Phát triển vốn từ cho trẻ 3 – 4 tuổi qua trải nghiệm ở các trường mầm non Quận Cẩm Lệ Thành Phố Đà Nẵng
MỞ ĐẦU
Ngôn ngữ là hệ thống tín hiệu đặc biệt, là phương tiện giao tiếp quan trọng nhất góp phần tạo nên sự gắn kết giữa các thành viên trong cộng đồng, đồng thời phản ánh văn hóa của dân tộc. Giáo dục ngôn ngữ là nhiệm vụ quan trọng trong giáo dục mầm non. Ngôn ngữ giúp trẻ trở thành một thành viên của xã hội, giúp trẻ biểu đạt nguyện vọng, nhu cầu, là điều kiện để tham gia vào mọi hoạt động xã hội, từ đó hình thành nhân cách. Qua các hoạt động ngôn ngữ, trẻ được phát triển toàn diện cả về tư duy, trí tuệ, thẩm mỹ, đạo đức và các kỹ năng xã hội… Trong các nhiệm vụ giáo dục ngôn ngữ cho trẻ em thì phát triển vốn từ là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu, là nền tảng của phát triển ngôn ngữ, giúp trẻ phát triển toàn diện nhân cách.
Trẻ ở giai đoạn 3 – 4 tuổi có sự phát triển mạnh mẽ về mọi phương diện. Đây được xem là “cơ hội vàng” để phát triển ngôn ngữ. Giai đoạn này, trẻ có nhu cầu giao tiếp, nhận thức thế giới xung quanh, tự khẳng định mình và tham gia vào các hoạt động. Những nhu cầu này thúc đẩy trẻ khám phá và tạo cơ hội gia tăng vốn từ nhanh chóng. Vốn từ của trẻ ở giai đoạn này phát triển nhanh trên mọi phương diện: số từ, cơ cấu từ loại, khả năng hiểu nghĩa của từ… Do đó, cùng với việc phát triển các thành tố khác như phát âm, học mẫu câu… thì phát triển vốn từ là nhiệm vụ quan trọng trong quá trình giáo dục ngôn ngữ cho trẻ, đặc biệt là trẻ mẫu giáo 3 – 4 tuổi.
Ở các trường mầm non, việc phát triển vốn từ cho trẻ được thực hiện trong tất cả các hoạt động của chế độ sinh hoạt hàng ngày. Trẻ học từ có hiệu quả trong các tình huống thực và có ý nghĩa thông qua hoạt động qua các trải nghiệm hàng này. Các hoạt động trải nghiệm không chỉ giúp trẻ tiếp thu được vốn kiến thức về các sự vật hiện tượng xung quanh mà còn mở rộng vốn từ, chính xác hóa và tích cực hóa vốn từ. Qua việc trải nghiệm, trẻ được tận mắt chứng kiến những sự vật hiện tượng trong thế giới tự nhiên, xã hội, được sờ, được ngửi, được giao tiếp trực tiếp với mọi người xung quanh. Chính vì vậy, việc tiếp thu kiến thức và lĩnh hội vốn từ sẽ trở nên dễ dàng hơn.
Hiện nay, ở trường mầm non, đổi mới tổ chức hoạt động để giúp trẻ học qua trải nghiệm đang là một đòi hỏi cấp thiết nhằm nâng cao chất lượng tổ chức các hoạt động giáo dục trẻ nói chung, giáo dục và phát triển ngôn ngữ cho trẻ 3 – 4 tuổi nói riêng. Thực tế cho thấy, khi tổ chức các hoạt động cho trẻ trải nghiệm, giáo viên thường chú trọng tới việc cung cấp kiến thức, kỹ năng thực hành mà ít chú ý đến phát triển ngôn ngữ nói chung, phát triển vốn từ cho trẻ nói riêng. Trẻ chưa có nhiều cơ hội được giao tiếp, chia sẻ, diễn đạt ý tưởng của mình, các hoạt động qua trải nghiệm chưa thực sự tạo được môi trường ngôn ngữ tích cực cho trẻ. Mặc khác, đa số giáo viên còn gặp khó khăn về biện pháp pháp triển vốn từ cho trẻ qua trải nghiệm.
