Biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Hóa học tại các trường THCS trên địa bàn quận Cẩm Lệ thành phố Đà Nẵng
1. Tính cấp thiết của đề tài
Hóa học là khoa học nghiên cứu về chất, sự biến đổi của các chất và những ứng dụng của chất trong thực tiễn cuộc sống. Hóa học có vai trò to lớn trong sản xuất, đời sống, trong công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước, có thể nói trong mọi lĩnh vực của cuộc sống đều liên quan đến kiến thức hóa học.
Chính vì vậy, việc dạy học môn Hóa học trong nhà trường phổ thông là một định hướng đúng đắn của Đảng và Nhà nước. Mục đích của môn học không chỉ có nhiệm vụ cung cấp và tiếp thu nền học vấn Hóa học phổ thông mà còn góp phần đáng kể trong việc hình thành thế giới quan duy vật biện chứng và bồi dưỡng nhân sinh quan xã hội chủ nghĩa cho học sinh, trong đó quan trọng là lòng yêu nước, tinh thần quốc tế và các phẩm chất đạo đức của người lao động mới.
Công tác quản lý hoạt động dạy học môn Hóa học trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng đã đạt nhiều kết quả khá tốt, tuy nhiên số giáo viên dạy môn Hóa học đạt danh hiệu Giáo viên dạy giỏi không nhiều, kết quả thi học sinh giỏi thành phố và tham gia các cuộc thi khác còn ít về số lượng và thấp về chất lượng, tỉ lệ học sinh đạt kết quả yếu còn nhiều; bên cạnh đó việc đổi mới phương pháp dạy học còn nhiều hạn chế, kỹ năng thực hành của một số giáo viên chưa chuẩn xác, tâm lý ngại làm thí nghiệm vẫn tồn tại trong suy nghĩ của giáo viên, mục tiêu giáo dục kỹ năng và thái độ cho học sinh chưa được quan tâm đúng mức, việc kiểm tra – đánh giá hầu hết tập trung vào kiến thức mà chưa chú trọng phát triển năng lực cho học sinh. Tất cả những điều này đã làm cho học sinh hầu như chỉ nắm bắt kiến thức mà yếu về kỹ năng thực hành, không biết vận dụng kiến thức để giải thích các hiện tượng xảy ra trong cuộc sống, từ đó không nhận thức được tầm quan trọng của việc học môn Hóa học – một môn học vốn được coi là khó đối với phần lớn học sinh. Đây là những vấn đề đặt ra và cần giải quyết đối với các nhà quản lý giáo dục của các trường THCS trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thế nhưng từ trước đến nay chưa có tác giả nào tập trung nghiên cứu vấn đề này. Xuất phát từ những lý do nêu trên, đề tài “Biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Hóa học tại các trường THCS trên địa bàn quận Cẩm Lệ thành phố Đà Nẵng” được lựa chọn để nghiên cứu nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Hóa học tại các trường THCS trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng.
2. Mục tiêu nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực trạng việc quản lý hoạt động dạy học môn Hóa học tại các trường THCS trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng đề xuất các biện pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn Hóa học của nhà trường.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu: Công tác quản lý hoạt động dạy học môn Hóa học ở các trường THCS.
3.2. Đối tượng nghiên cứu: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Hóa học của các trường THCS trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng.
3.3. Phạm vi nghiên cứu: Đề tài tiến hành nghiên cứu tại tất cả các trường THCS trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng (6 trường).
4. Giả thuyết khoa học
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1. Nghiên cứu cơ sở lý luận về dạy học và quản lý hoạt động dạy học môn Hóa học ở trường THCS.
5.2. Khảo sát, đánh giá thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Hóa học ở các trường THCS trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng.
5.3. Đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Hóa học ở các trường THCS trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng.
