Quản lí hoạt động dạy học môn Toán theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh tại các trường trung học phổ thông thành phố Đà Nẵng
MỞ ĐẦU
Công tác quản lí hoạt động dạy và học tại các cơ sở giáo dục nói chung và tại các trường trung học phổ thông nói riêng có vị trí quan trọng trong việc tạo động lực và kích thích tinh thần lao động sáng tạo của đội ngũ giáo viên, đảm bảo chất lượng dạy học một cách bền vững.
Môn Toán ở trường phổ thông góp phần hình thành và phát triển các phẩm chất chủ yếu, năng lực chung và năng lực toán học cho HS; phát triển kiến thức, kĩ năng then chốt và tạo cơ hội để HS được trải nghiệm, vận dụng toán học vào thực tiễn; tạo lập sự kết nối giữa các ý tưởng toán học, giữa toán học với thực tiễn, giữa toán học với các môn học và hoạt động giáo dục khác, đặc biệt với các môn Khoa học, Khoa học tự nhiên, Vật lí, Hoá học, Sinh học, Công nghệ, Tin học để thực hiện giáo dục STEM.
Thực tiễn công tác quản lí hoạt động dạy học môn Toán ở trường trung học phổ thông đã có những chuyển biến nhất định, song nhìn chung chất lượng và hiệu quả công tác quản lí chưa cao, chưa đáp ứng được yêu cầu đổi mới giáo dục hướng tới phát triển phẩm chất và năng lực và phẩm chất HS.
Dưới sự chỉ đạo và điều hành của Sở Giáo dục và Đào tạo thành phố Đà Nẵng, chất lượng giáo dục nói chung và chất lượng dạy học môn Toán cấp trung học phổ thông ngày càng nâng cao. Tuy vậy, trước yêu cầu giáo dục toán học phải hình thành và phát triển cho HS những phẩm chất chủ yếu, năng lực chung và năng lực toán học thì các trường trung học phổ thông đánh giá thực trạng dạy học môn Toán theo hướng tiếp cận nội dung và xây dựng các biện pháp tổ chức hoạt động dạy học môn Toán đáp ứng yêu cầu của Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Để tìm những biện pháp phù hợp, khả thi, khắc phục những khó khăn, hạn chế, đảm bảo nâng cao chất lượng dạy học, đáp ứng với yêu cầu đổi mới hiện nay trong dạy học bộ môn Toán tác giả chọn đề tài nghiên cứu: “Quản lí hoạt động dạy học môn Toán theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh tại các trường trung học phổ thông thành phố Đà Nẵng”.
Trên cơ sở nghiên cứu lí luận và thực tiễn quản lí hoạt động dạy học môn Toán ở các trường trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Đà Nẵng. Đề tài đề xuất Các biện pháp quản lí hoạt động dạy học môn Toán theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực HS ở các trường trung học phổ thông thành phố Đà Nẵng.
3. Khách thể nghiên cứu và đối tượng nghiên cứu
Hoạt động dạy học môn Toán theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực HS ở các trường trung học phổ thông.
Quản lí hoạt động dạy học môn Toán theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực HS ở các trường trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Đà Nẵng.
Công tác quản lí hoạt động dạy học môn Toán ở các trường trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Đà Nẵng đã đạt được những kết quả nhất định, song bên cạnh đó còn có nhiều khó khăn, bất cập, hạn chế, chưa phát triển tốt năng lực HS. Chất lượng dạy học môn Toán theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực ở các trường trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Đà Nẵng sẽ được nâng cao nếu áp dụng các biện pháp quản lí hoạt động dạy học môn Toán theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực HS một cách hợp lí, khả thi, tập trung khắc phục những bất cập.
Nghiên cứu cơ sở lí luận về quản lí hoạt động dạy học môn Toán theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực cho HS ở các trường trung học phổ thông.
Khảo sát, đánh giá thực trạng công tác quản lí hoạt động dạy học môn Toán theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực HS ở các trường trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Đà Nẵng.
Đề xuất Các biện pháp nâng cao công tác quản lí hoạt động dạy học môn Toán theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực HS ở các trường trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Đà Nẵng.