Xuất phát từ những lí do trên, tôi chọn đề tài nghiên cứu: “Phát triển vốn từ cho trẻ 3 – 4 tuổi qua trải nghiệm ở các trường mầm non Quận Cẩm Lệ Thành Phố Đà Nẵng” .
2. Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu đề xuất biện pháp PTVT cho trẻ 3 – 4 tuổi qua trải nghiệm, góp phần giúp trẻ phát triển ngôn ngữ để giao tiếp và học tập, nâng cao chất lượng chăm sóc – giáo dục trẻ ở trường mầm non.
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu: Quá trình giáo dục PTVT cho trẻ 3 – 4 tuổi ở trường mầm non.
3.2. Đối tượng nghiên cứu: Biện pháp PTVT cho trẻ 3 – 4 tuổi qua trải nghiệm ở trường mầm non.
+ Phạm vi về mặt không gian: Khảo sát được thực hiện tại 6 trường mầm non: Trường mầm non Trí Nhân; Trường mầm non Hoa Ngọc Lan; Trường mầm non Hương Sen; Trường mầm non Hướng Dương; Trường mầm non Bình Minh; Trường mầm non Sao Mai và thực nghiệm tại 1 trường mầm non thuộc quận Cẩm Lệ, TP Đà Nẵng.
+ Phạm vi về mặt nội dung: Nghiên cứu và đề xuất biện pháp phát triển vốn từ cho trẻ 3 – 4 tuổi qua trải nghiệm.
+ Phạm vi về mặt thời gian: Từ tháng 9/2023 đến tháng 4/2024
5. Giả thuyết khoa học
Việc phát triển vốn từ cho trẻ 3 – 4 tuổi ở quận Cẩm Lệ đã đạt được những kết quả nhất định, tuy nhiên vẫn còn nhiều thiếu sót và hạn chế. Nếu xây dựng và thực hiện các biện pháp phát triển vốn từ cho trẻ 3 – 4 tuổi qua trải nghiệm một cách có hệ thống từ lập kế hoạch; xây dựng môi trường trải nghiệm theo mục tiêu PTVT; tạo cơ hội cho trẻ được tiếp xúc, trải nghiệm trực tiếp với sự vật hiện tượng và thảo luận, chia sẻ dựa trên kinh nghiệm của mình; phối hợp tốt giữa gia đình và nhà trường; và đặc biệt là phù hợp với điều kiện GDMN của quận Cẩm Lệ – TP Đà Nẵng sẽ giúp trẻ phát triển vốn từ tốt hơn.
6. Nhiệm vụ nghiên cứu
Hệ thống hóa cơ sở lý luận về việc phát triển vốn từ cho trẻ 3 – 4 tuổi qua trải nghiệm ở trường mầm non.
Khảo sát, tìm hiểu và phân tích về thực trạng phát triển vốn từ cho trẻ 3 – 4 tuổi qua trải nghiệm ở các trường mầm non Quận Cẩm Lệ Thành Phố Đà Nẵng.
Đề xuất biện pháp phát triển vốn từ cho trẻ 3 – 4 tuổi qua trải nghiệm ở các trường mầm non Quận Cẩm Lệ Thành Phố Đà Nẵng và thực nghiệm sư phạm.
+ Nhóm phương pháp nghiên cứu lí luận
+ Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
+ Phương pháp thống kê toán học
8. Cấu trúc của luận văn
Phần nội dung: Gồm 3 chương
Chương 1: Cơ sở lý luận của phát triển vốn từ cho trẻ 3 – 4 tuổi qua trải nghiệm ở trường mầm non.
Chương 2: Thực trạng phát triển vốn từ cho trẻ 3 – 4 tuổi qua trải nghiệm ở các trường mầm non Quận Cẩm Lệ Thành Phố Đà Nẵng.