6. Phương pháp nghiên cứu
6.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết
6.2. Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn
6.3. Nhóm các phương pháp xử lí thông tin
7. Cấu trúc luận văn
– Phần mở đầu
– Phần nội dung gồm ba chương:
+ Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học môn Hóa học ở trường THCS.
+ Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Hóa học tại các trường THCS trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng.
+ Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Hóa học tại các trường THCS trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng.
– Kết luận và khuyến nghị.
– Phụ lục.
– Tài liệu tham khảo.
CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
MÔN HÓA HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
1.1. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
1.1.1. Các nghiên cứu ngoài nước
1.1.2. Các nghiên cứu trong nước
1.2. CÁC KHÁI NIỆM CHÍNH CỦA ĐỀ TÀI
1.2.1. Khái niệm quản lý, quản lý giáo dục, quản lý nhà trường
a. Khái niệm Quản lý
b. Khái niệm Quản lý giáo dục
c. Khái niệm Quản lý nhà trường
1.2.2. Hoạt động dạy – học
1.2.3. Quản lý hoạt động dạy học môn Hóa học
1.3. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN HÓA HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
1.3.1. Mục tiêu hoạt động dạy học môn Hóa học
Trang bị cho học sinh hệ thống kiến thức cơ bản, thiết thực đầu tiên về Hóa học; Hình thành kỹ năng thao tác với chất và thiết bị hóa học đơn giản; Biết quan sát và giải thích một số hiện tượng hóa học trong tự nhiên, giải bài toán Hóa học theo công thức và phương trình hóa học, có thói quen học tập và làm việc khoa học. Hình thành năng lực và kỹ năng vận dụng kiến thức, tiến hành nghiên cứu khoa học Hóa học để học sinh tự phát hiện và giải quyết công việc một cách chủ động, sáng tạo các vấn đề thực tế có liên quan đến Hóa học.
1.3.2. Nội dung dạy học môn Hóa học ở trường THCS
Nội dung dạy học môn Hóa học ở trường phổ thông bao gồm một hệ thống khái niệm và các kiến thức chuyên ngành có liên quan chặt chẽ với nhau, được sắp xếp theo trình tự đảm bảo tính khoa học, tính tư tưởng, tính sư phạm, tính thực tiễn và giáo dục kỹ thuật tổng hợp, tính đặc trưng của bộ môn.
1.3.3. Phương pháp, hình thức, kế hoạch tổ chức dạy học môn Hóa học ở trường THCS
a. Phương pháp dạy học môn Hóa học ở trường THCS
Bên cạnh phương pháp dạy học truyền thống, hiện nay trong giáo dục sử dụng nhiều phương pháp dạy học tích cực như: thảo luận nhóm, vấn đáp, dạy học trực quan, thí nghiệm thực hành, …
b. Hình thức dạy học môn Hóa học ở trường THCS
Các hình thức dạy học có thể phân thành:
– Dạy học trên lớp (bài học, tự học, các hình thức khác).
– Dạy học lao động kỹ thuật tổng hợp – hướng nghiệp.
– Dạy học ngoài lớp, ngoài trường, tự chọn.
c. Kế hoạch dạy học môn Hóa học ở trường THCS
Khi lập kế hoạch dạy học phải đảm bảo các nội dung sau:
– Chỉ rõ những căn cứ để lập kế hoạch, mô tả thực trạng nhà trường, phân tích đặc điểm tình hình dạy học của trường để xác định mục tiêu cần đạt.
– Nêu rõ phương hướng, nhiệm vụ, các chỉ tiêu về dạy học.
– Các biện pháp thực hiện để đạt được những mục tiêu đã đề ra.
– Xác định cụ thể thời gian tiến hành các hoạt động.
1.3.4. Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh
Xu hướng đổi mới kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh tập trung vào các hướng sau: chuyển từ đánh giá tổng kết sang đánh giá quá trình, từ đánh giá kiến thức, kỹ năng sang đánh giá năng lực của người học, chuyển đánh giá từ một hoạt động gần như độc lập với quá trình dạy học sang việc tích hợp đánh giá vào quá trình dạy học, tăng cường sử dụng công nghệ thông tin trong kiểm tra, đánh giá.