Khảo nghiệm các biện pháp đề xuất nhằm xác định tính khả thi, tính cấp thiết của các biện pháp đã đề xuất.
6. Giới hạn và phạm vi nghiên cứu
6.1. Giới hạn nội dung nghiên cứu
Đề tài đề xuất biện pháp quản lí hoạt động dạy học môn Toán theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực HS ở các trường trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Đà Nẵng.
6.2. Giới hạn địa bàn nghiên cứu
Đề tài được triển khai nghiên cứu tại 13 trường trung học phổ thông công lập trên địa bàn thành phố Đà Nẵng.
6.3. Giới hạn đối tượng khảo sát
CBQL của 13 trường trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Đà Nẵng.
Tổ trưởng chuyên môn của 13 trường trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Đà Nẵng.
Giáo viên giảng dạy bộ môn Toán của 13 trường trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Đà Nẵng.
HS 13 trường đại diện cho 7 quận, huyện trên địa bàn thành phố Đà Nẵng, mỗi quận, huyện gồm 02 trường.
Số liệu thu thập từ năm 2020 đến tháng 6 năm 2022.
7.1. Phương pháp nghiên cứu lí thuyết
Đề tài sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp, hệ thống hoá lí thuyết. Các phương pháp này được sử dụng để xây dựng cơ sở lí luận về quản lí hoạt động dạy học môn Toán theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực HS ở các trường trung học phổ thông .
7.2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi
Phương pháp quan sát sư phạm
Nghiên cứu hồ sơ lưu trữ được thực hiện với các loại hồ sơ quản lí hoạt động dạy học của CBQL và hồ sơ tổ chuyên môn Toán các trường trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Đà Nẵng.
Phương pháp chuyên gia: được sử dụng trong xây dựng các biện pháp quản lí và khảo nghiệm các biện pháp quản lí đề xuất.
Phương pháp thống kê toán học: Phương pháp thống kê toán học là phương pháp sử dụng toán thống kê để xử lí các dữ liệu thu thập được.
Hệ thống hóa, khái quát hóa, luận giải những vấn đề lí luận về quản lí hoạt động dạy học môn Toán theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực HS ở các trường trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Đà Nẵng.
Đề xuất các biện pháp quản lí hoạt động dạy học môn Toán theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực HS ở các trường trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Đà Nẵng và tiến hành thực nghiệm khẳng định tính cần thiết, khả thi của các biện pháp.
Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung chính của luận văn được trình bày trong 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lí luận về quản lí hoạt động dạy học môn Toán theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh ở các trường trung học phổ thông.
Chương 2: Thực trạng dạy học môn Toán và quản lí hoạt động dạy học môn Toán tại các trường trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Đà Nẵng.
Chương 3: Các biện pháp quản lí hoạt động dạy học môn Toán theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh tại các trường trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Đà Nẵng.
CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG DẠY MÔN TOÁN THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN PHẨM CHẤT VÀ NĂNG LỰC HỌC SINH TẠI CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề dạy học môn Toán và quản lí hoạt động dạy học theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực tại trường trung học phổ thông
1.2. Các khái niệm chính của đề tài
1.2.1. Quản lí, quản lí giáo dục và quản lí nhà trường
a. Quản lí: Quản lí là sự tác động có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lí lên đối tượng và khách thể quản lí nhằm sử dụng có hiệu quả nhất nguồn lực, thời cơ để đạt mục tiêu của tổ chức.
b. Quản lí giáo dục: Quản lí giáo dục là một loại hình được hiểu là sự tác động có ý thức của chủ thể quản lí tới khách thể quản lí nhằm đưa hoạt động sư phạm của hệ thống giáo dục đạt tới kết quả mong muốn bằng cách hiệu quả nhất.
c. Quản lí nhà trường: Quản lí nhà trường là một bộ phận của quản lí giáo dục. Quản lí nhà trường là một hệ thống những tác động sư phạm khoa học và có tính định hướng của chủ thể quản lí đến tập thể giáo viên, HS và các lực lượng xã hội trong và ngoài nhà trường nhằm làm cho nhà trường vận hành theo đúng đường lối và nguyên lý giáo dục của Đảng trong thực tiễn Việt Nam.
d. Quản lí hoạt động dạy học môn Toán theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh
Quản lí hoạt động dạy học môn Toán theo hướng phát triển năng lực HS là sự tác động có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lí nhà trường lên HĐDH môn Toán nhằm sử dụng có hiệu quả nhất nguồn lực, thời cơ để đạt mục tiêu của hoạt động dạy học môn nói riêng, mục tiêu chất lượng dạy học chung trong nhà trường.
