiệp, xã hội hay cá nhân trong những tình huống khác nhau trên cơ sở kết hợp sự hiểu biết, kĩ năng, kĩ xảo và kinh nghiệm.”
Mô hình cấu trúc năng lực: Các nhà nghiên cứu trên thế giới đã sử dụng những mô hình năng lực khác nhau trong tiếp cận của mình.
Các thành phần cấu trúc của năng lực gồm
a/ Năng lực chuyên môn (Professional competency):
b/ Năng lực phương pháp (Methodical competency):
c/ Năng lực xã hội (Social competency):
d/ Năng lực cá thể (Individual competency):
2.1.3. Năng lực chung và năng lực đặc thù của học sinh Tiểu học
2.1.3.1. Năng lực chung của học sinh Tiểu học
NL chung là những NL cơ bản, thiết yêu hoặc cốt lõi, làm nền tảng cho mọi hoạt động của con người trong cuộc sống và lao động nghề nghiệp. Các NL này được hình thành và phát triển dựa trên bản năng di truyền của con người, quá trình giáo dục và trải nghiệm trong cuộc sống; đáp ứng yêu cầu của nhiều loại hình hoạt động khác nhau.
2.1.3.2. Năng lực đặc thù của môn Tự nhiên và Xã hội
(Theo Phụ lục Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26 tháng 12 năm 2018 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo)
Môn Tự nhiên và Xã hội hình thành và phát triển ở học sinh năng lực khoa học, bao gồm các thành phần: nhận thức khoa học, tìm hiểu môi trường tự nhiên và xã hội xung quanh, vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học.
Những biểu hiện của năng lực khoa học trong môn Tự nhiên và Xã hội được trình bày trong bảng 2.2.
2.2. Mục tiêu, nội dung chương trình môn Tự nhiên và Xã hội (CTGDPT 2018)
2.2.1. Mục tiêu chương trình môn Tự nhiên và Xã hội
Học sinh hình thành và phát triển được năng lực tìm hiểu tự nhiên và xã hội bao gồm ba năng lực thành phần sau đây: Nhận thức môi trường tự nhiên và xã hội xung quanh; Tìm tòi, khám phá môi trường tự nhiên và xã hội xung quanh và Vận dụng kiến thức vào thực tiễn, ứng xử phù hợp với tự nhiên và xã hội.
2.2.2. Quan điểm xây dựng chương trình môn Tự nhiên và Xã hội (mới): coi trọng trải nghiệm thực tế
Tích hợp những nội dung liên quan đến thế giới tự nhiên và xã hội, trong đó đặc biệt nhấn mạnh đến vai trò của con người là cầu nối giữa tự nhiên và xã hội.
2.2.3. Nội dung chương trình môn Tự nhiên và Xã hội lớp 3
Thời lượng thực hiện chương trình mỗi lớp là 70 tiết, dạy trong 35 tuần. Phân bổ thời lượng dành cho các chủ đề ở từng lớp như sau:
– Chủ đề Gia đình chiếm khoảng 14% thời lượng chương trình.
– Chủ đề Trường học chiếm khoảng 14% thời lượng chương trình.
– Chủ đề Cộng đồng địa phương chiếm khoảng 18% thời lượng chương.
– Chủ đề Thực vật và động vật 18% thời lượng chương trình.
– Chủ đề Con người và sức khoẻ chiếm khoảng 21% thời lượng chương trình.
– Chủ đề Trái Đất và bầu trời chiếm khoảng 15% thời lượng chương trình.
2.2.4. Phương pháp giáo dục quán triệt theo hướng phát triển năng lực
Phương pháp giáo dục trong môn Tự nhiên và Xã hội được quán triệt theo hướng phát triển năng lực cho học sinh, chú trọng tới việc khai thác những kiến thức, kinh nghiệm ban đầu của học sinh về cuộc sống xung quanh.
Tổ chức cho học sinh chơi các trò chơi, đóng vai, trao đổi, thảo luận, thực hành, tìm tòi, điều tra đơn giản. Từ đó, tăng kỹ năng hợp tác, giao tiếp, tự tin trong việc phát biểu các ý tưởng, trình bày các sản phẩm học tập.
2.2.5. Đánh giá kết quả giáo dục
Để đánh giá được năng lực học sinh, giáo viên cần lưu ý đánh giá khả năng vận dụng kiến thức, kỹ năng, thái độ vào những tình huống khác nhau của học sinh trong học tập môn Tự nhiên và Xã hội. Để đánh giá được quá trình học tập của học sinh giáo viên cần sử dụng nhiều công cụ khác nhau như câu hỏi, bài tập, biểu mẫu quan sát, bài thực hành, dự án học tập, sản phẩm… Tham gia đánh giá quá trình gồm giáo viên đánh giá học sinh, học sinh đánh giá lẫn nhau, học sinh tự đánh giá. Qua các hoạt động đánh giá, học sinh có cơ hội phát triển năng lực tư duy phản biện, năng lực giao tiếp, hợp tác.
2.3. Cơ sở lí luận về kiểm tra đánh giá trong giáo dục
F:\DỮ LIỆU MỚI CẦN ĐỔI TÊN VÀ ĐĂNG 2025\TAI LIEU C YEN-2024\LUẬN VĂN\Xây dựng và sử dụng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm trong dạy học chủ đề “Trái đất và bầu trời” nhằm phát triển năng lực nhận thức khoa học cho học sinh lớp 3