1.4. QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN HÓA HỌC Ở NHÀ TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
1.4.1. Mục tiêu quản lý
Trang bị cho học sinh trình độ học vấn trung học cơ sở, có những hiểu biết ban đầu về kỹ thuật – hướng nghiệp, cung cấp kiến thức và kỹ năng thực hành để hình thành 4 năng lực chủ yếu cho học sinh: năng lực hành động, năng lực thích ứng, năng lực cùng sống và làm việc, năng lực tự khẳng định mình để phù hợp với 4 trụ cột giáo dục thế giới “Học để biết, học để làm việc, học để làm người và học để hòa nhập”.
1.4.2. Quản lý hoạt động dạy môn Hóa học của giáo viên
a. Quản lí việc thực hiện nội dung, chương trình và kế hoạch dạy học bộ môn Hóa học
Cán bộ quản lý cần chỉ đạo giáo viên nắm vững nội dung, chương trình, kế hoạch để tổ chức cho giáo viên thực hiện nghiêm túc: đảm bảo đúng nội dung và trật tự sắp xếp các bài dạy, đảm bảo tính thực tiễn của nội dung dạy học, bám sát các yêu cầu dạy học theo chuẩn kiến thức, kỹ năng và đổi mới kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh.
b. Quản lí việc thực hiện đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức dạy học và ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học môn Hóa học
Cần tạo ra một môi trường đảm bảo được mối liên hệ tương tác giữa hoạt động của giáo viên, hoạt động của học sinh và có môi trường an toàn để học sinh tiến hành các hoạt động học tập có hiệu quả, chất lượng.
Công nghệ thông tin có vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng giáo dục, vì vậy việc đưa công nghệ thông tin vào hỗ trợ hoạt động giảng dạy là việc làm cần thiết, nhất là trong xu thế toàn cầu hóa hiện nay.
c. Quản lí công tác bồi dưỡng, tự bồi dưỡng của giáo viên và công tác phối hợp của giáo viên dạy môn Hóa học với tổ chuyên môn, với các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường
Chỉ đạo tổ, nhóm chuyên môn tổ chức các hoạt động như: dự giờ, thao giảng, báo cáo chuyên đề, bồi dưỡng học sinh, phụ đạo học sinh yếu, viết sáng kiến kinh nghiệm, … thực hiện việc kiểm tra, giám sát theo quy định. Kiểm tra sự phối hợp của giáo viên dạy Hóa học với các tổ chức Đoàn – Đội trong việc tổ chức các hoạt động ngoại khóa, kiểm tra sự phối hợp với giáo viên chủ nhiệm và phụ huynh học sinh nhằm đánh giá kết quả công việc của giáo viên.
d. Quản lý việc học bồi dưỡng, phụ đạo môn Hóa học
Cán bộ quản lý cần nâng cao nhận thức của giáo viên và học sinh về tầm quan trọng của công tác bồi dưỡng học sinh giỏi và phụ đạo học sinh yếu. Đây là hai hoạt động tuy khác nhau nhưng về cơ bản đều góp phần nâng cao chất lượng bộ môn Hóa học.
Quản lý việc học bồi dưỡng, phụ đạo của học sinh thông qua các kế hoạch có kèm theo thời khóa biểu và thông báo đến phụ huynh. Tạo điều kiện cho học sinh mượn sách tham khảo hoặc tìm kiếm thông tin, tài liệu liên quan đến bài học trên thư viện. Làm tốt công tác kiểm tra việc dạy bồi dưỡng và phụ đạo cho học sinh.
e. Quản lý việc thực hiện quy chế làm việc của giáo viên dạy môn Hóa học
Nhà quản lý cần xây dựng quy chế làm việc để tạo sự thống nhất trong việc thực hiện các quy định của giáo viên.