1.2.2. Hoạt động dạy học theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh
Dạy học phát triển năng lực là mô hình dạy học nhằm mục tiêu phát triển tối đa phẩm chất và năng lực của HS, trong đó HS tự nghiên cứu, tìm hiểu và hoàn thành nhiệm vụ nhận thức dưới sự định hướng, tổ chức, hướng dẫn và hỗ trợ của người dạy.
1.2.3. Hoạt động dạy học môn Toán theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh
a. Năng lực học sinh
Năng lực HS là tổ hợp các hoạt động dựa trên sự huy động và sử dụng có hiệu quả các nguồn tri thức khác nhau để HS giải quyết thành công các vấn đề trong cuộc sống hay có cách ứng xử phù hợp trong bối cảnh phức tạp của cuộc sống luôn thay đổi. Năng lực của HS đối với một môn khoa học nào đó được mô tả kết hợp kiến thức, kĩ năng, thái độ thành hành vi cần thiết giúp người học thực hiện có hiệu quả những nhiệm vụ thực trong cuộc sống.
b. Đặc điểm dạy học theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh
Dạy học phát triển năng lực xác định và đo lường được năng lực đầu ra của HS, dựa trên mức độ làm chủ các kiến thức môn học. HS thể hiện sự tiến bộ bằng cách chứng minh năng lực của mình mà không dựa trên khoảng thời gian cố định như học kì, năm học, cấp lớp.
Trong dạy học phát triển năng lực, HS có thể chọn cách tiếp nhận các tài liệu học tập (từ văn bản, video hoặc âm thanh,…), kể cả thời điểm, nhịp độ học tập và nơi HS học. Điều đó khuyến khích sự độc lập và tự chủ trong quá trình học tập, phát triển các kĩ năng để đạt được các mục tiêu học tập.
c. Dạy học môn Toán theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh
Dạy học môn Toán theo hướng phát triển năng lực HS là quá trình dạy học lấy HS làm trung tâm, sử dụng các phương pháp, kĩ thuật dạy học, hình thức tổ chức dạy học… tích cực để nhằm hình thành và phát triển năng lực tự học, năng lực nhận thức và vận dụng kiến thức toán học vào giải quyết các tình huống thực trong cuộc sống, đạt mục tiêu dạy học môn Toán.
1.2.4. Hoạt động học môn Toán của học sinh theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực
Hoạt động dạy học môn Toán theo hướng phát triển năng lực HS ở các trường THPT yêu cầu sự chủ động và tích cực cao từ phía HS, HS phải tự giác tham gia các hoạt động trên lớp.
1.3. Lí luận về hoạt động dạy học môn Toán theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh tại trường trung học phổ thông
1.3.1. Mục tiêu môn Toán trung học phổ thông theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh
1.3.2. Nội dung môn Toán trung học phổ thông theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh
1.3.3. Phương pháp dạy học môn Toán trung học phổ thông theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh
1.3.4. Hình thức tổ chức dạy học môn Toán trung học phổ thông theo hướng phát triển năng lục học sinh
1.3.5. Điều kiện tổ chức dạy học môn Toán theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh
1.3.6. Kiểm tra, đánh giá môn Toán trung học phổ thông theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh
1.3.7. Đặc điểm học sinh trường trung học phổ thông
1.3.8. Quan điểm dạy học tương tác
1.4. Quản lí hoạt động dạy học môn Toán theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh tại các trường trung học phổ thông
1.4.1. Quản lí hoạt động dạy của giáo viên
1.4.2. Quản lí hoạt động học của học sinh
1.4.3. Quản lí môi trường dạy học môn Toán
1.4.4. Quản lí hoạt động kiểm tra, đánh giá dạy học môn Toán
Tiểu kết chương 1
Nghiên cứu về lý luận quản lí HĐDH môn Toán theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực của HS Trung học là một vấn đề cấp thiết trước yêu cầu đổi mới dạy học theo hướng tiếp cận và phát triển năng lực của HS.