Chương 3: Biện pháp phát triển vốn từ cho trẻ 3 – 4 tuổi qua trải nghiệm ở các trường mầm non Quận Cẩm Lệ Thành Phố Đà Nẵng và thực nghiệm sư phạm
Phần kết luận và kiến nghị sư phạm
Tài liệu tham khảo
Phụ lục
CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA PHÁT TRIỂN VỐN TỪ CHO TRẺ 3 – 4 TUỔI QUA TRẢI NGHIỆM Ở TRƯỜNG MẦM NON
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
1.1.1. Các nghiên cứu về phát triển vốn từ cho trẻ mầm non
Thứ nhất: Về mối quan hệ giữa PTVT với phát triển ngôn ngữ và nhận thức của trẻ em: Theo hướng này có thể kể đến các tác giả tiêu biểu như: Tikheeva E. I; L. S Vygotsky; Lee Yun Gyung; Paul. L. Morgan; Nguyễn Thị Oanh. Các tác giả đều khẳng định có mối quan hệ giữa PTVT với phát triển ngôn ngữ và nhận thức của trẻ em, giúp ta nhìn thấy vốn từ và PTVT của trẻ luôn phải đặt trong mối quan hệ với sự phát triển của các thành tố khác nhau của ngôn ngữ.
Thứ hai: Về tốc độ PTVT của trẻ 3 – 4 tuổi: Theo hướng này có thể kể đến các tác giả tiêu biểu như: Owens; Linda & Catherine; Nguyễn Huy Cẩn; Lưu Thị Lan; Nguyễn Thị Phương Nga. Các tác giả trên đều khẳng định tốc độ PTVT của trẻ ở giai đoạn 3 – 4 tuổi diễn ra rất nhanh. Đây chính là thời điểm quan trọng để tổ chức hoạt động thúc đẩy sự PTVT cho trẻ.
Thứ ba: Những nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến sự PTVT của trẻ: Ở hướng nghiên cứu này có thể kể đến các tác giả Stephen R. Zubrick; Tikheeva E. I; Lưu Thị Lan. Các tác giả đều khẳng định việc xây dựng môi trường ngôn ngữ chuẩn mực, mang tính sư phạm, đặc biệt là xây dựng môi trường ngôn ngữ trong gia đình, lớp học và nhà trường là nhiệm vụ quan trọng để PTVT cho trẻ.
Thứ tư: Những nghiên cứu về phương pháp, biện pháp PTVT cho trẻ mẫu giáo: nghiên cứu biện pháp giao tiếp, tương tác hàng ngày với trẻ để phát triển vốn từ (tiêu biểu như: Penno, Wilkinson & Moore; Miller, P. J. & Mehler, R. A; Nguyễn Thị Oanh; Nguyễn Thị Hiên; Nguyễn Thị Tươi), Biện pháp đọc sách, kể chuyện, hát và chơi trò chơi (tiêu biểu như: Miller, P. J. & Mehler, R. A; Tikheeva E. I; Christ, T. and Wang, C; Phan Thiều; Lã Thị Bắc Lý; Đặng Út Phượng; Phan Thụy Kim Châu).
1.1.2. Các nghiên cứu về phát triển vốn từ cho trẻ 3 – 4 tuổi qua trải nghiệm
1.1.2.1. Các nghiên cứu về giáo dục qua trải nghiệm
Nghiên cứu theo hướng này có những tác giả nước ngoài tiêu biểu như: Xocrat; John Locke; L. S Vygotsky; J. Piaget; Kurt Lewin; John Dewey; David Kolb. Một số tác giả ở Việt Nam như Đặng Thành Hưng; Nguyễn Thị Vân; Đinh Thị Kim Thoa; Mai Hiền Lê; Nguyễn Phương Thảo; Đoàn Thị Điểm; Nhóm tác giả Hoàng Thị Phương, Lã Thi Bắc Lý, Bùi Thị Lâm, Nguyễn Mạnh Tuấn, Nguyễn Thị Mỹ Dung, Vũ Thanh Vân; Lê Thị Kim Anh. Các tác giả đều nhận định rằng học tập thông qua trải nghiệm là định hướng để đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục. Tuy nhiên, những công trình nghiên cứu còn mang tính toàn diện về nội dung, phương pháp, quy trình giáo dục qua trải nghiệm. Đặc biệt là đối với trẻ mầm non còn rất hạn chế.