1.4.3. Quản lý việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập môn Hóa học của học sinh
a. Triển khai thực hiện nghiêm túc các văn bản quy định việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập môn Hóa học của học sinh.
Cán bộ quản lý và tổ trưởng chuyên môn phải cập nhật, nắm vững và triển khai đến giáo viên các văn bản quy định việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập môn Hóa học của học sinh
b. Chỉ đạo đổi mới đánh giá kết quả dạy học
Chỉ đạo giáo viên tăng cường hình thức, phương pháp đánh giá kết hợp giữa định tính và định lượng; đảm bảo sự chính xác, khách quan, công bằng trong đánh giá; thực hiện việc đánh giá theo đúng xu hướng đổi mới kiểm tra đánh giá phát huy năng lực của học sinh.
1.4.4. Quản lý hoạt động học môn Hóa học của học sinh
a. Quản lý việc thực hiện quy định học tập bộ môn Hóa học
Chỉ đạo giáo viên hướng dẫn cho học sinh các quy định học tập bộ môn, đặc biệt với bộ môn Hóa học là môn thực nghiệm việc tổ chức hoạt động dạy học tại phòng bộ môn sẽ tạo điều kiện thuận lợi để soạn dụng cụ, hóa chất và tiến hành các thí nghiệm.
b. Quản lý phương pháp học tập môn Hóa học của học sinh
Chỉ đạo giáo viên hướng dẫn học sinh phương pháp học tập môn Hóa học ở trường cũng như ở nhà: Học cách thu thập thông tin, cách xử lý thông tin, cách ghi nhớ, cách vận dụng kiến thức và cách lập kế hoạch học tập.
1.4.5. Quản lý các điều kiện phục vụ dạy học môn Hóa học
a. Quản lí cơ sở vật chất và thiết bị dạy học môn Hóa học
b. Quản lí việc xây dựng môi trường tâm lý
c. Thực hiện các chế độ, chính sách chung của nhà trường
TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
CHƯƠNG 2
THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
MÔN HÓA HỌC Ở CÁC TRƯỜNG THCS QUẬN CẨM LỆ, THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG
2.1. KHÁI QUÁT VỀ TÌNH HÌNH KINH TẾ – CHÍNH TRỊ VÀ GIÁO DỤC-ĐÀO TẠO CỦA QUẬN CẨM LỆ, THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG
2.1.1. Vị trí địa lí, điều kiện kinh tế – xã hội của quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng
a. Vị trí địa lí, điều kiện tự nhiên và dân cư
b. Điều kiện kinh tế – xã hội
2.1.2. Tình hình Giáo dục và đào tạo của quận Cẩm Lệ
2.1.3. Tình hình Giáo dục cấp THCS của quận Cẩm Lệ
a. Quy mô trường lớp, điều kiện, phương tiện phục vụ dạy học
b. Đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên
c. Tình hình học sinh
2.2. KHÁI QUÁT VỀ QUÁ TRÌNH KHẢO SÁT
2.2.1. Mục tiêu khảo sát
2.2.2. Nội dung khảo sát
2.2.3. Phương pháp khảo sát
2.2.4. Kế hoạch tổ chức khảo sát
a. Cỡ mẫu, đối tượng khảo sát
b. Thời gian và địa bàn khảo sát
c. Các giai đoạn tiến hành khảo sát
2.3. THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN HÓA HỌC Ở CÁC TRƯỜNG THCS QUẬN CẨM LỆ, THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG
2.3.1. Thực trạng quản lý hoạt động dạy môn Hóa học ở các trường THCS quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng
F:\DỮ LIỆU COP CỦA CHỊ YẾN\DAI HOC DA NANG\LUAN VAN 2015\LUAN VAN GIAO DUC HOC\LUAN VAN (Pham Thi Ngoc Thuy)\SAU BAO VE