Ở chương 1, tác giả luận văn đã khái lược về các công trình nghiên cứu về dạy học theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực, quản lí HĐDH theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực trong nước và quốc tế của nhiều tác giả đã được khái quát hóa có hệ thống, đã xác lập được những ưu điểm về cơ sở lý luận và thực tiễn để vận dụng vào thực tiễn quản lí HĐDH môn Toán theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực của HS.
Trên cơ sở xác lập các khái niệm cơ bản của đề tài, tác giả xác lập lý luận HĐDH môn Toán theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực của HS đó là: Mục tiêu, ý nghĩa, phương pháp, hình thức, nội dung HĐDH môn Toán và đặc trưng của HĐDH môn Toán. Đồng thời, tập trung xác lập cơ sở lý luận về quản lí HĐDH môn Toán ở trường THPT theo hướng phát triển của HS trên các khía cạnh: Mục tiêu quản lí theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực HS; quản lí hoạt động dạy môn Toán theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực của HS; quản lí hoạt động học môn Toán theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực của HS; quản lí môi trường dạy học môn Toán theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực của HS.
Các vấn đề đã trình bày mới là những tri thức lí luận. Để đề xuất được các biện pháp quản lí HĐDH thích hợp nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn Toán theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực của HS tại các trường THPT thành phố Đà Nẵng cần phải nghiên cứu về thực trạng hoạt động này trong các nhà trường. Nội dung này sẽ được trình bày trong chương tiếp theo của luận văn.
THỰC TRẠNG DẠY HỌC MÔN TOÁN VÀ QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TOÁN TẠI CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG
2.1. Khái quát về khảo sát thực trạng
Khảo sát thực trạng hoạt động dạy học môn Toán theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực HS ở các trường THPT thành phố Đà Nẵng để tìm ra những khác biệt, hạn chế làm cơ sở thực tiễn đề xuất các biện pháp quản lí hoạt động dạy học môn Toán theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực HS ở các trường THPT thành phố Đà Nẵng.
CBQL, GV, HS các trường THPT trên địa bàn thành phố Đà Nẵng. Đồng thời, tổ chức nghiên cứu tài liệu lưu trữ về quản lí hoạt động dạy học môn Toán ở các trường THPT.
Nhằm đảm bảo mẫu khảo sát mang tính đại diện, luận văn tiến hành chọn mẫu theo lí thuyết xác suất thống kê. Số lượng trường THPT được chọn khảo sát là 13 trường/22 trường công lập. Trong mỗii trường, chọn khảo sát 100% GV dạy môn Toán và CBQL; chọn 60% tổng số HS để khảo sát.
Để đạt được mục đích trên, nội dung điều tra bao gồm:
– Khảo sát thực trạng hoạt động dạy môn Toán.
– Khảo sát thực trạng hoạt động học môn Toán.
– Khảo sát thực trạng môi trường dạy học môn Toán.
– Khảo sát thực trạng quản lí hoạt động dạy môn Toán.
– Khảo sát thực trạng quản lí hoạt động học môn Toán.
– Khảo sát thực trạng quản lí môi trường dạy học môn Toán.
– Nghiên cứu hồ sơ lưu trữ về hoạt động dạy học môn Toán.
Điều tra bằng bảng hỏi, các phiếu được phát trực tiếp cho GV, CBQL và HS thực hiện tại trường và nộp lại ngay cho cộng tác viên (đồng nghiệp của tác giả luận văn).
Nghiên cứu trực tiếp hồ sơ lưu trữ tại trường.
F:\DỮ LIỆU MỚI CẦN ĐỔI TÊN VÀ ĐĂNG 2025\TAI LIEU C YEN-2024\ANH VU LOP DA NANG\Quản lí hoạt động dạy học môn Toán theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh tại các trường trung học phổ thông thành phố Đà Nẵng\TOM TAT