1.1.2.2. Các nghiên cứu về phát triển vốn từ cho trẻ 3 – 4 tuổi qua trải nghiệm
Thứ nhất: Nghiên cứu sử dụng bài tập, trò chơi, thí nghiệm… trong quá trình cho trẻ trải nghiệm nhằm PTVT. Tác giả Tikheeva E. I cho rằng, xây dựng hệ thống bài tập, trò chơi khác nhau sẽ phát triển khả năng tiếp thu, quan sát, các biểu tượng, tư duy và ngôn ngữ …. cho trẻ MG.
Thứ hai: Tổ chức hoạt động theo hướng trải nghiệm nhằm PTVT cho trẻ, có các tác giả Smith; Lauren Lowry; Humphyryes; Lưu Thị Lan; Đinh Hồng Thái; Nguyễn Huy Cẩn; Lã Thị Bắc Lý; Bùi Thị Lâm; Lê Thị Thanh Sang; Nguyễn Thi Minh Phương. Các tác giả đều tập trung nghiên cứu về sự phát triển ngôn ngữ của trẻ, các biện pháp phát triển ngôn ngữ, trải nghiệm là phương tiện để phát triển ngôn ngữ và đề xuất một số biện pháp tổ chức hoạt động để phát triển ngôn ngữ cho trẻ mầm non….
1.2. Vốn từ và phát triển vốn từ của trẻ 3 – 4 tuổi
1.2.1. Khái niệm “Vốn từ”
1.2.2. Khái niệm “Phát triển vốn từ”
1.2.3. Đặc điểm vốn từ của trẻ 3 – 4 tuổi
1.2.4. Biểu hiện phát triển vốn từ của trẻ 3 – 4 tuổi
1.3. Trải nghiệm và sự phát triển vốn từ của trẻ 3 – 4 tuổi
1.3.1. Khái niệm “Trải nghiệm”
1.3.2. Đặc điểm của học tập dựa vào trải nghiệm
1.3.3. Ý nghĩa của trải nghiệm đối với phát triển vốn từ của trẻ 3 – 4 tuổi
1.4. Quá trình phát triển vốn từ cho trẻ 3 – 4 tuổi qua trải nghiệm
1.4.1. Nhiệm vụ và mục tiêu phát triển vốn từ cho trẻ 3 – 4 tuổi qua trải nghiệm
1.4.1.1. Nhiệm vụ phát triển vốn từ cho trẻ 3 – 4 tuổi qua trải nghiệm
1.4.1.2. Mục tiêu phát triển vốn từ cho trẻ 3 – 4 tuổi qua trải nghiệm
1.4.2. Nội dung phát triển vốn từ cho trẻ 3 – 4 tuổi qua trải nghiệm
1.4.3. Phương pháp và hình thức phát triển vốn từ cho trẻ 3 – 4 tuổi qua trải nghiệm
1.4.3.1. Phương pháp phát triển vốn từ cho trẻ 3 – 4 tuổi qua trải nghiệm
1.4.3.2. Hình thức phát triển vốn từ cho trẻ 3 – 4 tuổi qua trải nghiệm
1.4.4. Biện pháp phát triển vốn từ cho trẻ 3 – 4 tuổi qua trải nghiệm
1.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến việc phát triển vốn từ cho trẻ 3 – 4 tuổi qua trải nghiệm
1.5.1. Đặc điểm phát triển của trẻ 3 – 4 tuổi
1.5.2. Môi trường hoạt động
1.5.3. Năng lực sư phạm của giáo viên
1.5.4. Gia đình và sự phối hợp giữa nhà trường và gia đình
Kết luận chương 1
Trong quá trình hình thành và phát triển ngôn ngữ cho trẻ, nhiệm vụ PTVT có vai trò quan trọng. Trẻ có thể nói mạch lạc được hay không, có giao tiếp tốt được hay không phụ thuộc không nhỏ vào số lượng vốn từ mà trẻ có. PTVT là mở rộng số lượng từ vựng, làm cho cơ cấu từ loại trong hệ thống vốn từ đầy đủ, làm cho trẻ hiểu nghĩa của từ và tích cực hóa vốn từ.
Quá trình lĩnh hội từ cũng là quá trình trẻ nhận biết sự vật, hiện tượng gần gũi xung quanh qua tên gọi, đặc điểm, tính chất đặc trưng của các sự vật hiện tượng. Trong các hoạt động phát triển ngôn ngữ thì trải nghiệm là con đường giúp trẻ lĩnh hội vốn từ có hiệu quả. Dạy lời nói cho trẻ là dạy hoạt động ngôn ngữ, trẻ phải trực tiếp tham gia vào hoạt động giao tiếp, sử dụng lời nói của mình. Vì vậy, việc PTVT cho trẻ thông qua trải nghiệm giúp trẻ mạnh dạn giao tiếp với mọi người xung quanh. Trong quá trình thực hành và trải nghiệm trẻ không chỉ mở mang được vốn kiến thức của mình mà còn tích lũy thêm được vốn từ mới, trẻ hiểu được ý nghĩa của từ nhờ đó mà khả năng nhận thức và tư duy của trẻ phát triển theo, từ đó phát triển các kỹ năng ngôn ngữ cũng như PTVT. Từ trước đến nay, có rất nhiều công trình nghiên cứu trong và ngoài nước nghiên cứu về vấn đề PTVT cho trẻ như tốc độ PTVT, vai trò, ý nghĩa, các yếu tố ảnh hưởng đến PTVT đối với sự phát triển của trẻ, nội dung, hình thức, phương pháp tổ chức các hoạt động giáo dục nhằm PTVT cho trẻ. Tuy nhiên, vẫn còn rất ít các nghiên cứu về biện pháp PTVT cho trẻ 3 – 4 tuổi qua trải nghiệm.
Có rất nhiều yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả của việc PTVT cho trẻ 3 – 4 tuổi qua trải nghiệm như: đặc điểm phát triển, môi trường hoạt động của trẻ, năng lực sư phạm của giáo viên, yếu tố gia đình và sự phối hợp giữa gia đình và nhà trường… GV là người trực tiếp tổ chức các hoạt động theo hướng trải nghiệm, định hướng và tác động sư phạm nhằm PTVT theo định hướng, mục tiêu giáo dục phù hợp với độ tuổi của trẻ. Trẻ là chủ thể của quá trình giáo dục. Trong môi trường giáo dục cần chú ý môi trường vật chất, môi trường tâm lý xã hội, giao tiếp giữa các đối tượng xung quanh trẻ. Những yếu tố này có mối quan hệ với nhau, tác động qua lại lẫn nhau. Do vậy, cần phối hợp các yếu tố bên trên để PTVT cho trẻ 3 – 4 tuổi qua trải nghiệm ở trường mầm non.
CHƯƠNG 2
THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN VỐN TỪ CHO TRẺ 3 – 4 TUỔI QUA TRẢI NGHIỆM Ở CÁC TRƯỜNG MẦM NON QUẬN CẨM LỆ THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG
2.1. Vài nét về giáo dục mầm non quận Cẩm Lệ thành phố Đà Nẵng
2.2. Tổ chức khảo sát thực trạng
2.2.1. Mục đích khảo sát
2.2.2. Địa bàn và khách thể khảo sát
2.2.3. Nội dung khảo sát
2.2.4. Phương pháp và công cụ khảo sát
2.2.5. Thời gian khảo sát
2.2.6. Tiêu chí và thang đánh giá vốn từ của trẻ
2.3. Kết quả khảo sát
2.3.1. Thực trạng nhận thức của giáo viên về việc phát triển vốn từ cho trẻ 3 – 4 tuổi
F:\DỮ LIỆU MỚI CẦN ĐỔI TÊN VÀ ĐĂNG 2025\TAI LIEU C YEN-2024\Quản trị rủi tín dụng khách hàng cá nhân tại Ngân hàng Nông Nghiệp và Phát Triển Nông Thôn Việt Nam chi nhánh Huyện Buôn Đôn\THAM KHẢO\Phát triển vốn từ cho trẻ 3 – 4 tuổi qua trải nghiệm\SAU BAO VE
